به گزارش خبرگزاری اقتصاد ایران به نقل از فوتوریسم، محققان دانشکده پزشکی دانشگاه استنفورد می‌گویند یک «فرمول واکسن جهانی» اختراع کرده‌اند که موش‌ها را در برابر طیف وسیعی از آلرژن‌ها، باکتری‌ها و ویروس‌های تنفسی محافظت می‌کند. نکته شگفت‌انگیز این است که این واکسن بالقوه همه‌کاره، به جای تزریق، از طریق اسپری کردن در بینی فعال می‌شود!

اگر این فرمول که جزئیات آن در مطالعه اخیرا منتشرشده در مجله Science شرح داده شده، بتواند روی انسان نیز اعمال شود، تحولی عظیم برای افراد آسیب‌پذیر در برابر عفونت‌های فصلی تنفسی ایجاد خواهد کرد. دیگر خبری از مراجعه مکرر به پزشک برای تزریق واکسن‌های مختلف نیست؛ با چند پاف از این اسپری، تا ماه‌ها در برابر انواع بیماری‌های ریوی ایمن خواهید بود.

دیگر خبری از آمپول‌های تکراری نیست

بالی پولندران، استاد میکروبیولوژی و ایمونولوژی دانشگاه استنفورد و نویسنده ارشد این مطالعه، در بیانیه‌ای درباره این کار گفت: «تصور کنید در ماه‌های پاییز یک اسپری بینی دریافت کنید که شما را در برابر همه ویروس‌های تنفسی از جمله کووید-۱۹، آنفولانزا، ویروس سنسیشیال تنفسی و سرماخوردگی معمولی، همچنین ذات‌الریه باکتریایی و آلرژن‌های اوایل بهار محافظت کند. این تحولی عظیم در پزشکی خواهد بود.»

تفاوت واکسن جدید با واکسن‌های سنتی چیست؟

به طور سنتی، واکسن‌ها با تقلید از یک عامل بیماری‌زای خاص کار می‌کنند تا بدن شما یاد بگیرد با شکل ضعیف‌شده آن بیماری مبارزه کند. اما همین ویژگی می‌تواند نقطه ضعف واکسن باشد: اگر بیماری جهش پیدا کند یا میکروب جدیدی ظهور کند، واکسن بی‌اثر می‌شود. به همین دلیل است که هر سال واکسن آنفولانزای به‌روزشده تزریق می‌کنیم.

اما تیم استنفورد ادعا می‌کند واکسن آن‌ها «برخلاف هر واکسنی است که امروزه استفاده می‌شود». این واکسن به جای تقلید از عامل بیماری‌زا، از سیگنال‌هایی تقلید می‌کند که سلول‌های ایمنی در هنگام مبارزه با عفونت برای ارتباط با یکدیگر استفاده می‌کنند. این رویکرد به طور ویژه بر روی سیستم ایمنی ذاتی متمرکز است که مانند تکنسین‌های فوریت‌های پزشکی عمل کرده و بلافاصله در محل عفونت حاضر می‌شود. سپس سیستم ایمنی تطبیقی، که در این تشبیه مانند پزشکان متخصص در بیمارستان است، وارد عمل شده و درمان بلندمدت را ارائه می‌دهد.

چرا سیستم ایمنی ذاتی کلید معجزه است؟

سیستم ایمنی ذاتی به دلیل محافظت کوتاه‌مدتش به طور سنتی نادیده گرفته شده بود. اما محققان استنفورد بارقه امیدی در تطبیق‌پذیری آن دیدند. پولندران می‌گوید: «نکته قابل توجه درباره سیستم ذاتی این است که می‌تواند در برابر طیف وسیعی از میکروب‌های مختلف محافظت ایجاد کند.»

این فرضیه در مطالعه سال ۲۰۲۳ پولندران تایید شد؛ او دریافت که پاسخ ایمنی ذاتی و تطبیقی در موش‌هایی که واکسن سل دریافت کرده بودند، برای چندین ماه ادامه داشت. سلول‌های T سیستم تطبیقی که به ریه‌ها فرستاده شده بودند، به سلول‌های ایمنی ذاتی سیگنال می‌فرستادند تا آن‌ها را فعال نگه دارند. با فعال ماندن سیستم ذاتی، موش‌ها تا چندین ماه در برابر چندین سویه کروناویروس محافظت شدند.

نتایج شگفت‌انگیز آزمایش روی موش‌ها

در مطالعه جدید، تیم تحقیقاتی با ساخت واکسنی حاوی پروتئینی از تخم‌مرغ که سلول‌های T را تحریک می‌کند، یافته‌های قبلی را تکمیل کردند.

دانشمندان برای اینکار به موش‌ها یک دوز از واکسن را از راه بینی دادند و آن‌ها را در معرض سویه‌های مختلف کروناویروس قرار دادند. در حالی که موش‌های واکسن‌نزده بیمار شده، وزن کم کردند و گاهی مردند، موش‌های واکسینه‌شده تقریبا هیچ علامتی نشان ندادند و حداقل به مدت سه ماه محافظت شدند. تکرار این آزمایش با سایر عفونت‌های تنفسی مانند استافیلوکوکوس اورئوس و همچنین آلرژن‌ها نیز نتایج مشابهی داشت.

پولندران نتیجه گرفت: «فکر می‌کنم چیزی که ما داریم، یک واکسن جهانی در برابر انواع تهدیدهای تنفسی است.»

چشم‌انداز آینده: آزمایش روی انسان در راه است

این یک مسیر تحقیقاتی فوق‌العاده امیدوارکننده است. پولندران می‌گوید گام بعدی آغاز آزمایش‌های انسانی است و امید می‌رود ظرف پنج تا هفت سال، نسخه نهایی واکسن جهانی در دسترس باشد.

البته برخی کارشناسان محتاطانه برخورد می‌کنند. فلوریان کرامر، واکسن‌شناس از دانشکده پزشکی آیکان در مانت ساینای، به مجله Science هشدار داد که پاسخ ایمنی بدن ما ممکن است به محدودیت‌های خود رسیده باشد و نتوان آن را بیشتر از این تقویت کرد. با این حال، او هم تأکید کرد که این واکسن «باید در انسان آزمایش شود.»