عبور پوشاک از سد هزینهها؛
فروش اقساطی؛ ابزاری شناختهشده در بازارهای جهانی
اقتصاد ایران: افزایش هزینه تولید و کاهش توان خرید، بازار پوشاک را با افت فروش و برآورد کاهش 30 درصدی تولید روبهرو کرده است.
نخستین نشانه رکود در بازار پوشاک، تغییر سبد هزینهای خانوار است. وقتی قیمت کالاهای اساسی و هزینههای زندگی افزایش مییابد، خانوارها ناچار میشوند اولویتهای خود را بازبینی کنند. در این بازبینی، پوشاک معمولاً پس از خوراک، مسکن، درمان و آموزش قرار میگیرد. نتیجه این است که خرید لباس از حالت دورهای و فصلی به حالت ضروری تغییر میکند؛ یعنی مشتری تنها زمانی مراجعه میکند که لباس قبلی دیگر قابل استفاده نباشد.
این تغییر، بهطور طبیعی بر حجم فروش اثر میگذارد. کاهش تعداد خریدار، در کنار هزینههای فروشگاه، حاشیه سود واحدهای صنفی را کم میکند. فروشندهای که پیش از این با فروش تعدادی کالا در هر روز هزینههای خود را پوشش میداد، اکنون با فروش کمتر و کالای راکد در انبار مواجه است. ادامه این وضعیت، انگیزه او را برای سفارش جدید به تولیدکننده کاهش میدهد و این رکود تقاضا، بهصورت زنجیرهای به بخش تولید منتقل میشود.
در سمت تولید، مشکلات به چند دسته تقسیم میشود
الف) مواد اولیه و وابستگی ارزی: بخش قابلتوجهی از نهادههای صنعت نساجی و پوشاک، بهویژه الیاف و رنگ، در بازارهای جهانی قیمتگذاری میشود. بنابراین هر تغییر در نرخ ارز، بهطور مستقیم بر هزینه تأمین آنها اثر میگذارد. یکی از تولیدکنندگان، نمونه گویایی از این جهش را روایت میکند: قیمت هر کیلوگرم نخ پنبه از 345 هزار تومان به یک میلیون تومان رسیده است. چنین افزایشی، سرمایه در گردش مورد نیاز بنگاه را چند برابر میکند و در شرایطی که دسترسی به تسهیلات آسان نیست، تولید را با محدودیت جدی روبهرو میسازد.
ب) ماشینآلات فرسوده. تجهیزات قدیمی خطوط تولید، دو پیامد دارد: کاهش بهرهوری و افزایش ضایعات. به این معنا که تولیدکننده برای رسیدن به همان حجم محصول، مواد اولیه و انرژی بیشتری مصرف میکند و در نتیجه قیمت تمامشده بالاتر میرود. نوسازی این تجهیزات نیز نیازمند سرمایهگذاری ارزی است که در شرایط فعلی، یکی از دشوارترین بخشهای زنجیره تأمین به شمار میرود.
ج) نقدینگی و سرمایه در گردش تولید پوشاک فصلی است: یعنی تولیدکننده باید ماهها پیش از فصل فروش، مواد اولیه بخرد و تولید کند، در حالی که بازگشت سرمایه پس از فروش اتفاق میافتد. با جهش قیمت مواد اولیه، فاصله میان هزینه و بازگشت سرمایه بیشتر شده و این چرخه را برای بنگاههای کوچک و متوسط دشوارتر کرده است.
د) اختلال در تأمین و فروش: محدودیتهای مقطعی در فرآیند فروش، بهویژه در ماههای پایانی سال که سهم مهمی در گردش مالی این صنعت دارد، در کنار دشواری تأمین برخی مواد اولیه وارداتی، برنامهریزی تولید را با وقفه روبهرو کرده است.
جلالی قدیری، دبیر اتحادیه تولید و صادرات نساجی و پوشاک ایران، در تحلیل وضعیت این صنعت معتقد است: براساس برآوردها، تولید صنعت نساجی و پوشاک در مقایسه با سال گذشته حدود 30 درصد کاهش یافته است؛ کاهشی که به گفته وی میتواند به همان نسبت بر اشتغال این صنعت نیز اثر بگذارد. این نکته اهمیت دارد، زیرا صنعت پوشاک یکی از زنجیرههای اشتغالزای گسترده است و کاهش تولید در آن، تنها یک عدد آماری نیست، بلکه بر معیشت کارگران و فعالان خرد اثر میگذارد.
وی در بخش دیگری از تحلیل خود، به شکاف میان تورم و درآمد اشاره میکند. به گفته او، با استناد به برآورد بانک مرکزی، تورم کالاها در سال گذشته 97 درصد بوده، در حالی که قدرت خرید مردم تنها 30 درصد افزایش یافته است. همچنین قیمت مواد اولیه در چند سال گذشته حدود 50 برابر شده، اما درآمد مصرفکننده با همین شتاب رشد نکرده است. نتیجه این ناترازی در آمار مصرف دیده میشود: سرانه مصرف محصولات نساجی و پوشاک که در سال 1397 حدود 150 دلار بود، اکنون به کمتر از 100 دلار رسیده است.
او درباره ساختار تأمین مواد اولیه نیز تصویری دقیق ارائه میکند: نیاز سالانه کشور به الیاف پنبه 170 هزار تن است که 70 هزار تن آن در داخل تولید و 100 هزار تن از طریق واردات تأمین میشود. تمام نیاز کشور به ویسکوز، به دلیل ملاحظات زیستمحیطی در تولید، از واردات فراهم میشود. در مورد اکریلیک، نیمی از نیاز وارداتی و نیم دیگر داخلی است. در حوزه پلیاستر نیز پیش از آسیبدیدن برخی واحدهای پتروشیمی، حدود 80 درصد نیاز صنعت از سوی شرکتهای پتروشیمی تأمین میشد؛ به گفته او پس از این آسیبها سهم تأمین داخلی اندکی افزایش یافت و با بازگشت ظرفیت پتروشیمیها به شرایط عادی، انتظار میرود این سهم به سطح پیشین بازگردد.
این آمارها در مجموع یک تصویر روشن میسازد: صنعت پوشاک بهطور همزمان با فشار هزینه، محدودیت تأمین و کاهش تقاضا روبهروست و حل آن، به اقدام در هر سه حوزه نیاز دارد.
فروش اقساطی؛ ابزاری شناختهشده در بازارهای جهانی
در چنین شرایطی، یکی از راهکارهایی که واحدهای تولیدی و فروش به آن روی آوردهاند، عرضه محصولات با شرایط فروش اقساطی و اعتباری است. این روش در بسیاری از کشورهای جهان نیز سالهاست بهعنوان یکی از ابزارهای متعارف تحریک تقاضا به کار میرود و در بازارهایی که تورم فشار سنگینی بر بودجه خانوار وارد میکند، کارکرد خود را نشان داده است.
منطق این روش ساده است: خریدار بهجای پرداخت یکجای هزینه، آن را در بازهای زمانی تقسیم میکند و در نتیجه مبلغ ماهانه خرید با توان مالی او همخوانتر میشود. برای تولیدکننده و فروشنده نیز این امکان فراهم میشود که کالای موجود در انبار به گردش درآید و جریان نقدینگی، حتی بهصورت مرحلهای، حفظ شود.
تجربه فعالان بازار پوشاک از این شیوه، در مجموع مثبت ارزیابی میشود. به گزارش آنها، فروش اقساطی توانسته تا حدودی فاصله میان نیاز مشتری و محدودیت نقدینگی او را پر کند و در نتیجه بخشی از تقاضای بالقوه را به خرید واقعی تبدیل کند. برای واحدهای صنفی نیز این روش به معنای حفظ مشتری، کاهش انبار و جلوگیری از راکد ماندن سرمایه بوده است.
با این حال، این ابزار محدودیتهای خود را نیز دارد. فروش اقساطی نیازمند سرمایه در گردش اولیه برای فروشنده است و ریسک بدحسابی یا تأخیر در پرداخت اقساط را نیز به همراه دارد. از سوی دیگر، اگر تورم ادامه یابد، ارزش اقساط دریافتی در ماههای آینده کاهش مییابد. به همین دلیل، این روش بیشتر نقش یک «کاهنده فشار» را ایفا میکند تا راهحل کامل مشکلات ساختاری صنعت.
به صورت کلی وضعیت کنونی بازار پوشاک را نمیتوان به یک عامل محدود کرد. کاهش توان خرید خانوار، افزایش هزینه مواد اولیه، فرسودگی ماشینآلات، محدودیت نقدینگی و اختلالهای مقطعی در تأمین و فروش، همه در شکلگیری این رکود سهم دارند. در این میان، ارزیابیهای کارشناسی از کاهش 30 درصدی تولید و افت سرانه مصرف به کمتر از 100 دلار حکایت دارد؛ اعدادی که نشان میدهد صنعت در دورهای حساس قرار گرفته است.
اکو ایران | ECO IRAN
ترکیه | Turkiye
آذربایجان| Azerbaijan
ترکمنستان|Turkmenistan
تاجیکستان|Tajikistan
قزاقستان |Kazakhstan
قرقیزستان |Kyrgyzstan
ازبکستان |Uzbekistan
افغانستان |Afghanistan
پاکستان | Pakistan
بانک مرکزی
بانک ملّی ایران
بانک ملّت
بانک تجارت
بانک صادرات ایران
بانک ایران زمین
بانک پاسارگاد
بانک آینده
بانک پارسیان
بانک اقتصادنوین
بانک دی
بانک خاورمیانه
بانک سامان
بانک سینا
بانک سرمایه
بانک کارآفرین
بانک گردشگری
بانک رسالت
بانک توسعه تعاون
بانک توسعه صادرات ایران
قرض الحسنه مهر ایران
بانک صنعت و معدن
بانک سپه
بانک مسکن
رفاه کارگران
پست بانک
بانک مشترک ایران و ونزوئلا
صندوق توسعه ملّی
مؤسسه ملل
بیمه مرکزی
بیمه توسعه
بیمه تجارت نو
ازکی
بیمه ایران
بیمه آسیا
بیمه البرز
بیمه دانا
بیمه معلم
بیمه پارسیان
بیمه سینا
بیمه رازی
بیمه سامان
بیمه دی
بیمه ملت
بیمه نوین
بیمه پاسارگاد
بیمه کوثر
بیمه ما
بیمه آرمان
بیمه تعاون
بیمه سرمد
بیمه اتکایی ایرانیان
بیمه امید
بیمه ایران میهن
بیمه متقابل کیش
بیمه آسماری
بیمه حکمت صبا
بیمه زندگی خاورمیانه
کارگزاری مفید
کارگزاری آگاه
کارگزاری کاریزما
کارگزاری مبین سرمایه