شاخص کل در ابتدای معاملات حدود 145 هزار واحد رشد کرد و به محدوده 6 میلیون و 699 هزار واحد رسید؛ اما در پایان، رشد آن به حدود 36 هزار واحد محدود شد و شاخص در سطح 6 میلیون و 583 هزار واحد قرار گرفت. در همین حال، حدود 71 درصد نمادهای بازار در محدوده منفی قرار گرفتند و صف‌های خرید سنگین ابتدای روز جای خود را به صف‌های فروش دادند.

این اعداد به‌خوبی نشان می‌دهد که برای فهم معاملات دیروز نباید فقط به عدد پایانی شاخص نگاه کرد؛ چرا که اتفاق مهم، چرخش رفتار بازار سهام در طول معاملات بود.

جرقه تغییر چهره بورس

مهم‌ترین عامل عملیاتی یا شاید بهانه این چرخش، اختلال شدید در هسته معاملات بود. بازار سهام در ابتدای روز با حدود 22 هزار میلیارد تومان صف خرید آغاز شد و برتری خریداران کاملا محسوس بود، اما از حدود ساعت 9:30 اختلال سامانه معاملات روند عادی دادوستدها را برهم زد و موجی از عرضه شکل گرفت؛ و شرکت مدیریت فناوری بورس نیز از پیگیری برای رفع اختلال خبر داد.

با این حال بنظر می‌رسد اختلال هسته علت کامل تغییر مسیر بازار سهام نبود؛ بلکه ماشه‌ای بود که در بازاری آماده شناسایی سود کشیده شد؛ چرا که بازار سهام طی هفته‌های گذشته رشد قابل توجهی را تجربه کرده و شاخص به ارتفاعی رسیده است که طبیعی است بخشی از سرمایه‌گذاران به تثبیت سود و کاهش ریسک فکر کنند. این در شرایطی است که وقتی چنین بازاری با یک اختلال فنی مواجه می‌شود، نگرانی درباره نقدشوندگی افزایش می‌یابد و معامله‌گران کوتاه‌مدت معمولا نخستین گروهی هستند که واکنش نشان می‌دهند. در واقع، مهمات از قبل در بازار وجود داشت و اختلال فقط ماشه را کشید.

چرا "اعتماد" از صف خرید به صف فروش تبدیل شد؟

در بازار سرمایه، اعتماد به امکان انجام معامله و نقدشوندگی یکی از مهم‌ترین عوامل تصمیم‌گیری است. معامله‌گری که در صف خرید قرار گرفته، زمانی حاضر است قیمت بالاتری بپردازد که اطمینان داشته باشد در صورت تغییر شرایط، می‌تواند موقعیت خود را مدیریت کند.

این در حالی است که اختلال در سامانه این اطمینان را کاهش می‌دهد. در نتیجه، برخی معامله‌گران ترجیح می‌دهند ریسک خود را کاهش دهند و سود شناسایی کنند. در این راستا آغاز عرضه نیز می‌تواند به سرعت به سایر معامله‌گران سرایت کند و رفتار جمعی شکل بگیرد.

شاخص سبز، بازار قرمز

اما شاید مهم‌ترین پیام معاملات روز گذشته، فاصله میان شاخص کل و بدنه بازار سهام باشد؛ چرا که در پایان معاملات، شاخص کل همچنان مثبت بود، اما حدود 71 درصد نمادها منفی بودند. این یعنی اگرچه شاخص کل توانست رشد خود را حفظ کند، اما بخش بزرگی از سرمایه‌گذاران در نمادهای خود با کاهش قیمت مواجه شدند.

این در حالی است که در یک روند صعودی سالم، انتظار می‌رود رشد شاخص به تدریج در تعداد بیشتری از نمادها توزیع شود. این در شرایطی است که اگر شاخص رشد کند اما تعداد نمادهای منفی افزایش یابد، می‌توان احتمال داد که بخش مهمی از رشد شاخص تحت تاثیر نمادهای بزرگ و شاخص‌ساز قرار گرفته است.

چهارشنبه؛ آزمون بزرگ بورس

معاملات بازار سرمایه امروز(چهارشنبه) از این جهت اهمیت ویژه‌ای دارد که مشخص می‌کند فروشندگان سه‌شنبه صرفا هیجانی بوده‌اند یا آغازگر موج جدیدی از عرضه؟!

سناریوی محتمل‌تر، شروعی متعادل تا منفی، نوسان بالا و تلاش برای بازگشت به تعادل در ادامه معاملات است.

این در شرایطی است که اگر اختلال سامانه معاملات برطرف شده باشد و اعتماد معامله‌گران بازگردد، بخشی از تقاضا می‌تواند دوباره وارد بازار شود. در این صورت، نمادهای بزرگ و نقدشونده احتمالا زودتر از سایر نمادها واکنش نشان خواهند داد. اما اگر مشکل فنی ادامه پیدا کند یا ابهام درباره زیرساخت معاملات برطرف نشود، فشار فروش می‌تواند تداوم یابد. از این منظر، چهارشنبه بیش از آنکه روز پیش‌بینی شاخص باشد، روز سنجش اعتماد بازار سهام است.

این در شرایطی است که اتفاق سه‌شنبه در تالار شیشه‌ای نشان داد تقاضای قدرتمند همچنان در بازار سهام وجود دارد؛ چرا که این بازار در ابتدای روز توانست شاخص را نزدیک 150 هزار واحد بالا ببرد. بنابراین مسئله، نبود تقاضا نیست؛ مسئله این است که آیا این تقاضا در برابر افزایش عرضه و ریسک‌های جدید پایدار خواهد ماند یا خیر.

مهدی حاجی‌وند، کارشناس بازار سرمایه