از 3 سپتامبر 2026، صادرات بسیاری از محصولات با منشأ دامی به اتحادیه اروپا وارد مرحله‌ای جدید خواهد شد.

بر اساس مقرره (EU) 2019/6 پارلمان اروپا و شورای اروپا در خصوص داروهای دامپزشکی، مقرره تفویضی (EU) 2023/905 کمیسیون اروپا و مقرره اجرایی (EU) 2026/1189، تمامی کشورهای غیرعضو اتحادیه اروپا که قصد صادرات برخی حیوانات و فرآورده‌های با منشأ دامی به بازار اروپا را دارند، باید الزامات جدید مربوط به محدودیت استفاده از برخی داروهای ضد میکروبی را رعایت کنند و این موضوع را از طریق مقام صلاحیت‌دار رسمی خود به اتحادیه اروپا تضمین نمایند.

این تصمیم بخشی از برنامه جامع اتحادیه اروپا برای مقابله با مقاومت ضدمیکروبی (Antimicrobial Resistance - AMR) است؛ پدیده‌ای که سازمان جهانی بهداشت، سازمان جهانی بهداشت دام (WOAH)، سازمان خواربار و کشاورزی ملل متحد (FAO) و اتحادیه اروپا آن را یکی از مهم‌ترین تهدیدهای سلامت انسان و حیوان در قرن حاضر می‌دانند.

*تغییر رویکرد اتحادیه اروپا

برخلاف گذشته که تمرکز اصلی بر کنترل محصول نهایی در مرزهای ورودی بود، اتحادیه اروپا اکنون نظام کنترل رسمی کشور صادرکننده را مبنای اعتماد قرار داده است. به عبارت دیگر، کیفیت محصول به تنهایی برای ورود به بازار اروپا کافی نیست، بلکه کشور صادرکننده باید بتواند از طریق نظام دامپزشکی خود تضمین کند که در کل چرخه تولید، از داروهای ضد میکروبی ممنوعه استفاده نشده و تمامی الزامات قانونی رعایت شده است.

در این چارچوب، کشور صادرکننده باید دارای نظام‌های مؤثر ثبت اطلاعات، رهگیری و ردیابی، کنترل مصرف داروهای دامپزشکی، پایش باقی‌مانده داروها، مستندسازی زنجیره تولید و صدور گواهی رسمی توسط مقام صلاحیت‌دار باشد.

*محصولات مشمول مقررات

الزامات جدید اتحادیه اروپا گروه گسترده‌ای از محصولات را شامل می‌شود، از جمله:

گاو و فرآورده‌های آن

گوسفند و بز و فرآورده‌های آن

خوک و فرآورده‌های آن

 اسب‌سانان

طیور و فرآورده‌های آن

آبزیان پرورشی و فرآورده‌های آبزی

شیر و فرآورده‌های لبنی

تخم‌مرغ و فرآورده‌های آن

خرگوش

حیوانات وحشی پرورشی

عسل و سایر فرآورده‌های زنبورعسل

روده‌های خوراکی و پوشش‌های طبیعی سوسیس

*کدام کشورها باید این الزامات را رعایت کنند؟

بر اساس پیوست XVIa (ANNEX XVIa)، این الزامات برای کشورهای ثالثی اعمال می‌شود که قصد صادرات محصولات فوق به اتحادیه اروپا را دارند. از جمله:آلبانی، آندورا، آرژانتین، ارمنستان، استرالیا، آذربایجان، بنگلادش، بلاروس، بلیز، بنین، بوسنی و هرزگوین، بوتسوانا، برونئی، بورکینافاسو، کانادا، شیلی، سوئیس، گرجستان، گواتمالا، هنگ‌کنگ، هندوراس، هند، اندونزی، ایران، رژیم صهیونیستی،ژاپن، کنیا، قرقیزستان، لبنان، سریلانکا، ماداگاسکار، موریس، مراکش، مولداوی، مونته‌نگرو، میانمار، نیوزیلند، نیجریه، مقدونیه شمالی، نروژ، صربستان، سنگاپور، آفریقای جنوبی، کره جنوبی، تانزانیا، تایلند، تونس، اوگاندا، اوکراین، امارات متحده عربی، بریتانیا، ایالات متحده آمریکا، اروگوئه، ازبکستان، ویتنام، زامبیا و تعدادی دیگر از کشورها و قلمروهای وابسته.

*ایران در فهرست کشورهای مجاز

جمهوری اسلامی ایران نیز در پیوست XVIa برای گروه‌های کالایی مربوطه درج شده است. این موضوع به معنای آن است که ایران می‌تواند صادرات محصولات مشمول به اتحادیه اروپا را ادامه دهد، مشروط بر آنکه سازمان دامپزشکی کشور به عنوان مقام صلاحیت‌دار (Competent Authority) بتواند رعایت کامل الزامات مقرر در ماده 118 مقرره (EU) 2019/6 را تضمین و گواهی کند.

*برزیل؛ نمونه‌ای از پیامدهای عدم انطباق

یکی از مهم‌ترین نکات مقرره جدید، تغییر وضعیت برزیل است. کمیسیون اروپا اعلام کرده است که به دلیل ارائه نشدن تضمین‌های لازم در مهلت مقرر، برزیل برای تعدادی از گروه‌های کالایی مهم از جمله گوشت گاو، طیور، آبزیان، عسل، اسب‌سانان و روده‌های خوراکی، جایگاه قبلی خود را در فهرست کشورهای مجاز از دست داده است. این اقدام نشان می‌دهد که قرار گرفتن در فهرست کشورهای مجاز دائمی نیست و استمرار آن منوط به حفظ انطباق با الزامات اتحادیه اروپا است.

*پیامدهای این تصمیم

اجرای این مقررات، رقابت در تجارت بین‌المللی محصولات دامی را وارد مرحله‌ای جدید می‌کند. از این پس، مزیت صادراتی کشورها تنها به کیفیت یا قیمت محصولات وابسته نخواهد بود، بلکه به میزان کارآمدی نظام دامپزشکی، حکمرانی سلامت، سامانه‌های رهگیری و ردیابی، مدیریت مصرف داروهای دامپزشکی، کنترل‌های رسمی و توانایی ارائه تضمین‌های معتبر نیز بستگی خواهد داشت.

برای ایران، این تصمیم علاوه بر ایجاد الزامات جدید، فرصتی برای تقویت نظام ملی کنترل مصرف داروهای دامپزشکی، توسعه سامانه‌های رهگیری و ردیابی، ارتقای برنامه‌های پایش باقی‌مانده داروها و افزایش اعتبار بین‌المللی گواهی‌های رسمی سازمان دامپزشکی کشور به شمار می‌رود. آمادگی به‌موقع و اجرای کامل این الزامات، نقش مهمی در حفظ بازار اتحادیه اروپا و توسعه صادرات آبزیان و سایر فرآورده‌های با منشأ دامی ایران در سال‌های آینده خواهد داشت.