به گزارش اقتصادنیوز، تجارت جهانی بیش از هر زمان دیگری به چند آبراه و گلوگاه محدود وابسته است؛ مسیرهایی که هرگونه اختلال در آنها می‌تواند در فاصله‌ای کوتاه هزینه حمل کالا و انرژی را افزایش دهد و فشار را از بخش کشتیرانی به تولیدکنندگان و در نهایت مصرف‌کنندگان منتقل کند. در ماه‌های اخیر، تنش‌های ژئوپلیتیکی در خاورمیانه از یک سو و آثار تغییرات اقلیمی و کاهش سطح آب از سوی دیگر، این آسیب‌پذیری را بیش از پیش آشکار کرده‌اند.

در این میان، بسته ماندن بخش بزرگی از مسیر تنگه هرمز، تهدیدهای امنیتی در دریای سرخ و باب‌المندب و هم‌زمان کاهش سطح آب در کانال پاناما و رود راین، شبکه حمل‌ونقل جهانی را تحت فشار قرار داده است. نتیجه این شرایط، افزایش شدید نرخ حمل نفت، کانتینر و کالاهای فله‌ای است؛ روندی که اگر ادامه پیدا کند، می‌تواند هزینه‌های بالاتر حمل‌ونقل را در سراسر زنجیره تأمین جهانی پخش کند.

هزینه عبور کشتی‌ها از کانال پاناما به بالاترین سطوح تاریخی رسیده است

براساس گزارش فایننشال تایمز، هزینه جابه‌جایی کالا از بسیاری از گلوگاه‌های دریایی جهان در یک ماه گذشته به‌دلیل جنگ و تغییرات اقلیمی به‌شدت افزایش یافته است؛ موضوعی که نگرانی‌ها درباره افزایش هزینه مصرف‌کنندگان را تشدید کرده و بار دیگر شکنندگی زنجیره‌های تأمین جهانی را آشکار ساخته است.

بر اساس داده‌های مؤسسه قیمت‌گذاری Argus، اثر هم‌زمان درگیری‌های ژئوپلیتیکی و کاهش سطح آب ناشی از دوره‌های طولانی خشکسالی در اروپا و آمریکای لاتین، نرخ حمل‌ونقل در مسیرهای کلیدی از جمله کانال پاناما، رود راین، دریای سرخ و دریای سیاه را به بالاترین سطوح تاریخی رسانده است.

تداوم درگیری‌ها در خاورمیانه که عملاً تردد کشتی‌ها از تنگه هرمز را به حداقل رسانده، اثرات زنجیره‌ای در سراسر جهان ایجاد کرده است؛ زیرا کشتی‌ها برای تأمین منابع جایگزین انرژی مجبور به تغییر مسیر شده‌اند. پیش از این، حدود یک‌پنجم نفت و گاز جهان از این آبراه و از مسیر خلیج فارس عبور می‌کرد.

الکساندر ساوریس، مدیرعامل شرکت کشتیرانی بلژیکی CMB Tech، درباره جهش نرخ‌های حمل‌ونقل گفت: «این اتفاق بی‌سابقه است.»

او افزود کارخانه‌ها ممکن است ناچار شوند فعالیت خود را متوقف کنند یا کالاهای مورد نیازشان را از مناطق گران‌تر جهان تأمین کنند.

هزینه حمل نفت از خلیج فارس به آسیا در ۱۰ اوت به ۱۵.۲۲ دلار به ازای هر بشکه رسید؛ افزایشی که ناشی از تهدید حمله به نفتکش‌های مرتبط با عربستان در هنگام عبور از تنگه باب‌المندب بود. به گفته Argus، این بالاترین سطح از زمان آغاز ثبت این داده‌ها در سال ۲۰۰۵ است.

در دریای سیاه نیز نرخ حمل نفتکش‌ها به مقصد مدیترانه در هفته جاری به بالاترین سطح خود از دست‌کم سال ۲۰۰۵ رسیده است.

از خشکسالی راین تا ازدحام پاناما؛ اقلیم به بحران حمل‌ونقل دامن زد

هم‌زمان، هزینه دریافت مجوز عبور از کانال پاناما به دلیل کاهش سطح آب ناشی از پدیده شدید ال‌نینو و افزایش ترافیک کشتی‌ها، به رکوردهای جدیدی رسیده است؛ افزایشی که بخشی از آن پیامد غیرمستقیم تنش‌های خاورمیانه محسوب می‌شود.

هزینه عبور از دو مجموعه قفل‌های کانال پاناما که برای کشتی‌های با اندازه‌های مختلف طراحی شده‌اند، در اوایل اوت به رکوردهای ۱.۱ میلیون دلار و ۲.۵ میلیون دلار رسید؛ بالاترین سطوحی که Argus تاکنون ثبت کرده است.

در همین حال، خشکسالی در اروپا سطح آب رود راین، شریان حیاتی صنایع سنگین آلمان، را به‌طور خطرناکی کاهش داده است. نرخ حمل بار با بارج‌ها در مسیر راین به مقصد شهرهای کلن، دویسبورگ، فرانکفورت و کارلسروهه به بالاترین سطح از سال ۲۰۱۲ رسیده است.

جان اولت، رئیس بخش قیمت‌گذاری حمل‌ونقل اروپا در Argus، گفت: «بدون تردید، این بزرگ‌ترین اختلال ثبت‌شده در بازار حمل‌ونقل دریایی است؛ اختلالی که حتی از دوران همه‌گیری کرونا و تحریم‌های روسیه نیز فراتر رفته است.»

روند مشابهی در بازار حمل کانتینری نیز مشاهده می‌شود.

برای مثال، متوسط نرخ نقدی حمل کانتینر از شرق آسیا به ساحل شرقی آمریکا نسبت به سال قبل ۲۳۴ درصد افزایش یافته و به ۱۰ هزار و ۲۴۹ دلار برای هر کانتینر ۴۰ فوتی رسیده است.

پیتر سند، تحلیلگر ارشد شرکت Xeneta، گفت: «اختلال ناشی از جنگ در خاورمیانه در حال تبدیل شدن به یک مشکل عمیق و ساختاری است که به این زودی‌ها از بین نخواهد رفت.»

او افزود هزینه‌های بالاتر در نهایت به کل زنجیره تأمین منتقل می‌شود: «کسی باید هزینه افزایش نرخ حمل‌ونقل را بپردازد و مصرف‌کنندگان بخشی از این بار را به‌ویژه در کالاهای کم‌حاشیه سود، متحمل خواهند شد.»

هرمز، گلوگاه‌های دریایی و قدرت جدید کشورهای کوچک

نفوذی که ایران بر تنگه هرمز اعمال کرده و اکنون درباره توافقی با عمان برای احتمال دریافت هزینه عبور کشتی‌ها مذاکره می‌کند، نگرانی‌ها درباره شکنندگی آبراه‌های حیاتی تجارت جهانی را افزایش داده است.

هنری کورا، رئیس تحقیقات شرکت کارگزاری کشتی Braemar، گفت: «گلوگاه‌های دریایی به‌طور فزاینده‌ای اهمیت پیدا می‌کنند، زیرا کشورهای کوچک‌تر اکنون دریافته‌اند که در جهانی چندقطبی می‌توانند اهرم سیاسی و اقتصادی نامتناسبی بر تجارت جهانی داشته باشند.»

او افزود نرخ اجاره بلندمدت نفتکش‌ها اکنون «در سطح رکوردهای تاریخی تابستان ۲۰۰۸ یا بسیار نزدیک به آن» قرار دارد.