به گزارش خبرنگار اقتصادی خبرگزاری تسنیم، بانک جهانی حدود پنج ماه پس از بازطراحی شاخص عملکرد لجستیک، جزئیات تغییرات ایجاد شده در نظام جدید سنجش عملکرد زنجیره‌های تأمین را تشریح کرد؛ تغییری که مهم‌ترین نتیجه آن حذف رتبه‌بندی واحد و کلی کشورها در شاخص جدید LPI 2.0 است.

بانک جهانی در گزارش «Connecting to Compete 2025» اعلام کرد شاخص جدید عملکرد لجستیک، برخلاف نسخه‌های قبلی بر داده‌های واقعی و عملیاتی زنجیره‌های تأمین استوار شده است. این شاخص با استفاده از داده‌های رهگیری محموله‌ها در بخش‌های هوایی، دریایی و پستی، سرعت و اتصال‌پذیری زنجیره‌های تأمین را در کشورهای مختلف اندازه‌گیری می‌کند.

در نسخه قبلی شاخص عملکرد لجستیک، یک امتیاز کلی و رتبه جهانی برای هر کشور ارائه می‌شد و کشورها بر اساس مجموعه‌ای از مؤلفه‌های لجستیکی در یک جدول واحد قرار می‌گرفتند. بانک جهانی اعلام کرده است که این روش پس از نسخه 2023 دیگر به‌روزرسانی نمی‌شود.

رتبه کلی کشورها حذف شد

در LPI 2.0، بانک جهانی 21 شاخص در سطح کشورها تعریف کرده که شامل 6 شاخص اصلی و 15 شاخص تکمیلی است. در نتیجه به جای یک رتبه واحد، امکان مقایسه و رتبه‌بندی کشورها در هر یک از این شاخص‌ها وجود دارد.

6 شاخص اصلی اتصال‌پذیری و زمان عملکرد را در سه حوزه حمل‌ونقل هوایی، دریایی و پستی اندازه‌گیری می‌کنند. شاخص‌های تکمیلی نیز جزئیات بیشتری درباره عملکرد حمل‌ونقل دریایی و خدمات پستی ارائه می‌دهند.

به این ترتیب ممکن است یک کشور در اتصال‌پذیری دریایی جایگاه بالایی داشته باشد، اما از نظر زمان توقف کانتینرهای وارداتی یا سرعت خدمات پستی در جایگاه متفاوتی قرار گیرد. بنابراین دیگر نمی‌توان یک رتبه واحد را به‌عنوان نماینده همه ابعاد عملکرد لجستیکی یک کشور در نظر گرفت.

یکی از پیامدهای مهم این تغییر دشوار شدن مقایسه مستقیم نتایج LPI 2.0 با رتبه‌های منتشرشده در نسخه‌های قبلی است. دلیل این موضوع تنها تغییر اعداد نیست، بلکه روش اندازه‌گیری و مبنای داده‌ها نیز تغییر کرده است.

بانک جهانی در نسخه‌های قبلی از نظرسنجی جهانی میان فعالان لجستیکی برای ارزیابی عملکرد کشورها استفاده می‌کرد، در حالی که LPI 2.0 بر داده‌های حاصل از جابجایی واقعی محموله‌ها استوار است. به گفته بانک جهانی، داده‌های جدید از حرکات واقعی محموله‌های هوایی، کانتینرها و مرسولات پستی استخراج شده‌اند.

بنابراین، افزایش یا کاهش جایگاه یک کشور در یکی از شاخص‌های جدید را نمی‌توان به‌سادگی معادل «بهبود» یا «افت» رتبه آن کشور در مقایسه با LPI قبلی دانست؛ زیرا دو نظام سنجش، داده و روش‌شناسی یکسانی ندارند.

بانک جهانی هدف از بازطراحی شاخص را افزایش دقت در شناسایی مشکلات لجستیکی عنوان کرده است. در LPI 2.0، به جای آنکه عملکرد یک کشور عمدتاً بر اساس برداشت فعالان بین‌المللی از کیفیت خدمات لجستیکی ارزیابی شود، داده‌های واقعی مربوط به حرکت و توقف محموله‌ها مورد استفاده قرار می‌گیرد.

بر اساس اطلاعات بانک جهانی داده‌های LPI 2.0 سال‌های 2023 و 2024 را پوشش می‌دهند و شاخص جدید تفاوت‌های موجود در اتصال‌پذیری، سرعت و قابلیت اطمینان زنجیره‌های تأمین را بررسی می‌کند.

تمرکز جدید بر گلوگاه‌های لجستیکی

در نظام جدید به جای آنکه صرفاً مشخص شود یک کشور در رتبه چندم جهان قرار دارد، می‌توان بررسی کرد مشکل اصلی آن کشور در کدام بخش زنجیره تأمین قرار دارد؛ برای مثال، در اتصال‌پذیری دریایی، زمان توقف کانتینر در بندر، عملکرد حمل‌ونقل هوایی یا خدمات پستی.

بانک جهانی در گزارش خود همچنین بر وجود تفاوت در اتصال‌پذیری میان اقتصادهای مختلف و تأثیر زمان انتقال محموله، تشریفات مرزی و گلوگاه‌های موجود در بنادر، مراکز انتقال و نقاط کنترل داخلی بر عملکرد زنجیره تأمین تأکید کرده است.

بر این اساس، LPI 2.0 از یک جدول ساده رتبه‌بندی کشورها به ابزاری برای تشخیص دقیق‌تر نقاط ضعف و قوت زنجیره‌های تأمین تبدیل شده است؛ تغییری که می‌تواند نحوه ارزیابی عملکرد لجستیکی کشورها و همچنین اولویت‌بندی اصلاحات در حوزه‌هایی مانند زیرساخت، تسهیل تجارت و خدمات لجستیکی را تغییر دهد.

بانک جهانی اعلام کرده اطلاعات LPI 2.0 برای 21 شاخص در دسترس است و کاربران می‌توانند کشورها را بر اساس هر یک از این شاخص‌ها با یکدیگر مقایسه کنند.