به گزارش خبرگزاری اقتصاد ایران ،  پلتفرم‌های نمایش آنلاین، سینما را از یک تجربه‌ی جمعی به تجربه‌ای فردی‌تر تبدیل کرده‌اند. اگر در گذشته سالن‌های سینما محل مشترک تماشای فیلم بودند، اکنون بخش قابل توجهی از مصرف سینمایی در خانه وازطریق پلتفرم‌ها و نمایش خانگی انجام میشود،این تغییر تنها نتیجه ی پیشرفت فناوری نیست،بلکه به اقتصاد پلتفرمی و شیوه ی جدید گردش سرمایه در صنعت تصویروسرگرمی نیز مربوط می‌شود؛ اقتصادی که توجه مخاطب را به مهم‌ترین منبع ارزش تبدیل کرده و به‌تدریج فرهنگ تماشای فیلم را در جامعه دگرگون میکند.

*بیان مسئله
اقتصاد پلتفرمی چیست؟
پلتفرم های نمایش آنلاین، سامانه‌های دیجیتالی هستند که امکان تماشای فیلم و سریال را از طریق اینترنت و بدون نیاز به حضور در سالن سینما فراهم می‌کنند. این پلتفرم‌ها با عرضه محتوای تصویری درقالب اشتراک یا خدمات آنلاین، بخشی از اقتصاد جدید صنعت سرگرمی را شکل میدهند.

حال، پلتفرم‌های نمایش آنلاین تنها فضایی برای تماشای فیلم نیستند، بلکه بخشی از اقتصاد پلتفرمی به شمار می‌روند؛ اقتصادی که بر جذب و حفظ مخاطب استوار است. در این مدل، ارزش اصلی نه فقط فروش بلیت یا اشتراک، بلکه مدت‌زمان حضور و توجه کاربراست. هرچه مخاطب زمان بیشتری را در یک پلتفرم سپری کند، فرصت بیشتری برای فروش اشتراک، نمایش تبلیغات وعرضه محتوای جدید ایجاد می‌شود. به همین دلیل، پلتفرم‌ها تلاش می‌کنند تجربه تماشای فیلم را تا حد امکان در محیط خود نگهدارند.

تغییر، صنعت سینما را از مدلی مبتنی بر فروش بلیت در سالن‌ها به مدلی مبتنی بر اشتراک و مصرف مداوم محتوا سوق داده است؛ تغییری که نه‌تنها ساختار اقتصادی سینما، بلکه عادت‌ها و الگوهای فرهنگی مخاطبان را نیز تحت تأثیر قرار داده است.

*پرسش
چه کسی ازتماشای ما سود میبرد؟
خب دوست خوبم شاید سؤال باشه برات ؛ قبلاً درآمد اصلی سینما از گیشه بود، حالا این درآمد از کجا میاد؟
برات سؤال باشه وقتی ما ساعت‌ها در یک پلتفرم فیلم و سریال می‌بینیم، چه کسی از این زمان و توجه سود می‌بره؟
شاید به این فکر کرده باشی که وقتی گیشه مثل گذشته نقش اصلی رو نداره، کارگردان‌ها و تولیدکننده‌ها چطور درآمد کسب می‌کن؟

* سینمای سنتی، بخش عمده درآمد از فروش بلیت در سالن‌های سینما به دست می‌آمد و موفقیت اقتصادی یک فیلم با میزان فروش گیشه سنجیده می‌شد. اما در اقتصاد پلتفرمی، مدل درآمدی تغییر کرده است.

پلتفرم‌ها از طریق فروش اشتراک ماهانه، تبلیغات، همکاری‌های تجاری و عرضه محتوای اختصاصی درآمد کسب می‌کنند و به همین دلیل، وابستگی صنعت تصویر به فروش مستقیم بلیت کاهش یافته است.

برای مثال- خانواده‌ای که اشتراک ماهانه‌ی یک پلتفرم را خریداری می‌کند، حتی اگر چند فیلم مختلف ببیند، درآمد پلتفرم از همان اشتراک و استفاده‌ی مداوم او تامین میشود.

* اقتصاد پلتفرمی، توجه مخاطب به یک دارایی اقتصادی تبدیل شده است وهرچه کاربر زمان بیشتری را در یک پلتفرم سپری کند، احتمال تمدید اشتراک، مشاهده تبلیغات و مصرف محتوای بیشتر افزایش می‌یابد. بنابراین، سود پلتفرم‌ها تنها از فروش یک فیلم یا سریال حاصل نمی‌شود، بلکه از حفظ مداوم مخاطب در اکوسیستم دیجیتال به دست می‌آید.

برای مثال- بعداز دیدن یک فیلم، چند قسمت از یک سریال دیگر را هم تماشا می‌کند، زمان بیشتری در پلتفرم می‌ماند و همین موضوع ارزش اقتصادی بیشتری برای آن پلتفرمایجاد میکند.

* پلتفرم‌های نمایش آنلاین، شیوه تأمین درآمد کارگردانان و تولیدکنندگان را نیز تغییر داده است. امروزه بخشی از درآمد آن‌ها از طریق قراردادهای تولید اختصاصی، فروش حق پخش، مشارکت با پلتفرم‌ها و دریافت سهمی از قراردادهای نمایش آنلاین تأمین می‌شود. در نتیجه، درآمد سینمایی دیگر صرفاً به فروش گیشه وابسته نیست، بلکه به توافق‌های تجاری میان تولیدکنندگان و پلتفرم‌های نمایش آنلاین نیز ارتباط پیدا کرده است.
برای مثال-کارگردان ممکن است فیلم خود را مستقیماً برای پخش در یک پلتفرم تولید کند و پیش از انتشار، مبلغ مشخصی بابت تولید یا حق پخش دریافت کند.

*تغییر رابطه مخاطب با فیلم
تأثیر اقتصاد پلتفرمی برسینما تنها به تغییر شیوه‌ی درآمدزایی محدود نمی‌شود. این مدل اقتصادی، رابطه‌ی مخاطب با فیلم را نیزدگرگون کرده است.

در گذشته، تماشای فیلم اغلب به زمان مشخص، مکان مشخص و برنامه‌ریزی قبلی وابسته بود؛ اما امروز مخاطب می‌تواند در هر ساعت از شبانه ‌روز، درهرمکانی و با هرمدت‌ زمان دلخواه به تماشای محتوا بپردازد. فیلم از یک رویداد فرهنگیِ برنامه‌ریزی‌شده به محتوایی تبدیل شده که در میان فعالیت‌های روزمره مصرف می‌شود.

این تغییر، الگوی توجه مخاطب را تغییر داده و مصرف سینمایی را به تجربه‌ای مداوم، پراکنده و وابسته به دسترسی آنلاین تبدیل کرده است. نمونه، بسیاری از مخاطبان دیگر برای دیدن یک فیلم، زمان مشخصی را به آن اختصاص نمی‌دهند؛ بلکه ممکن است بخشی از آن را در مسیر رفت‌ وآمد، بخشی را در زمان استراحت و ادامه‌ی آن را در ساعات پایانی شب تماشا کنند. همین دسترسی دائمی باعث شده مرز میان «تماشای فیلم» و سایر فعالیت‌های روزمره کمرنگ‌تر شود وسینما بیش از گذشته در جریان عادی زندگی دیجیتال ادغام شود.

*نتیجه
پلتفرم‌های نمایش آنلاین
پلتفرم‌های نمایش آنلاین نشان می‌دهد که سینما درعصردیجیتال تنها با یک تحول فناورانه روبه‌رو نیست، بلکه با تغییر در منطق اقتصادی و الگوهای مصرف فرهنگی مواجه شده است. در اقتصاد پلتفرمی، توجه مخاطب به مهم‌ترین سرمایه‌ی صنعت تصویرتبدیل شده و درآمد بیش از هر زمان دیگری به حضورمداوم کاربران درفضای آنلاین وابسته است.

این تغییر، تجربه‌ی تماشای فیلم را نیز دگرگون کرده و سینما را ازرویدادی وابسته به سالن و زمان مشخص، به بخشی از زندگی روزمره‌ی کاربران تبدیل کرده است. از این منظر، پلتفرم‌های نمایش آنلاین را نمی‌توان صرفاً جایگزینی برای سالن‌های سینما دانست؛ آن‌ها بخشی از تحولی گسترده‌تر درجامعه‌ی معاصرهستند که مرز میان اقتصاد، فناوری و فرهنگ را بیش از گذشته به یکدیگر نزدیک کرده‌اند.

پلتفرم‌های آنلاین نشان می‌دهد که سینما در عصر دیجیتال تنها با یک تحول فناورانه روبه‌رو نیست، بلکه با تغییر درمنطق اقتصادی و الگوهای مصرف فرهنگی مواجه شده است. در اقتصاد پلتفرمی، توجه مخاطب به مهم‌ترین سرمایه‌ی صنعت تصویرتبدیل شده و درآمد بیش از هرزمان دیگری به حضور مداوم کاربران در فضای آنلاین وابسته است. این تغییر، تجربه‌ی تماشای فیلم را نیز دگرگون کرده و سینما را ازرویدادی وابسته به سالن و زمان مشخص، به بخشی از زندگی روزمره‌ی کاربران تبدیل کرده است.

ازاین منظر، پلتفرم‌های نمایش آنلاین را نمی‌توان صرفاً جایگزینی برای سالن‌های سینما دانست؛ آن‌ها بخشی از تحولی گسترده‌تر در جامعه‌ی معاصر هستند که مرز میان اقتصاد، فناوری و فرهنگ را بیش از گذشته به یکدیگر نزدیک کرده‌اند.آنلاین نشان می‌دهد که سینما در عصر دیجیتال تنها با یک تحول فناورانه روبه‌رو نیست، بلکه با تغییر در منطق اقتصادی و الگوهای مصرف فرهنگی مواجه شده است.

در اقتصاد پلتفرمی، توجه مخاطب به مهم‌ترین سرمایه‌ی صنعت تصویر تبدیل شده و درآمد بیش ازهرزمان دیگری به حضور مداوم کاربران در فضای آنلاین وابسته است. این تغییر، تجربه‌ی تماشای فیلم را نیزدگرگون کرده و سینما را از رویدادی وابسته به سالن و زمان مشخص، به بخشی از زندگی روزمره‌ی کاربران تبدیل کرده است. از این منظر، پلتفرم‌های نمایش آنلاین را نمی‌توان صرفاً جایگزینی برای سالن‌های سینما دانست؛ آن‌ها بخشی از تحولی گسترده‌تر در جامعه‌ی معاصر هستند که مرز میان اقتصاد، فناوری و فرهنگ را بیش از گذشته به یکدیگر نزدیک کرده‌اند.

*پیشنهاد
پژوهش‌های آینده می‌توانند تأثیر اقتصاد پلتفرمی برکاهش مراجعه به سالن‌های سینما را با استفاده از داده‌های آماری بررسی کنند.بررسی نقش پلتفرم‌های نمایش آنلاین در تغییر سلیقه‌ی سینمایی نسل جوان می‌تواند موضوع مطالعات بعدی باشد.مطالعه‌ی مقایسه‌ای میان مخاطبان سینمای سنتی و کاربران پلتفرم‌های دیجیتال، درک دقیق‌تری از تغییر الگوهای مصرف فرهنگی ارائه خواهد داد.پیشنهاد می‌شود سیاست‌گذاران فرهنگی در کنار حمایت از نمایش آنلاین، برای حفظ تجربه‌ی جمعی سینما نیز برنامه‌ریزی کنند.

کلید واژها : اقتصاد پلتفرمی، پلتفرم‌های نمایش آنلاین، جامعه‌شناسی سینما، نمایش خانگی، مصرف فرهنگی، صنعت سرگرمی، اقتصاد توجه، تحول دیجیتال، فرهنگ تماشای فیلم، رسانه‌های نوین.

نویسنده ؛  فائزه رمضانیان
تابستان 1405