ایران و چین، دو کشور با تمدنی دیرینه، طی سال‌های اخیر همکاری‌های اقتصادی خود را در حوزه‌های مختلف از جمله انرژی، زیرساخت‌ها، تجارت، فناوری و سرمایه‌گذاری مشترک تقویت کرده‌اند. تغییرات در سیاست‌های بین‌المللی و تحولات ژئوپلیتیکی نیز زمینه را برای گسترش این روابط فراهم کرده است.

با وجود تحریم‌ها، روابط دیپلماتیک و تجاری دو کشور رو به رشد بوده، به گونه‌ای که چین هم‌اکنون بزرگ‌ترین شریک تجاری ایران و خریدار اصلی نفت این کشور محسوب می‌شود. بر اساس آمارهای تجارت جهانی، مبادلات تجاری میان دو کشور طی یک دهه گذشته روندی صعودی داشته است. چین علاوه بر واردات نفت و محصولات پتروشیمی از ایران، تأمین‌کننده اصلی ماشین‌آلات، تجهیزات الکترونیکی و محصولات صنعتی برای ایران است.

نقش ایران در ابتکار کمربند-راه چین

چین از سال 2016 میلادی با امضای توافق‌نامه‌های مختلف، تمایل خود را برای فعالیت در بنادر جنوبی ایران نشان داده است. یکی از کریدورهای کلیدی در ابتکار کمربند-راه، کریدور چین-آسیای مرکزی-غرب آسیا است که چین را از طریق ایران به منطقه متصل می‌کند. این کریدور نه تنها به چین امکان دسترسی زمینی به منابع انرژی غرب آسیا را می‌دهد، بلکه آن را از چالش‌های دریایی در تنگه مالاکا و دریای چین دور می‌کند.

در مارس 2021، ایران و چین توافق‌نامه همکاری استراتژیک 25 ساله‌ای امضا کردند که بر اساس آن، چین متعهد به سرمایه‌گذاری 400 میلیارد دلاری در پروژه‌های زیرساختی ایران شده است. این توافق، موقعیت ایران را به عنوان یک حلقه کلیدی در مسیر جاده ابریشم جدید تثبیت می‌کند.

تحولات جدید و همکاری‌های ترانزیتی

به تازگی، منابع رسمی از آغاز ساخت جاده‌ای خبر داده‌اند که ایران و چین را از طریق افغانستان به هم متصل می‌کند. این مسیر به چینی‌ها امکان دسترسی سریع‌تر و ایمن‌تر به بازارهای غرب آسیا و منابع نفتی ایران را می‌دهد. همچنین، سفیر چین در ایران در مقاله‌ای با عنوان «از فرصت‌ها برای ایجاد نکات برجسته جدید در همکاری بین چین و جنوب ایران استفاده کنیم» به اهمیت توسعه همکاری‌های دو کشور اشاره کرده و استان هرمزگان را به عنوان یک نقطه کلیدی در این همکاری‌ها معرفی کرده است.

ایران به دلیل موقعیت جغرافیایی خود، از مزیت نسبی در اتصال چین به غرب آسیا برخوردار است و می‌تواند از طریق آسیای مرکزی، افغانستان و پاکستان، این کشور را به بنادر جنوبی خود متصل کند. برای بهره‌گیری از این فرصت، لازم است ایران با اتخاذ رویکردی برد-برد، توسعه زیرساخت‌های کلیدی مانند بندرعباس و پل خلیج‌فارس-قشم را در اولویت قرار دهد و از تعلل در تصمیم‌گیری‌های راهبردی خودداری کند. با درک صحیح نیازهای منطقه‌ای و همکاری مؤثر با چین، ایران می‌تواند نقش پررنگ‌تری در ابتکار کمربند-راه ایفا کند و از مزایای اقتصادی و تجاری آن بهره‌مند شود.

محمدمهدی کریمی قهی، کارشناس حمل‌ونقل و ترانزیت