صندوق‌های درآمد ثابت ارزی برخلاف صندوق‌های ریالی، با دارایی‌های ارزی سروکار دارند و همین موضوع باعث شده نقش شبکه بانکی در فعالیت آنها پررنگ‌تر از سایر صندوق‌های سرمایه‌گذاری باشد. بانک‌ها در این ساختار می‌توانند به عنوان ضامن نقدشوندگی، مدیر عملیات ارزی و حتی مؤسس صندوق حضور داشته باشند؛ موضوعی که هم فرصت‌هایی برای توسعه بازار ایجاد می‌کند و هم پرسش‌هایی درباره میزان استقلال این صندوق‌ها به وجود آورده است.

بانک‌ها؛ حلقه اتصال بازار سرمایه و بازار ارز

در ساختار صندوق‌های ارزی، بانک‌ها تنها یک نهاد پشتیبان نیستند. نگهداری منابع ارزی، نقل و انتقال ارز، تسویه معاملات و پرداخت وجوه سرمایه‌گذاران، بدون حضور بانک‌ها عملاً امکان‌پذیر نیست. به همین دلیل، نقش بانک‌ها در این صندوق‌ها بسیار فراتر از صندوق‌های درآمد ثابت ریالی خواهد بود.

در بسیاری از کشورها نیز صندوق‌های ارزی با همکاری نزدیک بانک‌ها فعالیت می‌کنند، زیرا مدیریت دارایی‌های ارزی، رعایت مقررات ارزی و اجرای عملیات تسویه نیازمند زیرساخت‌هایی است که عمدتاً در اختیار شبکه بانکی قرار دارد.

آیا صندوق‌های ارزی به ابزار جدید بانک‌ها تبدیل می‌شوند؟

یکی از مهم‌ترین پرسش‌های مطرح درباره این ابزار مالی، میزان نفوذ بانک‌ها در تصمیم‌گیری‌های صندوق است. اگر بانکی هم مؤسس صندوق باشد، هم ضامن نقدشوندگی و هم مسئول عملیات ارزی، این نگرانی ایجاد می‌شود که صندوق بیش از آنکه یک ابزار مستقل بازار سرمایه باشد، به بازوی جدید بانک تبدیل شود.

در مقابل، برخی کارشناسان معتقدند حضور بانک‌ها نه تنها تهدید نیست، بلکه شرط موفقیت این صندوق‌ها محسوب می‌شود. از نگاه آنها، اعتماد عمومی به بانک‌ها می‌تواند ریسک سرمایه‌گذاران را کاهش داده و فرآیند جذب منابع ارزی را تسهیل کند.

ابزار جدید برای جذب ارزهای خانگی

یکی از اهداف اصلی صندوق‌های درآمد ثابت ارزی، جذب بخشی از ارزهایی است که سال‌ها خارج از چرخه رسمی اقتصاد نگهداری می‌شوند. در شرایطی که بخش قابل توجهی از ارزهای مردم به صورت اسکناس در منازل یا صندوق‌های امانات نگهداری می‌شود، این صندوق‌ها می‌توانند گزینه‌ای کم‌ریسک برای سرمایه‌گذاری ارزی ایجاد کنند.

در چنین شرایطی، بانک‌ها نیز از ایجاد این ابزار منتفع خواهند شد؛ زیرا بخشی از منابع ارزی که تاکنون خارج از شبکه مالی قرار داشت، دوباره وارد چرخه رسمی اقتصاد می‌شود. به همین دلیل برخی تحلیلگران معتقدند صندوق‌های ارزی می‌توانند به یکی از ابزارهای جدید تجهیز منابع ارزی شبکه بانکی تبدیل شوند.

رقابت یا هم‌افزایی با سپرده‌های ارزی؟

راه‌اندازی صندوق‌های درآمد ثابت ارزی، رقابت تازه‌ای میان بازار سرمایه و شبکه بانکی ایجاد خواهد کرد. تاکنون مهم‌ترین گزینه سرمایه‌گذاری ارزی، سپرده‌های ارزی بانک‌ها یا نگهداری اسکناس بود، اما اکنون بازار سرمایه نیز با ارائه صندوق‌های ارزی وارد این رقابت شده است.

با این حال، به دلیل نقش محوری بانک‌ها در این صندوق‌ها، این رقابت می‌تواند به جای تقابل، به نوعی هم‌افزایی تبدیل شود. در واقع، بانک‌ها می‌توانند از طریق حضور در صندوق‌ها، منابعی را جذب کنند که در غیر این صورت شاید هرگز وارد شبکه بانکی نمی‌شد.

چالش‌های پیش‌رو

در کنار مزایای این ابزار، برخی ابهامات نیز وجود دارد که پاسخ به آنها می‌تواند بر موفقیت صندوق‌های ارزی اثرگذار باشد.

از جمله اینکه بانک ضامن تا چه میزان در قبال بازخرید واحدهای سرمایه‌گذاری مسئولیت خواهد داشت؟ کارمزد ارائه ضمانت چگونه تعیین می‌شود؟ در صورت افزایش تقاضای ابطال واحدها، سازوکار تأمین ارز چگونه خواهد بود؟ همچنین اگر یک بانک هم مؤسس و هم ضامن صندوق باشد، چه سازوکاری برای جلوگیری از تعارض منافع پیش‌بینی شده است؟

کارشناسان همچنین معتقدند شفافیت در ترکیب دارایی‌ها، نحوه مدیریت ریسک ارزی و انتشار مستمر اطلاعات عملکرد صندوق‌ها، از مهم‌ترین عوامل جلب اعتماد سرمایه‌گذاران خواهد بود.

موفقیت صندوق‌ها به اعتماد وابسته است

تجربه ابزارهای مالی جدید نشان می‌دهد موفقیت آنها بیش از هر چیز به اعتماد سرمایه‌گذاران وابسته است. اگر سرمایه‌گذاران نسبت به امنیت منابع، نحوه تسویه ارزی و نقدشوندگی صندوق‌ها اطمینان داشته باشند، احتمال ورود ارزهای راکد به این بازار افزایش خواهد یافت.

از سوی دیگر، حضور بانک‌ها می‌تواند این اعتماد را تقویت کند، اما مشروط بر آنکه نقش آنها شفاف باشد و استقلال مدیریتی صندوق‌ها حفظ شود. در غیر این صورت، ممکن است این ابزار مالی به جای توسعه بازار سرمایه، صرفاً به یکی دیگر از محصولات شبکه بانکی تبدیل شود.

آینده صندوق‌های ارزی

کارشناسان بر این باورند که صندوق‌های درآمد ثابت ارزی، در صورت طراحی صحیح، می‌توانند به یکی از مهم‌ترین ابزارهای تأمین مالی ارزی کشور تبدیل شوند. این صندوق‌ها علاوه بر ایجاد گزینه‌ای جدید برای سرمایه‌گذاری، می‌توانند بخشی از ارزهای خانگی را به چرخه رسمی اقتصاد بازگردانند، عمق بازار سرمایه را افزایش دهند و منابع جدیدی را برای تأمین مالی پروژه‌های ارزی فراهم کنند.

با این حال، تحقق این اهداف نیازمند توازن میان نقش بانک‌ها و بازار سرمایه است. هرچه بانک‌ها بیشتر در جایگاه ضامن اعتماد و تسهیل‌کننده عملیات ارزی باقی بمانند و از تبدیل شدن به بازیگر مسلط صندوق‌ها فاصله بگیرند، احتمال موفقیت این ابزار مالی و استقبال سرمایه‌گذاران نیز بیشتر خواهد بود. در مقابل، اگر ساختار صندوق‌ها به گونه‌ای طراحی شود که استقلال آنها تحت‌الشعاع نقش بانک‌ها قرار گیرد، ممکن است کارکرد اصلی این ابزار یعنی توسعه بازار سرمایه و تنوع‌بخشی به گزینه‌های سرمایه‌گذاری ارزی، به حاشیه رانده شود.