به گزارش خبرگزاری اقتصاد ایران ، هوش مصنوعی را می‌توان به‌عنوان توانایی سیستم‌های کامپیوتری در یادگیری از داده‌ها تعریف کرد. هوش مصنوعی می‌تواند در شناسایی الگوها به ما کمک کرده و همچنین در تصمیم‌گیری‌ها، به‌ویژه در دنیای پیچیده امروز، نقش مؤثری داشته باشد. روز مهندس، بهانه‌ای برای بررسی نقش این ابزار در عملکرد مهندسین عمران است.

در مهندسی عمران، نگاه به سازه‌ها از عناصر صرفاً فیزیکی به سیستم‌های داده‌محور تغییر کرده و هوش مصنوعی در حوزه‌هایی مانند طراحی بهینه سازه‌ها، پیش‌بینی دوام، توسعه بتن‌های هوشمند، پایش سلامت سازه‌ها و مدیریت ایمنی زیرساخت‌ها نقش کلیدی دارد. نقش مهندس عمران از یک طراح صرف، به مدیر چرخه هوشمند سازه‌ها تغییر می‌کند و به همین دلیل، تلفیق دانش مهندسی کلاسیک با فناوری‌های نوین، به‌ویژه هوش مصنوعی، دیگر یک انتخاب نیست، بلکه ضرورتی برای آینده مهندسی به شمار می‌آید. به مناسبت روز مهندس و با هدف بررسی نقش هوش مصنوعی در مهندسی عمران، با اساتید دانشگاه شهید رجائی به گفت‌وگو پرداختیم.

امیر طریقت عضو هیئت علمی عمران دانشگاه شهید رجائی  ، در خصوص تغییرات جایگاه مهندس در فرآیند تصمیم‌سازی و اجرای پروژه‌ها پس از ورود هوش مصنوعی به این عرصه گفت: این باور که هوش مصنوعی جای مهندس را پر کرده، حرف درستی نبوده و هوش مصنوعی تنها نقش مهندس را تغییر داده است.

وی افزود: در گذشته، مهندسان بیشتر درگیر محاسبات مستقیم و تحلیل‌های زمان‌بر بودند؛ این تحلیل‌ها هم هزینه زمانی بالایی داشت و هم احتمال بروز خطا در آن‌ها وجود داشت. اما امروز، هوش مصنوعی می‌تواند بخش قابل‌توجهی از پردازش داده‌ها و تحلیل‌های اولیه را بر عهده بگیرد و بستر مناسبی برای تصمیم‌گیری مهندس فراهم کند.

نقش مهندسان به سمت تصمیم‌سازی هوشمند حرکت کرده است

وی با بیان اینکه نقش مهندس بیش از گذشته به سمت تصمیم‌سازی هوشمند حرکت کرده است، گفت: مهندس باید بتواند نتایج تولیدشده توسط الگوریتم‌های هوش مصنوعی را تفسیر کند، آن‌ها را صحت‌سنجی کند و در نهایت، با نگاه مهندسی دقیق‌تر و مسئولانه‌تر، تصمیم نهایی را بگیرد. بنابراین، مهندس امروز کمتر یک محاسبه‌گر صرف و بیشتر یک تحلیل‌گر و راهبر سیستم‌های هوشمند است.

طریقت در خصوص تعادل میان مهارت‌های سنتی مهندسی و فناوری‌های نوین مانند هوش مصنوعی در نظام آموزش مهندسی گفت: خوشبختانه به نظر می‌رسد وزارت علوم در حال قرار دادن مباحث مرتبط با هوش مصنوعی در سرفصل دروس رشته‌های مختلف، به‌ویژه رشته‌های مهندسی است؛ در حال حاضر، آموزش مهندسی همچنان بر مبانی کلاسیک و سنتی استوار است که البته این مبانی بسیار ارزشمند و ضروری هستند و در این بخش مشکلی وجود ندارد.

عضو هیئت علمی عمران دانشگاه شهید رجائی تصریح کرد: سرعت ورود فناوری‌های جدید مانند هوش مصنوعی، بسیار بیشتر از سرعت تغییر برنامه‌های آموزشی بوده است. این موضوع یک چالش جدی محسوب می‌شود و ما نیاز داریم توازنی میان این دو ایجاد کنیم. این توازن مستلزم آن است که دانشجویان رشته مهندسی با هوش مصنوعی و کاربردهای آن، که می‌تواند بسیاری از روش‌های سنتی را تحت تأثیر قرار دهد، آشنا شوند.

وی با تاکید بر تلفیق مفاهیم بنیادی و نوین افزود: دانشجو باید مفاهیم بنیادی سازه و مهندسی را به‌صورت عمیق و دقیق بیاموزد، اما در کنار آن، با رویکرد هوش مصنوعی، علم داده، برنامه‌نویسی و تفکر الگوریتمی نیز آشنا باشد. هوش مصنوعی باید به‌عنوان یک اهرم کمک‌کننده در کنار مباحث کلاسیک قرار بگیرد تا بتوانیم به اهداف مدیریتی، تصمیم‌سازی دقیق‌تر و بهینه‌سازی عملکرد سیستم‌ها دست یافته و نتایج بهتر و کارآمدتری در پروژه‌های مهندسی به دست آوریم.

طریقت فناوری‌های نوین را فرصتی برای مهندسان بروز دانست و گفت: امروزه شاهد این هستیم که پتانسیل بیشتری برای مهندسان جوانی که تازه وارد بازار کار می‌شوند وجود دارد؛ فناوری‌های نوین باعث می‌شوند مرزهای کلاسیک و سنتی شغل مهندسی تغییر کرده و امروز شاهد این باشیم که یک مهندس عمران می‌تواند در حوزه‌هایی مانند تحلیل داده، پایش هوشمند سازه‌ها، دوقلوهای دیجیتال، مدل‌سازی دیجیتال و تحلیل‌های مبتنی بر هوش مصنوعی فعالیت کند.

ورود به حوزه‌های هوش مصنوعی یک امکان نیست بلکه یک الزام است

عضو هیئت علمی عمران دانشگاه شهید رجائی تصریح کرد: امروزه ورود به حوزه‌های هوش مصنوعی و فناوری نوین فقط یک امکان یا پتانسیل نیست، بلکه یک الزام است. مهندسانی که تنها بر مهارت‌های قدیمی و سنتی محدود بمانند، ممکن است در آینده با مشکلات جدی مواجه شده و با توجه به سرعت بالای تغییراتی که در حال رخ دادن است، عدم به‌روزرسانی دانش و مهارت‌ها می‌تواند بسیار چالش‌ساز باشد.

وی ارتباط میان دانشگاه و صنعت را رکنی ضروری در راستای تحولات فناورانه دانست و گفت: امروز مهم‌ترین مسئله، ایجاد ارتباط واقعی و فراتر از ظاهر، میان دانشگاه و صنعت است؛ پروژه‌های دانشجویی، باید به مسائل واقعی صنعت گره خورده و بر اساس نیازهای واقعی تعریف شوند تا دانشجویان بتوانند با چالش‌های واقعی صنعت آشنا شده و تلاش کنند با استفاده از ابزارهای روز، به‌ویژه هوش مصنوعی، برای حل این مسائل راهکار ارائه دهند.

طریقت توجه به پژوهش‌های میان رشته‌ای را امری ضروری دانست و گفت: سیاست‌گذاران باید از تحقیقاتی که میان رشته‌های مختلف انجام می‌شود حمایت کنند؛ این رویکرد می‌تواند نقش بسیار مهمی در نوآوری ایفا کند. در همین راستا، تعاملات گروهی، گفت‌وگوهای علمی و نشست‌های مشترک میان دانشگاه و صنعت می‌تواند بسیار کمک‌کننده باشد و مسیرهای کوتاه‌تری برای توسعه ایجاد کند. بسیاری از نوآوری‌هایی که امروز در مرز میان مهندسی عمران، علم داده و هوش مصنوعی شکل می‌گیرند، حاصل همین تبادل ایده میان حوزه‌های مختلف هستند.

قدرت تحلیل در دانشجویان تقویت شود

اگر نظام آموزشی ما در راستای هوش مصنوعی و فناوری‌های نوین حرکت نکند، چرخه فناوری کشور در آینده با چالش‌های جدی مواجه خواهد شد؛ باید روش‌های هوشمندانه‌ای برای به‌کارگیری هوش مصنوعی در آموزش و نحوه صحیح استفاده از آن در نظام آموزشی تدارک دیده شود تا از آسیب به خلاقیت دانشجویان جلوگیری شود. در همین راستا، عباس مالیان عضو هیئت علمی عمران دانشگاه شهید رجایی در گفت­‌وگو با ایسنا اظهار کرد: متأسفانه نظام آموزشی موجود در کشور، به‌ویژه در حوزه مهندسی، نتوانسته همگام با پیشرفت‌های هوش مصنوعی حرکت کند و از نظر ساختاری متناسب با نیازهای عصر فناوری نبوده و قدرت پاسخگویی به نیازهای امروز را ندارد.

عضو هیئت علمی عمران دانشگاه شهید رجایی در خصوص تأثیرات هوش مصنوعی بر خلاقیت و تفکر در آموزش مهندسی، اظهار کرد: بی‌تردید کل بشریت به‌زودی تحت سیطره کامل فناوری قرار خواهند گرفت و این مسئله به‌طور طبیعی می‌تواند موجب کاهش سطح تفکر و خلاقیت انسانی شود.

مالیان در خصوص مهارت‌هایی که باید به نظام آموزشی افزوده شود، گفت: با توجه به تحولات فناوری، مهم‌ترین موضوعی که باید در آموزش مدنظر قرار گیرد، تقویت قدرت تحلیل در دانشجویان و همچنین آموزش نحوه صحیح استفاده از فناوری است؛ بنابراین با توجه به پیشرفت روز افزون فناوری، نظام آموزشی باید دانشجویان را برای استفاده آگاهانه، هدفمند و درست از فناوری‌های نوین، به‌ویژه هوش مصنوعی، آماده کند.

عضو هیئت علمی عمران دانشگاه شهید رجایی تمام ابزارها و محصولات فناورانه را ذاتاً فرصتی برای پیشرفت دانست و گفت: تمامی این فناوری‌ها در کنار فرصت‌ها، دارای جنبه‌های منفی است و هیچ گریزی از آن وجود ندارد؛ هوش مصنوعی به واسطه قابلیت‌هایی که دارد، به‌زودی تمام جنبه‌های زندگی بشر را به‌طور جدی تحت تأثیر قرار خواهد داد و تردیدی در این زمینه وجود ندارد؛ بنابراین لازم است از هم‌اکنون آمادگی لازم برای کاهش تهدیدها و مدیریت پیامدهای منفی آن نیز در دستور کار قرار گیرد.

وی در پایان در خصوص اشتغال فارغ التحصیلان رشته‌ مهندسی افزود: متأسفانه سیاست‌گذاری‌ها و حمایت‌های ساختاری موجود در کشور، به دلیل ضعف و ناکارآمدی، توانایی تأمین امنیت شغلی مهندسان را نداشته و برای این امر باید نظام آموزشی فعلی با ساختاری عقلانی، علمی و  بروز جایگزین شود.