در سال‌های گذشته، یارانه‌ها غالباً به صورت غیرمستقیم و در قالب تخصیص به شرکت‌های توزیع‌کننده مدیریت می‌شد که همواره با چالش‌هایی همچون نشت یارانه، عدم شفافیت در رسیدنِ حمایت به دست کشاورز واقعی و پیچیدگی در نظارت همراه بود.

اما اکنون، با استقرار «سامانه کنترل و پایش مواد کودی»، این پارادایم تغییر کرده و یارانه دقیقاً به ازای هر کیسه کود، مستقیماً به حساب بهره‌بردار نهایی واریز می‌شود.

این رویکرد، علاوه بر هوشمندسازی جرایم مالی و جلوگیری از رانت، به دولت اجازه می‌دهد تا بر اساس آمارهای واقعی، مدیریت منابع ارزی و حمایت‌های کشاورزی را با دقت بالاتری انجام دهد.

شفافیت در نرخ‌گذاری؛ تبیین ارزش ریالی یارانه‌های تخصیصی

یکی از نقاط قوت این نظامِ داده‌محور، شفاف‌سازیِ دقیقِ یارانه پرداختی بر اساس نوع نهاده است. سیاست‌گذار در این الگو، برای جلوگیری از سردرگمی کشاورزان و تضمین پایداری تولید، ارزش یارانه‌ایِ هر کیسه 50 کیلوگرمی را بر اساس نوع کود فسفاته و پتاسه به صورت مشخص در سامانه بارگذاری کرده است. این اعداد و ارقام که مبنای پرداخت‌های مستقیم دولت به کشاورزان هستند، به شرح زیر تعیین شده‌اند:

کود سوپر فسفات تریپل: با نرخ یارانه 14 میلیون و 80 هزار ریال، به عنوان یکی از نهاده‌های کلیدی فسفاته.

کلرور پتاسیم گرانوله: با مبلغ 13 میلیون و 500 هزار ریال، جهت حمایت از تأمین پتاس مورد نیاز زمین‌های زراعی.

سولفات پتاسیم گرانوله: با نرخ 11 میلیون ریال، جهت تعادل‌بخشی به هزینه‌های تولید.

کود سوپر فسفات 25 درصد: با مبلغ 7 میلیون و 680 هزار ریال.

کود سوپر فسفات 16 درصد: با نرخ 5 میلیون و 120 هزار ریال، که کمترین یارانه واحد را در این ردیف به خود اختصاص داده است.

ارائه این مبالغ در سامانه، به کشاورز اجازه می‌دهد تا پیش از هرگونه اقدام، از میزان حمایت مالی دولت برای هر کیسه اطمینان حاصل کند و این سطح از شفافیت قیمتی، خودِ عامل اصلیِ اعتمادِ دوسویه بین تولیدکننده و نهاد اجرایی است.

نقشه راه عملیاتی برای کشاورزان؛ الزامات «تأیید هویت مالی»

نکته‌ای که باید در این فرآیند مورد توجه قرار گیرد، لزومِ تکمیل اطلاعاتی است که سیستم را قادر به پرداخت می‌کند. سیستمِ «پرداخت به ذی‌نفع نهایی» بدون داده‌های دقیق بانکی عملاً غیرفعال خواهد بود؛ به همین دلیل، برای آنکه چرخه مالی دولت و کشاورز با وقفه مواجه نشود، کشاورزان موظف هستند طبق یک الگوی مشخص، «اطلاعات هویتی و بانکی» خود را به روزرسانی کنند. این نقشه راهِ ضروری شامل مراحل زیر است:

1. ثبت‌نام در سامانه «دولت من»: به عنوان درگاه ورودیِ احراز هویت الکترونیک کشاورز.

2. ثبت شماره شبای بانک کشاورزی: که به عنوان شریان اصلی انتقال مستقیم وجوه یارانه عمل می‌کند.

3. تکمیل پرونده در سامانه کنترل و پایش: که سوابق دریافت نهاده را مستندسازی کرده و آن را به کد ملی بهره‌بردار متصل می‌کند.

تأکید می‌شود که هرگونه «نقص اطلاعاتی» در این سه مرحله، به منزله عدم امکانِ واریز یارانه است و کشاورزانی که سابقه فعالیت آنان در سامانه نهایی نشده باشد، از این چرخه حمایتی حذف خواهند شد.

پایداری پرداخت‌ها؛ از آغاز تا استمرار در واریز مستقیم

در نهایت، آنچه این طرح را از برنامه‌های مشابه قبلی متمایز می‌کند، نظم در پرداخت و استمرارِ ماهانه آن است. بازوی اجرایی این طرح یعنی شرکت خدمات حمایتی کشاورزی، متعهد شده است تا با تأمین به موقع نقدینگی، مبالغ را حداکثر تا پنجم هر ماه به حساب واجدین شرایط واریز کند.

آغاز این مرحله از سوم مردادماه 1405 و تسویه حساب با تمامی کشاورزانی که تا 31 تیرماه موفق به دریافت کود شده بودند، نشان‌دهنده عملیاتی بودنِ کامل این چرخه مالی است.

این رویه، ضمن تقویت روحیه امنیت تولید در بین کشاورزان، زنجیره تأمین نهاده را در مقابل نوسانات ارزی مقاوم‌تر کرده و الگویی موفق از حکمرانیِ داده‌محور در بخش کشاورزی را ارائه داده است که قابلیت تعمیم به سایر بخش‌های حمایتی کشور را داراست.