به گزارش اقتصادنیوز، در شرایطی که تشدید محدودیت‌های تحریمی، مشکلات ارزی و موانع نقل‌وانتقال مالی بار دیگر نگرانی‌ها درباره تأمین دارو و تجهیزات پزشکی را افزایش داده است، مسئولان حوزه سلامت از تلاش برای مدیریت شرایط ویژه و جلوگیری از ایجاد اختلال در دسترسی بیماران به دارو خبر می‌دهند.

حسین کرمانپور، سخنگوی وزارت بهداشت در گفت‌وگو با «اقتصادنیوز» با اشاره به وضعیت خاص کشور، تأکید کرد که مشکلات تأمین دارو تنها به واردات محدود نمی‌شود و مسیرهای حمل‌ونقل، پرداخت‌های مالی، تأمین مواد اولیه و تجهیزات پزشکی نیز تحت تأثیر این شرایط قرار گرفته‌اند.

خبر مرتبط

بحران در ترانزیت هوایی با تحریم ایرلاین‌های داخلی | داود رنگی: بیشترین ضرر متوجه بخش دارویی است | ارقام خسارت‌ها بسیار بزرگ است

اقتصادنیوز: نایب‌رئیس کمیسیون مدیریت واردات اتاق بازرگانی در رابطه با تحریم پروازها و هواپیماهای باربری گفت: ما به شدت تحت تحریم هستیم؛ در خصوص کالاهایی مانند واکسن و دارو که حتماً باید از طریق پروازهای هوایی منتقل شوند، امکان حمل مستقیم وجود ندارد و این موضوع تبعات بسیار وحشتناکی به همراه دارد.

وی با اشاره به تقسیم‌بندی کمبودهای دارویی، توضیح داد که وزارت بهداشت تلاش کرده است کمبودهای احتمالی را بر اساس میزان اهمیت داروها مدیریت کند و در عین حال با استفاده از مسیرهای مختلف، از ایجاد بحران جدید در حوزه دارو و تجهیزات جلوگیری کند.

مشروح گفتگوی اقتصادنیوز، با سخنگوی وزارت بهداشت را بخوانید؛

******

*آقای کرمانپور! با توجه به شرایط جدید تحریمی، محدودیت‌های بانکی و مشکلات ارزی، نگرانی‌هایی درباره بازگشت بحران دارو مطرح شده است. در شرایطی که برخی کارشناسان درباره دشوارتر شدن مسیر واردات دارو و مواد اولیه هشدار داده‌اند، وضعیت فعلی نظام دارویی کشور را چگونه ارزیابی می‌کنید؟

در وزارت بهداشت تمام دغدغه ما این است که با توجه به شرایط ارزی کشور و شرایط ویژه‌ای که ایجاد شده، بتوانیم این وضعیت را تا حد امکان مدیریت کنیم. البته شرایط فعلی فقط یک موضوع اداری یا اقتصادی نیست؛ خود ما هم درگیر این شرایط هستیم. بسیاری از اعضای خانواده‌های ما، کارکنان ما و همکاران ما نیز مانند سایر مردم با موضوع دارو و تجهیزات پزشکی ارتباط مستقیم دارند. این‌گونه نیست که ما جدا از مردم باشیم و مردم جدا از ما.

بنابراین طبیعی است که تلاش کنیم هزینه‌ها تا حد امکان افزایش پیدا نکند. از طرف دیگر، نظام سلامت با کاهش درآمدها و محدودیت‌های اقتصادی مواجه است و هم‌زمان شرایط مرزی کشور نیز شرایط عادی ندارد.

مرزهای ما همچنان در وضعیتی قرار دارند که نمی‌توان آن را شرایط معمولی دانست.مسئله فقط مسیر هوایی نیست. مسیرهای دریایی و زمینی نیز با مشکلاتی مواجه هستند. بسیاری از داروهایی که مواد اولیه آن‌ها نه فقط برای ما، بلکه برای بسیاری از کشورهای اروپایی و آمریکایی نیز اهمیت دارد، در زنجیره تأمین جهانی قرار دارند.

اگرچه برخی کشورها اعلام می‌کنند که دارو و تجهیزات پزشکی شامل تحریم نیست، اما در عمل وقتی ما با محدودیت‌های حمل‌ونقل و همچنین مشکلات پرداخت مواجه می‌شویم، شرایط تغییر می‌کند. یعنی حتی اگر امکان خرید وجود داشته باشد، وقتی نتوانیم پرداخت‌ها را انجام دهیم یا نقل‌وانتقال مالی با محدودیت روبه‌رو شود، هزینه تمام‌شده افزایش پیدا می‌کند یا حتی ممکن است واردات به شدت کاهش پیدا کند.

محدودیت‌های تحریمی هزینه واقعی داروها را افزایش داده است

*یکی از مسائل مطرح‌شده، افزایش قیمت تمام‌شده دارو به دلیل همین محدودیت‌هاست. آیا این موضوع می‌تواند بر ادامه فعالیت شرکت‌های داروسازی و تأمین بازار اثر بگذارد؟

بله، یکی از موضوعات مهم همین افزایش هزینه‌هاست. قیمت جهانی مواد اولیه افزایش پیدا نکرده، اما شرایط انتقال و جابه‌جایی باعث شده هزینه واقعی برای ما بیشتر شود. یعنی ممکن است قیمت ماده اولیه در بازار جهانی یک رقم باشد، اما وقتی هزینه‌های انتقال، پرداخت، مسیرهای غیرمعمول و محدودیت‌های مختلف اضافه می‌شود، قیمت تمام‌شده برای کشور بسیار بالاتر خواهد رفت.

برای مثال، مثل این است که شما گندم را وارد کنید، اما هزینه پرداخت و انتقال آن باعث شود قیمت تمام‌شده گندم چند برابر قیمت واقعی آن شود. طبیعتاً در چنین شرایطی هزینه نهایی محصول نیز افزایش پیدا می‌کند.

در حوزه دارو این موضوع حساس‌تر است، چون بحث فقط یک کالای اقتصادی نیست؛ بحث سلامت و جان مردم است. به همین دلیل ما علاوه بر داروهای ساخته‌شده، موضوع مواد اولیه دارویی، تجهیزات پزشکی و حتی تجهیزاتی مانند دستگاه‌های تصویربرداری را نیز دنبال می‌کنیم.

اگر تجهیزات پزشکی دچار اختلال شود، گاهی تأمین قطعه یا ورود تجهیزات جدید با مشکلاتی مواجه می‌شود که اثر آن می‌تواند حتی از برخی کمبودهای دارویی نیز بیشتر باشد.

کمبودها را بر اساس اهمیت تقسیم‌بندی کردیم؛ داروهای حیاتی در اولویت هستند

*وزارت بهداشت برای مدیریت کمبودها چه برنامه‌ای دارد و اکنون وضعیت کمبود دارو در چه سطحی قرار دارد؟

ما کمبودهای دارویی را به چند دسته تقسیم کرده‌ایم. کمبودهای زیر یک ماه، کمبودهای زیر سه ماه و همچنین مواردی که نیازمند ذخیره استراتژیک هستند را جداگانه بررسی می‌کنیم.

از طرف دیگر، داروها را نیز بر اساس اهمیت دسته‌بندی کرده‌ایم؛ یعنی داروهای ضروری و حیاتی که نبود آن‌ها می‌تواند آسیب جدی ایجاد کند، در اولویت بالاتری قرار دارند.

الان کمبود داروهای ضروری و حیاتی ما حدود ۴۰ تا ۵۰ قلم در حال تغییر است؛ یعنی این عدد ثابت نیست و به صورت شناور تغییر می‌کند.

البته باید توجه داشت که گاهی مردم وقتی درباره کمبود صحبت می‌کنند، منظورشان این است که یک دارو در یک نقطه یا یک زمان مشخص پیدا نشده است، اما ممکن است در کل کشور کمبود وجود نداشته باشد. گاهی مشکل در توزیع، انتقال یا عرضه داخلی است.

در شرایط فعلی باید از همه مسیرهای ممکن برای تأمین دارو استفاده کنیم

*با توجه به اینکه شرایط فعلی ناشی از هم‌زمانی فشارهای تحریمی، مشکلات ارزی و محدودیت‌های بانکی است، برنامه وزارت بهداشت برای این شرایط چیست؟ این وضعیت ممکن است ادامه‌دار باشد، چگونه می‌توان از ایجاد بحران در بازار دارو جلوگیری کرد؟

ببینید، برنامه پیش روی ما بیشتر این است که بتوانیم شرایط را مدیریت کنیم. ما فرمانده میدان جنگ نیستیم، اما واقعیت این است که امروز دو موضوع روی حوزه دارو و تجهیزات پزشکی اثر گذاشته است؛ یکی شرایط جنگی و دیگری وضعیت ارزی و اقتصادی کشور.

وقتی وارد شرایط سخت‌تر می‌شویم، باید ببینیم چگونه می‌توانیم این زنجیره را حفظ کنیم. تحریم‌ها که موضوع جدیدی نیستند؛ چندین سال است که کشور با این مسئله مواجه است. ما مجبوریم به هر طریقی که امکان دارد، تلاش کنیم دارو برای مردم تأمین شود.

طبیعی است که این مسیر هزینه تمام‌شده را افزایش می‌دهد، اما موضوع اصلی حفظ سلامت مردم است. ما مجبوریم از مسیرهای مختلف استفاده کنیم؛ از زمین، هوا و دریا، هر روشی که امکان‌پذیر باشد تا دارو به دست مردم برسد.

البته این شرایط برای کشورهایی که مدعی حمایت از حقوق بشر هستند، بسیار قابل تأمل است. ما نه درخواست کمک داریم و نه انتظار داریم کسی برای ما محموله دارو ارسال کند. ما فقط می‌گوییم مسیر ورود دارو برای کشور باز باشد.

در زمان وقوع یک زلزله یا سیل در هر کشوری، کشورهای مختلف برای نشان دادن همبستگی خود کمک ارسال می‌کنند، اما ما اکنون درخواست کمک نداریم؛ درخواست ما این است که مانعی برای ورود دارو ایجاد نشود.

آن‌ها اعلام می‌کنند که مسیر دارو باز است، اما ما در عمل این باز بودن مسیر را احساس نمی‌کنیم. هم مسیرهای زمینی، هم هوایی و هم دریایی با محدودیت مواجه هستند و از طرف دیگر، نقل‌وانتقال مالی و پرداخت به شرکت‌ها نیز با مشکلات جدی روبه‌رو است.

این مسائل باعث شده ما مجبور شویم روش‌های مختلفی را دنبال کنیم. حتی به شرکت‌ها نیز اعلام کرده‌ایم که هر روشی که امکان‌پذیر و قانونی است برای تأمین دارو استفاده کنند.

شرایط به گونه‌ای شده که از یک سیستم کاملاً سازمان‌یافته و معمول، مجبور شده‌ایم به سمت روش‌هایی برویم که بیشتر شبیه یک تلاش اضطراری و لحظه‌ای است؛ یعنی از هر مسیری که امکان ورود دارو وجود دارد استفاده کنیم.

البته این موضوع به معنای کنار گذاشتن استانداردها نیست. دارو یک موضوع حیاتی است و نمی‌توانیم بدون کنترل و بررسی، هر محصولی را وارد کنیم.

برای مثال، در مورد واکسن آنفلوآنزا، فقط بحث وارد کردن واکسن مطرح نیست؛ زنجیره سرد، شرایط نگهداری و سلامت محصول اهمیت دارد. اگر محصولی تقلبی وارد شود یا استانداردهای لازم رعایت نشود، ممکن است آسیب آن بیشتر از نبود آن دارو باشد.بنابراین باید با حفظ حداقل استانداردهای لازم، تلاش کنیم از مسیرهای مختلف تأمین دارو انجام شود.

وزارت بهداشت، بخش زیادی از توان خود را صرف مدیریت بحران کرده است

*این شرایط چه فشاری بر نظام سلامت وارد کرده است؟

این شرایط بسیار سخت است. برای وزارت بهداشت هم کار ساده‌ای نیست. زمانی که باید بخش زیادی از توان و زمان خود را صرف توسعه خدمات سلامت، ارتقای کیفیت درمان و برنامه‌های آینده کنیم، مجبور هستیم بخش قابل توجهی از انرژی خود را صرف تأمین دارو و تجهیزات کنیم تا خللی در روند درمان مردم ایجاد نشود.

این موضوع فقط مربوط به دارو نیست. تجهیزات پزشکی نیز اهمیت بسیار زیادی دارد. برای مثال، اگر دستگاه‌های ام‌آر‌آی یا سی‌تی‌اسکن در مراکز مختلف دچار مشکل شوند، تأمین قطعه یا جایگزینی آن‌ها ممکن است با دشواری زیادی مواجه شود.

گاهی این مشکلات در شهرستان‌ها می‌تواند باعث نگرانی و اعتراض مردم شود، چون مردم نیاز دارند خدمات درمانی در زمان مناسب دریافت شود.

بنابراین باید برای هر حوزه، استراتژی مخصوص همان حوزه را داشته باشیم. شرایط امروز با گذشته متفاوت است. راهکار تأمین دارو با راهکار تأمین تجهیزات، شیر خشک یا مواد اولیه دارویی یکسان نیست.هر کدام از این بخش‌ها در شرایط خاص فعلی نیازمند برنامه و مسیر جداگانه‌ای هستند.

«امیدواریم با تصمیم‌های درست، از شرایط ویژه عبور کنیم

*با توجه به شرایط موجود، چه چشم‌اندازی برای آینده بازار دارو دارید؟

من امیدوارم و آرزو می‌کنم که این شرایط هرچه زودتر پایان پیدا کند.شرایط جنگی برای هیچ جامعه‌ای آسان نیست. امیدواریم مسئولان کشور با توجه به شرایط ویژه‌ای که وجود دارد و با در نظر گرفتن منافع مردم، تصمیم‌های درست و عقلانی اتخاذ کنند تا کشور بتواند مسیر خود را با امنیت و اقتدار ادامه دهد.

همه ما باید منتظر باشیم و امیدوار باشیم که به نقطه‌ای برسیم که آرامش بیشتری ایجاد شود. نگرانی در چنین شرایطی طبیعی است، اما نباید اجازه دهیم این نگرانی باعث از بین رفتن امید شود.

ما یک سال است که درگیر شرایط سختی هستیم؛ شرایطی که در آن با قدرت‌های بزرگ نظامی مواجه هستیم. شرایط ساده‌ای نیست.در صد سال گذشته نمونه‌های زیادی از چنین شرایطی در دنیا وجود نداشته است که یک کشور با چنین حجم فشاری مواجه باشد.

با این حال کشور ما دارای ظرفیت‌ها و ذخایر زیادی است. برخی کشورها ممکن است با کوچک‌ترین بحران، ساختارشان دچار فروپاشی شود، اما ما به دلیل ظرفیت‌هایی که داریم، امکان مدیریت این شرایط را داریم.

من فکر می‌کنم عقلانیت، توانمندی و خردورزی در کشور وجود دارد. افرادی هستند که با وجود سختی‌ها و نگرانی‌ها، برای مردم تلاش می‌کنند.

همان‌طور که دوره کرونا و سال‌های جنگ هشت‌ساله نیز روزهای سختی داشت، اما آن دوره‌ها هم گذشتند. این شرایط نیز خواهد گذشت.آن کشورها و برنامه‌ریزانی که تصور می‌کنند در عصر امروز می‌توانند با جنگ و خشونت یک ملت را دچار مشکل کنند، باید بدانند که جنگ برای همه هزینه دارد.

بعضی اقدامات در حوزه تأمین دارو باید محرمانه بماند تا مسیرها آسیب نبیند

*در صحبت‌های شما اشاره شد که برخی محموله‌های مواد اولیه دارویی در روزهای اخیر وارد کشور شده و به حرکت دوباره بخشی از ظرفیت تولید داخل کمک کرده است. آیا این محموله‌ها توانسته‌اند بخشی از نگرانی‌ها درباره کمبود دارو را کاهش دهند؟

ببینید، واقعیت این است که بسیاری از اقداماتی که در این مدت انجام شده، به دلیل شرایط خاصی که وجود دارد، قابل اعلام عمومی نیست.

گاهی لازم است درباره برخی مسیرها و اقداماتی که انجام می‌شود، صحبت نکنیم تا بتوانیم آن‌ها را حفظ کنیم. ما باید توجه داشته باشیم که شرایط عادی نیست و موضوع فقط یک فعالیت معمول وارداتی نیست؛ بحث تأمین دارو برای مردم است.

در همین مدت، تلاش‌های زیادی انجام شده و حتی برخی محموله‌های مواد اولیه دارویی وارد کشور شده است که باعث شد بخشی از کارخانه‌های داروسازی بتوانند دوباره فعالیت خود را با شرایط بهتری ادامه دهند.

این اقدامات نیازمند هماهنگی‌های زیادی بوده است. در شرایط عادی شاید بسیاری از این فرآیندها ساده‌تر انجام شود، اما امروز به دلیل محدودیت‌های موجود، نیازمند هماهنگی و تلاش مضاعف است. همین که در چنین شرایطی بتوانیم مسیرهایی برای تأمین مواد اولیه باز کنیم، کار ساده‌ای نیست.

هند یکی از مسیرهای مهم تأمین مواد اولیه دارویی است

*با توجه به نقش هند در تأمین مواد اولیه دارویی دنیا، اگر این مسیر حفظ شود، آیا می‌توان امیدوار بود که وضعیت صنعت دارو بهبود پیدا کند؟

بله، هند یکی از کشورهای مهم در حوزه تولید مواد اولیه دارویی در جهان است و بخش قابل توجهی از مواد اولیه دارویی دنیا از این کشور تأمین می‌شود.

اگر این مسیر بتواند پایدار و ثابت باقی بماند، انتظار داریم شرایط صنعت داروسازی کشور بهتر شود. وزیر بهداشت نیز تأکید کرده‌اند که نباید اجازه دهیم خبر کمبود در نظام دارویی به یک مسئله دائمی تبدیل شود. البته کمبود دارو در دنیا همواره وجود دارد؛ حتی در کشورهای پیشرفته نیز ممکن است یک دارو در یک بازه زمانی دچار کمبود شود.

اما تلاش ما این است که این کمبودها شناور و کوتاه‌مدت باشند؛ یعنی اگر امروز یک دارو دچار مشکل شد، سریع برای جبران آن اقدام شود و اجازه ندهیم تبدیل به یک مشکل طولانی‌مدت شود.

در حال حاضر، در حوزه داروهای حیاتی، بخش زیادی از اقلام مورد نیاز تأمین شده است و همان تعداد محدودی که با مشکل مواجه هستند نیز دائماً در حال پیگیری و جبران هستند.شرایط جنگی و تحریمی طبیعتاً اثر خود را می‌گذارد، اما تلاش این است که مردم کمترین آسیب را ببینند.

هدف همه این است که مردم آرامش داشته باشند، کسی به دلیل نبود دارو آسیب نبیند و اگر بیماری وجود داشت، بتوانیم مسیر درمان را برای او هموار کنیم.ما امیدواریم با همکاری همه بخش‌ها، این دوره سخت نیز مانند دوره‌های سخت گذشته پشت سر گذاشته شود.