به گزارش خبرگزاری اقتصاد ایران ، نود و ششمین روز آتش‌بس میان ایران و آمریکا، برخلاف انتظارها نه با خبر پیشرفت مذاکرات، بلکه با یکی از پرتنش‌ترین شب‌های ماه‌های اخیر به پایان رسید. شبی که از سواحل مکران تا خلیج فارس، از پایگاه‌های آمریکا در منطقه تا تنگه هرمز، تقریباً همه معادلات امنیتی دچار تغییر شد.

در حالی که تنها چند ساعت قبل، خبرها از ادامه مذاکرات غیرمستقیم ایران و آمریکا با میانجی‌گری عمان و قطر حکایت داشت، ناگهان رشته‌ای از حملات، انفجارها و بیانیه‌های نظامی منتشر شد که بسیاری آن را نشانه پایان یک فرصت دیپلماتیک و آغاز مرحله‌ای جدید از رویارویی می‌دانند.

آنچه بیش از هر چیز جلب توجه می‌کند، همزمانی این تحولات با پایان مهلتی است که برخی اخبار اعلام کرده بودند که دونالد ترامپ برای تعیین تکلیف وضعیت تنگه هرمز تعیین کرده بود. مهلتی که اکنون نه با توافق، بلکه با تبادل آتش و حملات متقابل به پایان رسیده است.

دیپلماسی تا آخرین لحظه ادامه داشت

تا پیش از آغاز حملات، فضای سیاسی منطقه کاملاً حول مذاکرات مسقط می‌چرخید.

عباس عراقچی، وزیرامور خارجه ایران برای رایزنی با مقام‌های عمانی به مسقط سفر کرده بود و گزارش‌های منتشر شده از سوی رسانه‌های بین‌المللی از جمله CNN و اکسیوس حاکی از آن بود که عمان طرح تازه‌ای برای مدیریت تردد کشتی‌ها در تنگه هرمز ارائه کرده است.

براساس این پیشنهاد، دو کریدور مستقل دریایی ایجاد می‌شد:

کریدور جنوبی در آب‌های عمان که مانند گذشته بدون نیاز به اخذ مجوز برای همه کشتی‌ها باز می‌ماند.

کریدور شمالی در آب‌های ایران که عبور از آن با هماهنگی و دریافت مجوز از تهران انجام می‌شد.

گزارش‌ها نشان می‌داد عراقچی این پیشنهاد را برای بررسی به تهران منتقل کرده و قرار بود تصمیم نهایی پس از مشورت با مقامات عالی کشور اتخاذ شود.

همزمان، شبکه CBS نیز گزارش داد که آمریکا تصمیم گرفته مذاکرات را به صورت غیرحضوری و از طریق عمان و قطر ادامه دهد؛ نشانه‌ای که از نگاه ناظران، بیانگر باقی ماندن پنجره دیپلماسی بود. اما این پنجره عمر چندانی نداشت.

شروع دوباره تنش

ساعاتی بعد، سنتکام اعلام کرد سومین مرحله حملات خود علیه ایران را آغاز کرده و سپس پایان آن را اعلام کرد.

آمریکا مدعی شد این حملات در پاسخ به حمله ایران به یک کشتی تجاری در تنگه هرمز انجام شده است.

تقریباً همزمان، گزارش‌های متعددی از شنیده شدن صدای انفجار در بحرین، کویت، قطر، امارات و اردن منتشر شد.

در داخل ایران نیز انفجارهایی در بندرعباس، سیریک، جاسک، چابهار، عسلویه، دیر، کنگان، ماهشهر، هندیجان و آبادان گزارش شد.

فعال شدن سامانه‌های پدافندی در چند استان جنوبی نیز نشان داد دامنه درگیری بسیار گسترده‌تر از حملات محدود روزهای گذشته است.

پاسخ متقابل ایران

در سوی دیگر، سپاه پاسداران با صدور چند اطلاعیه متوالی از اجرای عملیات‌های گسترده خبر داد.

براساس این اطلاعیه‌ها، پایگاه هوایی پرنس حسن اردن هدف موشک‌های بالستیک قرار گرفته و مرکز فرماندهی، آشیانه پهپادهای MQ-9 و تأسیسات نظامی آن منهدم شده است.

در اطلاعیه دیگری اعلام شد پایگاه العدید قطر، مراکز تعمیر و نگهداری جنگنده‌ها، مراکز فرماندهی، سامانه‌های راداری و ارتباطی آمریکا در بحرین و کویت نیز هدف قرار گرفته‌اند.

همچنین سپاه از هدف قرار گرفتن دومین شناور متخلف در تنگه هرمز خبر داد.

اما شاید مهم‌ترین بخش این اطلاعیه‌ها، اعلام رسمی بسته شدن تنگه هرمز بود. تصمیمی که اگر در عمل نیز اجرا شود، می‌تواند یکی از مهم‌ترین بحران‌های اقتصادی و امنیتی جهان را رقم بزند.

آیا مذاکرات شکست خورده است؟

هنوز هیچ مقام ایرانی، عمانی یا آمریکایی به صورت رسمی از شکست مذاکرات سخن نگفته است.

با این حال، مجموعه اتفاقات رخ داده این برداشت را تقویت می‌کند که گفت‌وگوهای مسقط، دست‌کم در این مرحله، نتوانسته به توافقی درباره مدیریت تنگه هرمز منجر شود.

اگر پیشنهاد عمان مورد پذیرش قرار گرفته بود، انتظار می‌رفت شاهد ادامه مذاکرات و کاهش تنش باشیم، نه آغاز یکی از گسترده‌ترین تبادل‌های آتش میان ایران و آمریکا پس از برقراری آتش‌بس.

از همین رو، بسیاری از تحلیلگران معتقدند تحولات اخیر می‌تواند نشانه آن باشد که مذاکرات به نقطه توقف رسیده و اختلاف‌ها بر سر نحوه مدیریت تنگه هرمز همچنان پابرجاست.

البته این برداشت هنوز قطعی نیست و ممکن است مذاکرات در آینده از سر گرفته شود، اما واقعیت میدانی فعلاً چیز دیگری را نشان می‌دهد.

منطقه وارد فاز تازه‌ای شده است؟

اگر روند کنونی ادامه پیدا کند، می‌توان گفت آتش‌بس ۹۶ روزه عملاً وارد بحرانی‌ترین مقطع خود شده است.

 حمله به پایگاه‌های آمریکا در چند کشور منطقه، حملات متقابل واشنگتن، گسترش دامنه درگیری به سواحل جنوبی ایران و اعلام بسته شدن تنگه هرمز، همگی نشانه‌هایی هستند که از افزایش سطح تنش حکایت دارند.

با این حال، هنوز نمی‌توان با قطعیت گفت مذاکرات پایان یافته یا منطقه وارد جنگی تمام‌عیار شده است. آنچه فعلاً می‌توان گفت این است که نشانه‌های میدانی از افزایش تنش و توقف روند کاهشی بحران حکایت دارد و سرنوشت مذاکرات مسقط، بیش از هر زمان دیگری در هاله‌ای از ابهام قرار گرفته است.

حال باید دید که میانجی‌ها بار دیگر می‌توانند سطح این تنش را کاهش دهند یا خیر.