به گزارش خبرگزاری اقتصاد ایران ، در نشست شورای جنگ اوکراین که در اوایل ژوئیه برگزار شد، بالا بودن سطح تنش‌ها به‌وضوح قابل مشاهده بود.

درمجموع، فرماندهان ارشد نظامی گزارش‌های امیدوارکننده‌ای را درباره پیشرفت عملیات نظامی به ولودیمیر زلنسکی ارائه کردند. عملیات پهپادی در بردهای متوسط و بلند همچنان موفقیت‌آمیز اعلام شد و برنامه اوکراین برای منزوی کردن کریمه تحت اشغال روسیه نیز سریع‌تر از برنامه پیش می‌رفت.

با‌این‌حال، همزمان با نمایش اسلایدهای ارائه، بحث به موضوع تأمین موشک و مهمات کشیده شد و فرماندهان انتقادهای خود را متوجه میخایلو فدوروف، وزیر دفاع ۳۵ ساله و فناوری‌محور اوکراین کردند. او به دلیل سبک مدیریتی و ارائه‌های شبیه مدیران سیلیکون‌ولی، گاه مورد تمسخر نیز قرار می‌گیرد.

دو رویکرد متفاوت ارتش در برابر جنگ

اکونومیست نوشت: در پاسخ به انتقادات شدید، فدروف تأکید کرد که اگر اقدامات اضطراری او برای خرید پهپاد در ابتدای سال صورت نگرفته بود، گسترش عملیات کنونی اوکراین علیه کریمه از اساس امکان‌پذیر نبود. خرید این پهپادها حتی مستلزم استفاده از بودجه حقوق کارکنان بود.

در این میان یکی از حاضران در جلسه، فضای حاکم را برخورد «دو نظام فکری متفاوت در برابر جنگ» توصیف کرد. یک طرف این منازعه، میخایلو فدوروف و تیم او با نگاه فناورانه و مدیریتی قرار دارند که بر نوآوری، پهپاد، داده، سرعت تصمیم‌گیری، اصلاحات و مدیریت مدرن تأکید می‌کنند. این گروه معتقدند که می‌توان جنگ را با فناوری و تغییر ساختارها متحول کرد.

در طرف مقابل، ژنرال‌ها و فرماندهان سنتی ارتش اوکراین هستند که تجربه میدانی و نظامی را اصل دانسته و اولویت آن‌ها بر تامین مهمات، موشک، نیروی انسانی و عملیات‌های کلاسیک است. این دو رویکرد هنوز از رویارویی مستقیم با یکدیگر پرهیز می‌کنند، اما هیچ زبان مشترکی هم ندارند.

سیر پیشرفت؛ از وزیر دیجیتال تا وزارت دفاع

فدوروف که همکارانش او را «میشا» صدا می‌زنند، در ژانویه با انتظارات فراوان به وزارت دفاع رسید. او جوان‌ترین عضو حلقه نزدیک به زلنسکی بود که پیش‌تر به عنوان وزیر تحول دیجیتال، با راه‌اندازی سامانه Diia شهرت یافته بود. این خدمات دولتی و مدارک هویتی دیجیتال را در تلفن همراه شهروندان در دسترس قرار داد.

پس از آغاز تهاجم گسترده روسیه در سال ۲۰۲۲، او نقش مهمی در شکل‌گیری «ارتش پهپادی» اوکراین ایفا کرد و با استفاده از سازوکارهای بازار، تولید انواع پهپادهای رزمی، شناسایی و رهگیر را افزایش داد. حامیان او امیدوار بودند که حضور او در وزارت دفاع بتواند ارتش اوکراین را نیز همانند دولت دیجیتالی، متحول کند.

اصلاحات بزرگ با الهام از فناوری‌های نوین

جنگ برای فدوروف تنها یک مسئولیت اداری نیست، بلکه مسئله‌ای شخصی نیز به شمار می‌آید. او اهل مناطق جنوبی اوکراین است که اکنون در اشغال روسیه قرار دارند و شماری از بستگانش مستقیما درگیر جنگ بوده‌اند. برخلاف بسیاری از مقام‌های ارشد، او از همان ابتدا معتقد بود روسیه را می‌توان در میدان نبرد شکست داد و همان‌گونه که ساختار اداری دولت را متحول کرده بود، می‌توان ساختار جنگ را نیز اصلاح کرد. البته فرماندهان سنتی ارتش چندان با این دیدگاه موافق نبودند.

شش ماه نخست وزارت او با تحرک فراوان و اجرای اصلاحات گسترده همراه بود. او دستور انجام حسابرسی از وزارت دفاع و یگان‌های نظامی را صادر کرد که به کشف حدود ۳۰۰ میلیارد هریونا هزینه‌های غیرضروری انجامید. همچنین کارکنان وزارتخانه را تحت آزمون دروغ‌سنج قرار داد و افرادی را که از همکاری خودداری کردند یا مردود شدند، برکنار کرد. بخشی از فرآیند خرید تجهیزات نیز به مناقصه‌های رقابتی واگذار شد؛ اقدامی که به گفته او، هزینه خرید گلوله‌های توپخانه ۱۵۵ میلی‌متری را در مدت کوتاهی ۱۶ درصد کاهش داد.

با این حال، اختلاف او با فرماندهان سنتی، به‌ویژه فرمانده کل نیروهای مسلح، اولکساندر سیرسکی، همواره پابرجا بود. گفته می‌شود فدوروف تلاش کرده بود تا سیرسکی را کنار بگذارد، اما نه موفق به جلب حمایت زلنسکی شد و نه راه دیگری را برای تحقق این هدف یافت.

اصلاح قوانین حاکم بر نیروی انسانی

نخستین بسته بزرگ اصلاحات فدوروف از ژوئن به اجرا درآمد. این برنامه با هدف رفع بحران کمبود نیروی انسانی، افزایش قابل توجه حقوق نیروهای خط مقدم، انعقاد قراردادهای خدمت با مدت‌زمان مشخص و آغاز تدریجی روند ترخیص نیروهای باسابقه تا پایان سال ۲۰۲۶ را پیش‌بینی می‌کند.

دولت همچنین بودجه بیشتری برای جذب نیروهای خارجی اختصاص داده و حتی مقرر کرده است شرکت‌های واسطه به ازای هر نیروی جذب‌شده، پاداش دریافت کنند. هدف آن است که در آینده، ۲۰ تا ۵۰ درصد نیروهای جدید از میان اتباع خارجی تأمین شوند.

از سوی دیگر، حدود ۳۰۰ هزار نظامی که بدون مجوز از خدمت خارج شده‌اند، فرصت خواهند داشت طی یک دوره صدروزه بدون مجازات به ارتش بازگردند؛ تغییری که نسبت به سیاست پیشین که این افراد را به یگان‌های پرخطر اعزام می‌کرد، انعطاف‌پذیرتر محسوب می‌شود.

صدای انتقادات فرماندهان ارتش بالا رفت

منتقدان فدوروف در ارتش می‌گویند که او روند خرید پهپاد و دیجیتال‌سازی را بهبود بخشیده است، اما فقدان تجربه نظامی، صلاحیت لازم را برای هدایت جنگ از او سلب می‌کند.

برخی نیز اصلاحات او را تنها بازآرایی تبلیغاتی برنامه‌هایی می‌دانند که پیش‌تر آغاز شده بود. یکی از ژنرال‌ها او را به مهاجمی در فوتبال تشبیه می‌کند که گل نهایی را به نام خود ثبت می‌کند، در حالی که دیگران زمینه آن را فراهم کرده‌اند. برخی دیگر نیز او را با رابرت مک‌نامارا، وزیر دفاع پیشین آمریکا مقایسه می‌کنند. نامارا تلاش کرد تا روش‌های مدیریتی بخش خصوصی را وارد پنتاگون کند، اما در نهایت با محدودیت‌های محیط نظامی روبه‌رو شد.

منتقدان همچنین می‌گویند که اصلاحات مبتنی بر امتیازدهی و شاخص‌های عملکرد، نیروها را به انجام عملیات پرهیجان مانند انهدام اهداف دشمن تشویق می‌کند، در حالی که مأموریت‌های مهم اما کم‌نمایش، مانند مراقبت از مسیرهای تدارکاتی، کمتر مورد توجه قرار می‌گیرند. به گفته یکی از ژنرال‌ها، برای اصلاح یک سازمان، ابتدا باید سازوکار آن را به‌خوبی شناخت.

حامیان اصلاحات چه می‌گویند؟

اعضای تیم فدوروف معتقدند که مقاومت در برابر تغییر امری طبیعی است. آندری هریتسنیوک، مدیر مرکز فناوری نظامی Brave1، می‌گوید بسیاری از مقام‌های دولتی در ابتدا اجرای سامانه Diia را نیز غیرممکن می‌دانستند، اما امروز این سامانه به بخشی جدایی‌ناپذیر از زندگی مردم اوکراین تبدیل شده است.

البته، خود فدوروف نیز پذیرفته است که بخشی از ارتش نسبت به برنامه‌هایش تردید دارد، اما تأکید می‌کند بخش زیادی از اصلاحات او بدون تبلیغات رسانه‌ای در حال اجراست و اگر فرماندهان از نزدیک با نتایج این اقدامات آشنا شوند، به حامیان او تبدیل خواهند شد.

حامیان بیشتر از نسل جوان هستند

او در میان افسران جوان و یگان‌هایی که وابستگی بیشتری به فناوری دارند، از حمایت قابل توجهی برخوردار است. اولکساندر فلینت نستنکو، فرمانده یکی از موفق‌ترین یگان‌های تهاجمی اوکراین معتقد است که انتقال منابع به فناوری‌های نوین، جان سربازان را نجات داده و ارتش برای ادامه جنگ ناگزیر از پذیرش تغییر است.

آینده سیاسی نامشخص فدروف

با وجود این حمایت‌ها، بسیاری تردید دارند که فدوروف فرصت کافی برای اجرای کامل برنامه‌های خود را داشته باشد. به گفته مارینا بزاروکوا، رئیس پیشین سازمان مستقل تدارکات ارتش، او هنوز از حمایت کامل سیاسی زلنسکی برخوردار نیست. یک مقام اطلاعاتی نیز معتقد است که در صورت تشدید اختلاف با فرماندهان ارتش، فدوروف شانس چندانی برای پیروزی نخواهد داشت؛ زیرا سیرسکی شناخت عمیق‌تری از ساختار نیروهای مسلح دارد و از تجربه بیشتری برخوردار است.

در هفته‌های اخیر نیز انتشار اخباری درباره احتمال فساد در قراردادهای پهپادی که البته تاکنون مستندی برای آن ارائه نشده است، از سوی بسیاری به عنوان تلاشی سیاسی برای تضعیف موقعیت وزیر دفاع تعبیر شده است.

فدوروف در پاسخ همه این اتهامات را رد کرده است.

سرنوشت اصلاحات در دستان زلنسکی

آینده سیاسی فدوروف بیش از هر چیز به تصمیم ولودیمیر زلنسکی وابسته است. زلنسکی رابطه نزدیکی با او دارد و هر دو به تصمیم‌های جسورانه، بهره‌گیری از ابزارهای رسانه‌ای و پیگیری سرسختانه اهداف شهرت دارند.

با این حال، این نزدیکی لزما تضمینی برای بقای او در قدرت نیست. در ۱۲ ژوئیه نام فدوروف در میان گزینه‌های احتمالی نخست‌وزیری مطرح شد. این سمت که در ظاهر ارتقا محسوب می‌شود، اما بسیاری آن را به منزله پایان پروژه اصلاحات او در وزارت دفاع تفسیر کردند.

با این همه، فدوروف تاکنون جایگاه خود را حفظ کرده است. او چند روز پیش از انتشار اخبار مربوط به تغییرات احتمالی در دولت گفت: «رئیس‌جمهور از من خواسته مطابق وجدانم عمل کنم. افراد زیادی از من انتقاد می‌کنند و این موضوع گاهی نگرانم می‌کند، اما نمی‌خواهم روزی این مسئولیت را ترک کنم و احساس کنم برای جلب رضایت دیگران از اصول خود عقب‌نشینی کرده‌ام.»