به گزارش اقتصادنیوز، هفته نوبل آغاز شده است و توجه میلیون‌ها نفر به سالن‌های اهدای جوایز نوبل سال 2026 معطوف می‌شود، جایی که طبق روال هرساله، برندگان معتبرترین جایزه جهان معرفی می‌شوند. 

در هفته جوایز نوبل ۲۰۲۶ که در واقع از پنجم تا دوازدهم اکتبر است، پیشگامان علمی در حوزه‌های پزشکی، فیزیک، شیمی، ادبیات، صلح و اقتصاد به جهان معرفی می‌شوند. در میان تمام این بخش‌ها، جایزه نوبل اقتصاد، همواره جایگاهی ویژه دارد، چرا که پژوهش‌های این عرصه مستقیماً با چالش‌های ملموس زندگی روزمره انسان‌ها، از نرخ تورم و نابرابری گرفته تا تصمیم‌گیری در بازارهای پیچیده دیجیتال، گره خورده است.

نگاهی به برندگان سال گذشته نشان می‌دهد که آکادمی سلطنتی علوم سوئد تا چه حد به تاثیرات بلندمدت فناوری و نوآوری بر جوامع توجه دارد. در سال ۲۰۲۵، جایزه نوبل اقتصاد به سه اقتصاددان برجسته، ژوئل موکیر، فیلیپ آگیون و پیتر هویت تعلق گرفت. پژوهش‌های بنیادین این دانشمندان به تحلیل این پرسش کلیدی پرداخت که چگونه نوآوری تکنولوژیک و مبادله آزاد اندیشه‌ها موتور محرکه رشد اقتصادی پایدار می‌شوند. آن‌ها با بررسی تاریخ و مدل‌سازی ریاضی پدیده‌ای به نام «تخریب خلاق» نشان دادند که چگونه ایده‌های نوآورانه جایگزین فناوری‌های قدیمی می‌شوند و جوامع را به سمت رفاه بیشتر سوق می‌دهند؛ نظریه‌ای که در عصر جهش هوش مصنوعی و تحولات سریع دیجیتال، اهمیتی دوچندان یافته است. 

گمانه‌زنی‌ها درباره برنده نوبل اقتصاد 2026

با نزدیک شدن به روز دوازدهم اکتبر و اعلام رسمی برنده نوبل اقتصاد ۲۰۲۶، بازار گمانه‌زنی‌ها و پیش‌بینی‌ها میان اقتصاددانان و تحلیل‌گران داغ است. یکی از جدیدترین مدل‌های پیش‌بینی که توسط ریچارد تال انجام شده، با بررسی ۱۶۱ اقتصاددان احتمال می‌دهد جایزه امسال بیشتر به حوزه‌های اقتصاد اطلاعات، نظریه بازی‌ها، اقتصاد توسعه و تاریخ اقتصادی برسد و در درجه بعد اقتصاد رشد قرار دارد.

در صدر این پیش‌بینی سنفورد گروسمن (Sanford Grossman) قرار دارد که از مهم‌ترین اقتصاددانان حوزه اقتصاد اطلاعات است و پژوهش‌هایش به نقش اطلاعات، عدم تقارن اطلاعاتی و پیامدهای اقتصادی دسترسی و انتقال اطلاعات می‌پردازد؛ در برخی پیش‌بینی‌ها احتمال داده می‌شود جایزه او با متیو جکسون (Matthew Jackson)، پژوهشگر حوزه نظریه شبکه‌ها و اقتصاد اطلاعات، مشترک شود. بری آیکنگرین (Barry Eichengreen) از دیگر گزینه‌های مهم است که حوزه اصلی پژوهش او تاریخ اقتصادی، اقتصاد پولی و مالی بین‌الملل، نظام‌های ارزی و تجارت بین‌المللی است و در مدل پیش‌بینی مذکور در میان گزینه‌های اصلی قرار دارد. رابرت بارو (Robert Barro)، از اقتصاددانان برجسته اقتصاد کلان، رشد اقتصادی و رابطه میان سیاست‌های دولت، نهادها و رشد بلندمدت، نیز یکی از گزینه‌های جدی محسوب می‌شود.

درو فودنبرگ (Drew Fudenberg) به دلیل آثارش در حوزه نظریه بازی‌ها، به‌ویژه بازی‌های تکرارشونده، یادگیری و تعامل راهبردی، از دیگر نام‌های برجسته است. جین گروسمن (Gene Grossman) نیز در حوزه تجارت بین‌الملل، اقتصاد سیاسی تجارت، جهانی‌شدن و رابطه میان تجارت، فناوری و رشد اقتصادی فعالیت کرده و در پیش‌بینی‌ها به‌عنوان یکی از گزینه‌های اصلی مطرح شده است؛ در کنار او نام الحنان هلپمن (Elhanan Helpman) نیز به‌عنوان اقتصاددان حوزه تجارت بین‌الملل و رشد مطرح می‌شود. تیم بسلی (Tim Besley) از گزینه‌های مهم حوزه اقتصاد توسعه و اقتصاد سیاسی است و پژوهش‌های او به نهادها، حکومت، سیاست‌گذاری، توسعه اقتصادی و رابطه میان ساختارهای سیاسی و عملکرد اقتصادی مربوط می‌شود؛ تورستن پرسون (Torsten Persson) و گیدو تابلینی (Guido Tabellini) نیز به دلیل پژوهش‌های مشترک و مستقل خود در اقتصاد سیاسی، نهادها و رابطه میان سیاست و عملکرد اقتصادی در این دسته قرار می‌گیرند.

دیوید ویل (David Weil) از گزینه‌های حوزه رشد اقتصادی و اقتصاد بازار کار است و پژوهش‌های او به عوامل تعیین‌کننده رشد، سرمایه انسانی و نیروی کار مربوط می‌شود. کوین مورفی (Kevin Murphy) نیز در حوزه اقتصاد نیروی کار، سرمایه انسانی، آموزش، دستمزدها و نابرابری اقتصادی شناخته می‌شود و در برخی پیش‌بینی‌ها همراه با فرانسیس بلائو (Francine Blau) مطرح شده است؛ بلائو از اقتصاددانان مشهور حوزه اقتصاد کار، اشتغال زنان، شکاف‌های جنسیتی و نابرابری در بازار کار است.

کنت فرنچ (Kenneth French) نیز از گزینه‌های مهم حوزه مالی است و عمده شهرت او به پژوهش‌های مربوط به قیمت‌گذاری دارایی‌ها، بازده سهام و عوامل تعیین‌کننده ریسک و بازده در بازارهای مالی بازمی‌گردد. ژیل سن‌پل (Gilles Saint-Paul)، اقتصاددان فرانسوی، از گزینه‌های مطرح در حوزه رشد اقتصادی، بازار کار، اقتصاد سیاسی و رابطه میان نهادها و سیاست‌های اقتصادی است و در مدل آماری مذکور پس از گروسمن بالاترین احتمال را داشته است.

در کنار این فهرست، پارتا داسگوپتا (Partha Dasgupta) نیز یکی از نام‌های مطرح در گمانه‌زنی‌های ۲۰۲۶ است؛ حوزه اصلی پژوهش او اقتصاد توسعه، اقتصاد منابع طبیعی، سرمایه طبیعی، فقر و رابطه میان اقتصاد و محیط‌زیست است و در لیست‌های پیش‌بینی حتی برای مدتی در صدر گزینه‌ها قرار گرفته بود. ریچارد بلاندل (Richard Blundell)، اقتصاددان بریتانیایی، نیز به‌خاطر پژوهش‌های گسترده درباره اقتصادسنجی خرد، اقتصاد نیروی کار، مالیات، مصرف، درآمد و نابرابری از گزینه‌های جدی محسوب می‌شود. سوزان اتی (Susan Athey) یکی دیگر از نام‌های قابل توجه است که حوزه اصلی فعالیتش اقتصاد فناوری، اقتصاد اطلاعات، بازارهای دیجیتال، طراحی بازار و کاربرد روش‌های آماری و یادگیری ماشین در اقتصاد است. هل واریان، اقتصاددان برجسته دانشگاه برکلی و اقتصاددان ارشد سابق گوگل، نیز از نامزدهای جایزه امسال است، هل واریان از پیشگامان اقتصاد اطلاعات، اقتصاد دیجیتال، نظریه قیمت و کاربرد اقتصاد در بازارهای فناوری است. مایکل وودفورد (Michael Woodford) نیز به دلیل پژوهش‌های بنیادی درباره نظریه و اجرای سیاست پولی، انتظارات، ارتباطات بانک مرکزی و سازوکار انتقال سیاست پولی مورد توجه قرار گرفته است؛ در واقع پژوهش او مبنای مهمی برای درک نقش «راهنمایی آینده‌نگر» بانک‌های مرکزی و تأثیر انتظارات عمومی بر تورم و ثبات اقتصادی محسوب می‌شود. سیدنی وینتر (Sidney Winter) نیز به دلیل مطالعاتش درباره پویایی اقتصادی، نوآوری، رفتار سازمانی و نظریه تکاملی بنگاه‌ها در میان پژوهشگران دارای دستاوردهای در سطح نوبل قرار گرفته است. آندرو مس کالل (Andreu Mas-Colell)، یکی از مهم‌ترین نظریه‌پردازان اقتصاد مدرن و از نویسندگان کتاب مشهور اقتصاد خرد (Microeconomic Theory)، نیز در پیش‌بینی‌های امسال حضور دارد و احتمالاً به دلیل سهم گسترده‌اش در نظریه تعادل عمومی، نظریه بازی‌ها و اقتصاد ریاضی مطرح است.

در مجموع، تصویری که از گمانه‌زنی‌های ۲۰۲۶ به دست می‌آید نشان می‌دهد که برخلاف سال‌هایی که یک حوزه مشخص تقریباً برنده محتمل را تعیین می‌کند، امسال رقابت بسیار پراکنده است و محورهای اطلاعات و اقتصاد دیجیتال، نظریه بازی‌ها، تجارت بین‌الملل، اقتصاد سیاسی و توسعه، رشد اقتصادی، بازار کار و سیاست پولی بیشترین شانس را دارند؛ به همین دلیل حتی مدل آماری ریچارد تال برای سنفورد گروسمن، که رتبه نخست را دارد، تنها احتمال حدود ۴.۴ درصد در نظر گرفته است.

تقویم اهدای جوایز 2026

برپایه تقویم رسمی ثبت‌شده، این رویداد بزرگ جهانی مطابق سنتی دیرینه در قالب یک جدول زمانی فشرده و هماهنگ برگزار می‌شود که در آن افتخارآفرینان حوزه‌های مختلف طی هشت روز پیاپی معرفی می‌گردند. آغازگر این هفته پرافتخار، دوشنبه پنجم اکتبر است که مجمع نوبل برندگان جایزه امسال فیزیولوژی یا پزشکی را اعلام کرد؛ کارل دیسروت، پیتر هگمن و جورج نگل برای اکتشافاتی درباره کانال‌های یونی حساس به نور و اپتوژنتیک موفق به دریافت این جایزه شدند.

در ادامه، روز سه‌شنبه ششم اکتبر آکادمی سلطنتی علوم سوئد برنده نوبل فیزیک را معرفی می‌نماید. این آکادمی بلافاصله در روز چهارشنبه هفتم اکتبر، پرده از برندگان نوبل شیمی برمی‌دارد. روز پنج‌شنبه هشتم اکتبر متعلق به آکادمی سوئد است تا با معرفی برنده نوبل ادبیات، جهان کتاب و خوانندگان و دوستداران رمان و ادبیات را به وجد آورد. سپس در روز جمعه نهم اکتبر، کانون توجهات جهانی از استکهلم به موسسه نوبل نروژ در اسلو منتقل می‌شود، جایی که کمیته نوبل نروژ برنده جایزه صلح نوبل را اعلام می‌کند. پس از وقفه‌ای کوتاه در روزهای پایان هفته، پرونده رویدادهای این هفته باشکوه در روز دوشنبه دوازدهم اکتبر دوباره در آکادمی سلطنتی علوم سوئد و با معرفی برنده جایزه اقتصاد بانک مرکزی سوئد به یاد آلفرد نوبل بسته خواهد شد؛ رویدادی که سرانجام مشخص می‌کند چه کسی مدال، دیپلم افتخار و سهمی از جایزه ۱۲ میلیون کرونی امسال را به خانه خواهد برد.

تاریخچه نوبل اقتصاد

جایزه نوبل اقتصاد که نام رسمی آن «جایزه علوم اقتصادی بانک مرکزی سوئد به یاد آلفرد نوبل» است، جزو جوایز پنج‌گانه‌‌ای که آلفرد نوبل در وصیت‌نامه تاریخی خود در سال ۱۸۹۵ پایه‌گذاری کرد، نیست اما امروزه به عنوان بخشی هم‌تراز با سایر جوایز نوبل در جهان شناخته می‌شود. تاریخچه شکل‌گیری این جایزه به سال ۱۹۶۸ بازمی‌گردد، زمانی که بانک مرکزی سوئد به مناسبت سیصدمین سالگرد تاسیس خود تصمیم گرفت جایزه‌ای را به عنوان یادبود برای آلفرد نوبل پایه‌گذاری کند. اولین دوره اهدای این جایزه یک سال بعد، در سال ۱۹۶۹، برگزار شد و دو اقتصاددان پیشگام به نام‌های راگنار فریش از نروژ و یان تینبرگن از هلند به پاس توسعه مدل‌های پویا در تحلیل فرآیندهای اقتصادی موفق به دریافت آن شدند.