سیده معصومه طباطبایی، در گفت‌وگو با ایسنا، به مناسبت وفات حضرت زینب(س) با اشاره به شرایط بحرانی پس از واقعه کربلا، مهم‌ترین مؤلفه‌های شخصیتی حضرت زینب(س) را در تبدیل‌شدن ایشان به عنوان یک کنشگر اجتماعی اثرگذار تشریح کرد.

این استاد حوزه و دانشگاه در رابطه با ابعاد شخصیتی حضرت زینب(س) اظهار کرد: اگر بخواهیم با نگاهی تحلیلی به شخصیت حضرت زینب(س) بنگریم، باید به مجموعه‌ای از مؤلفه‌های درهم‌تنیده توجه کنیم. نخست، آگاهی عمیق دینی و تاریخی است؛ حضرت زینب(س) به‌عنوان پرورش‌یافته مکتب نبوی و علوی، شناخت دقیقی از جایگاه امامت، فلسفه قیام عاشورا و سازوکارهای انحراف قدرت داشت و همین آگاهی، کنش ایشان را از واکنش احساسی صرف متمایز می‌کرد.

طباطبایی ثبات روانی و تاب‌آوری در شرایط حاد بحران را از دیگر ویژگی‌های برجسته حضرت زینب(س) دانست و افزود: بر اساس منابع تاریخی مانند لهوف سید بن طاووس و الارشاد شیخ مفید، ایشان علی‌رغم فقدان‌های سنگین، دچار فروپاشی در تصمیم‌گیری نشد و توانست نقش راهبردی خود را در آن شرایط تشخیص دهد.

این پژوهشگر، با تاکید بر مسئولیت‌پذیری اجتماعی حضرت زینب(س) ادامه داد: ایشان خود را صرفاً بازمانده یک فاجعه خانوادگی نمی‌دانست، بلکه حامل پیام یک مسئله عمومی، یعنی انحراف حق و تحریف حقیقت بود؛ نگاهی که از حضرت زینب(س) یک کنشگر اجتماعی اثرگذار ساخت.

معاون نهاد نمایندگی مقام معظم رهبری در دانشگاه الزهرا(س)، نقش حضرت زینب(س) را پس از واقعه عاشورا مورد توجه قرار داد و گفت: این تحول، نتیجه بازتعریف موقعیت اجتماعی است؛ در علوم اجتماعی، قدرت تنها به ابزارهای رسمی محدود نمی‌شود و «قدرت گفتمانی» یکی از مؤثرترین اشکال قدرت به‌شمار می‌رود که حضرت زینب(س) دقیقاً در همین سطح عمل کرد.

وی افزود: حضرت زینب(س) با تسلط بر زبان، زمان و مخاطب، وضعیت اسارت را به تریبون تبدیل کرد و خطبه‌های ایشان نشان می‌دهد که نه‌تنها مرعوب فضای امنیتی و تبلیغاتی اموی نشد، بلکه با بازخوانی واقعه کربلا، جای متهم و مدعی را تغییر داد؛ فرآیندی که در نظریه‌های ارتباطات بحران از آن به‌عنوان «کنترل روایت» یاد می‌شود.

طباطبایی با اشاره به خطبه‌های حضرت زینب(س) در کوفه و شام، این موضع‌گیری‌ها را نمونه‌ای کامل از کنشگری آگاهانه و مسئولانه دانست و گفت: این خطبه‌ها دارای سه ویژگی کلیدی افشاگری مبتنی بر حقیقت، مسئولیت‌پذیری اجتماعی و نقد قدرت بدون خشونت یا هیجان‌زدگی است.

این استاد حوزه و دانشگاه افزود: حضرت زینب(س) در کوفه و شام، با وجود تفاوت شرایط اجتماعی و سیاسی، با دو ادبیات متفاوت اما با یک هدف مشترک سخن گفت و آن، بازگرداندن عقلانیت و وجدان به فضای عمومی بود؛ الگویی که امروز نیز در نظریه‌های کنشگری مدنی مسئولانه مورد توجه قرار دارد.

طباطبایی با اشاره به نسبت میان عقلانیت، عاطفه و مسئولیت اجتماعی در سیره حضرت زینب(س) بیان کرد: در این سیره، عقل و عاطفه در تقابل با یکدیگر قرار ندارند، بلکه هم‌افزا هستند. عاطفه، منبع مشروعیت انسانی پیام، عقلانیت ضامن جهت‌دهی صحیح احساسات و مسئولیت اجتماعی عامل تبدیل این دو به کنش مؤثر است. همین ترکیب موجب شد پیام عاشورا نه به مرثیه‌ای خاموش و نه به شورشی بی‌هدف تبدیل شود، بلکه به گفتمانی پایدار در تاریخ مبدل شود.

این پژوهشگر با اشاره به کارکرد این الگو در جامعه امروز، به‌ویژه برای زنان فعال اجتماعی، اظهار کرد: تجربه حضرت زینب(س) نشان می‌دهد که آمادگی ذهنی و معرفتی پیش از بحران، شرط کنش مؤثر در بحران است.

وی در پایان گفت: زنان می‌توانند با الگوگیری از این سیره، هم‌زمان نقش مؤثر خود را در حفظ ثبات خانواده و کنشگری آگاهانه در عرصه عمومی ایفا کنند؛ مشروط بر آنکه آمادگی فکری، روانی و اخلاقی خود را حفظ کرده و در مواجهه با بحران، نقش خود را آگاهانه بازتعریف کنند.

انتهای پیام