به گزارش خبرگزاری اقتصاد ایران و به نقل از ساینس دیلی،‌ محققان موفق به شناسایی سه داروی تایید شده‌اند که می‌توانند با تغییر کاربری، برای درمان یا پیشگیری از بیماری آلزایمر مورد استفاده قرار گیرند. در این پژوهش جدید، به جای شروع فرآیند پرهزینه و طولانی ساخت دارو از صفر، دانشمندان داروهای موجود برای بیماری‌های دیگر را بررسی کردند تا ببینند کدام یک می‌تواند به محافظت از مغز در برابر آلزایمر کمک کند.

این مطالعه که توسط انجمن آلزایمر انگلستان تامین مالی شده و به سرپرستی دانشگاه اکستر انجام شده، در مجله پژوهش و درمان آلزایمر به چاپ رسیده است.

در میان داروهای بررسی شده، واکسن زونا (Zostavax) به عنوان امیدوارکننده‌ترین گزینه ظاهر شده است. پس از آن، ویاگرا (سیلدنافیل) و داروی مورد استفاده برای بیماری نورون حرکتی (ریلوزول) نیز پتانسیل بالایی از خود نشان دادند.

اهمیت تغییر کاربری داروها در نبرد با آلزایمر

زوال عقل (دمانس) اصلی‌ترین عامل مرگ و میر در بریتانیا است و حدود یک میلیون نفر را درگیر کرده است. از هر سه نوزادی که امروزه متولد می‌شود، یک نفر در طول زندگی خود به زوال عقل مبتلا خواهد شد، در حالی که هنوز درمان قطعی برای آن وجود ندارد.

تولید داروهای کاملا جدید برای زوال عقل می‌تواند ۱۰ تا ۱۵ سال زمان ببرد، میلیاردها پوند هزینه داشته باشد و تازه هیچ تضمینی برای موفقیت آن نیست. با این حال، تغییر کاربری داروهایی که قبلا برای دیگر بیماری‌ها تایید شده و به طور گسترده مورد استفاده قرار می‌گیرند، می‌تواند مسیری سریع‌تر، ایمن‌تر و مقرون‌به‌صرفه‌تر برای کشف درمان آلزایمر باشد.

سه داروی آلزایمر چگونه انتخاب شدند؟

یک گروه بین‌المللی متشکل از ۲۱ متخصص زوال عقل از دانشگاه‌ها، بیمارستان‌ها و صنعت داروسازی، به همراه افرادی که خود با زوال عقل دست‌وپنجه نرم می‌کنند، ۸۰ داروی موجود را ارزیابی کردند. هدف آن‌ها شناسایی داروهایی بود که بیشترین پتانسیل را برای درمان یا پیشگیری از آلزایمر دارند.

پس از چندین دور بررسی، این گروه بر سر سه داروی اولویت‌دار برای تحقیقات بیشتر به توافق رسید. هر دارو به این دلایل انتخاب شد: هدف قرار دادن فرآیندهای بیولوژیکی مرتبط با آلزایمر، نشان دادن نتایج امیدوارکننده در مطالعات سلولی و حیوانی و ایمن بودن برای استفاده در سالمندان. این سه داروی اولویت‌دار عبارتند از:

واکسن زونا (Zostavax): مطالعات ارتباط احتمالی بین ویروس زونا و زوال عقل را نشان می‌دهند. همچنین می‌دانیم که تغییرات سیستم ایمنی در بروز آلزایمر نقش دارند. این واکسن با تعامل با سیستم ایمنی، ممکن است به مقابله با برخی از این تغییرات مضر کمک کند.

سیلدنافیل (ویاگرا): تحقیقات نشان می‌دهد که این دارو ممکن است از سلول‌های عصبی محافظت کرده و تجمع پروتئین تاو را که در آلزایمر به طور غیرطبیعی انباشته می‌شود، کاهش دهد. در آزمایش روی موش‌ها، سیلدنافیل با افزایش جریان خون در مغز، توانایی تفکر و حافظه را نیز بهبود بخشیده است.

ریلوزول: این دارو که در حال حاضر برای بیماری نورون حرکتی تجویز می‌شود، در مطالعات حیوانی عملکرد شناختی را بهبود داده و سطح پروتئین تاو را کاهش داده است.

واکسن زونا؛ پیشتاز در درمان آلزایمر

اکنون کارشناسان خواستار انجام کارآزمایی‌های بالینی هستند تا مشخص شود آیا این داروها واقعا برای افراد مبتلا به آلزایمر یا کسانی که در معرض خطر هستند، مفید است یا خیر.

در میان این سه گزینه، واکسن زونا بیشتر از همه برجسته است. این واکسن حداکثر در دو نوبت تزریق می‌شود و سابقه طولانی در بهبود عملکرد سیستم ایمنی دارد. تحقیقات قبلی نیز نشان می‌دهد افرادی که این واکسن را دریافت کرده‌اند، حدود ۱۶ درصد کمتر در معرض خطر ابتلا به زوال عقل بوده‌اند.

محققان امیدوارند یک کارآزمایی بالینی بزرگ در بریتانیا با استفاده از واکسن زونا و با کمک پلتفرم PROTECT راه‌اندازی کنند. PROTECT یک پایگاه داده آنلاین است که در آن داوطلبان پرسشنامه‌های سالانه‌ای را در مورد سلامت و سبک زندگی خود تکمیل کرده و در تحقیقات سلامت مغز به محققان کمک می‌کنند.

سایر داروهای بررسی شده

پنج داروی دیگر نیز در لیست نهایی قرار گرفتند اما معیارهای لازم برای تبدیل شدن به گزینه‌های اولویت‌دار را کسب نکردند. این داروها عبارتند از: fingolimod (مورد استفاده در ام‌اس)، vortioxetine (ضدافسردگی)، microlithium (برای درمان افسردگی)، dasatinib (برای درمان لوسمی) و cytisine (مورد استفاده در بیهوشی).

هشدار کارشناسان: احتیاط و آزمایش‌های بیشتر ضروری است

دکتر آن کوربت، استاد تحقیقات زوال عقل در دانشگاه اکستر، می‌گوید: «شکست دادن زوال عقل نیازمند استفاده از تمام راه‌های تحقیقاتی است؛ از بهره‌گیری از دانش فعلی گرفته تا کشف داروهای جدید برای درمان و پیشگیری از این بیماری. تغییر کاربری داروها بخش حیاتی این پازل است و به ما کمک می‌کند تا داروی امروز یک بیماری را به درمان فردای بیماری دیگر تبدیل کنیم.»

او می‌افزاید: «البته تاکید بر این نکته مهم است که این داروها قبل از اینکه بدانیم می‌توانند برای درمان یا پیشگیری از آلزایمر استفاده شوند یا خیر، به بررسی‌های بیشتری نیاز دارند. ما اکنون نیاز به کارآزمایی‌های بالینی قدرتمندی داریم تا ارزش واقعی این داروها را درک کنیم و با قطعیت بدانیم که آیا این داروها در درمان یا پیشگیری از آلزایمر موثر هستند یا خیر.»

پروفسور فیونا کاراگر، مدیر ارشد سیاست‌گذاری و تحقیقات انجمن آلزایمر نیز می‌گوید: «زوال عقل زندگی‌ها را نابود می‌کند، اما ما معتقدیم که پژوهش بر آن پیروز خواهد شد. سال‌ها پیش، شاهد تغییر کاربری آسپرین از یک مسکن به دارویی برای کاهش خطر حمله قلبی یا سکته بودیم. این دقیقا همان چیزی است که ما در حوزه زوال عقل می‌خواهیم ببینیم و به همین دلیل معتقدیم تغییر کاربری داروها یکی از هیجان‌انگیزترین مرزهای تحقیقاتی در زمینه زوال عقل است.»