برترین‌ها: اعتراضات اخیر این‌بار جلوه‌هایی متفاوت، عجیب و در عین حال قابل‌توجه دارد؛ جلوه‌هایی که دست‌کم سه نکته مهم را پیش روی ناظران اجتماعی و سیاسی قرار می‌دهد و می‌تواند موضوع تحلیل‌های جدی‌تری باشد.

شهرهای خیلی کوچک در صدر

نخستین نکته، جغرافیای اعتراضات است. برخلاف بسیاری از دوره‌های پیشین که اعتراضات عمدتاً در کلان‌شهرها یا مراکز استان‌ها بروز می‌کرد، این‌بار شاهد شکل‌گیری ناآرامی‌ها در شهرهای کوچک، کم‌جمعیت و بعضاً گمنام هستیم.

شهرهایی مانند ازنا در استان لرستان، لردگان در کهگیلویه و بویراحمد، ملکشاهی در استان ایلام یا نی‌ریز در استان فارس، نمونه‌هایی از این الگو هستند. بروز التهاب اجتماعی در چنین نقاطی، از منظر جامعه‌شناسی اهمیت ویژه‌ای دارد. شهرهای کوچک معمولاً شبکه‌های اجتماعی فشرده‌تر، روابط خویشاوندی قوی‌تر و سطح پایین‌تری از تحرک اعتراضی دارند.

این‌بار از سلبریتی‌ها هیچ خبری نیست

نکته دوم، واکنش کم‌رمق و محدود چهره‌های مشهور و سلبریتی‌هاست؛ موضوعی که در مقایسه با اعتراضات گذشته به‌وضوح به چشم می‌آید. این‌بار به‌جز واکنش‌های معدود، عملاً سکوت بر فضای سلبریتی‌محور حاکم بوده است. برای نمونه، مهدی طارمی پس از گلزنی اخیرش خوشحالی خاصی انجام نداد و جهانبخش هم یک استوری گذاشته. حامد بهداد با یک استوری کوتاه واکنش نشان داد و کتایون ریاحی نیز به‌نوعی موضع گرفت، رسول خادم هم بود اما به هر حال دامنه این واکنش‌ها محدود باقی ماند. در میان سلبریتی‌های خارج‌نشین نیز خبری از موضع‌گیری‌های پررنگ نیست؛ حتی چهره‌هایی مانند گلشیفته فراهانی فقط یک واکنش کلی داشته و حجم واکنش‌ها در قیاس با ۱۴۰۱ کمتر است.

این می‌تواند دلایل مختلفی داشته باشد. شاید شکل و جنس اعتراضات مورد پسند برخی‌ها نیست. شاید هم فضای که در سال‌های اخیر برای موضع‌گیری عمومی شکل گرفته، باعث احتیاط بیشتر شده است. هرچه هست، نتیجه این وضعیت آن است که اعتراضات از نظر بازتاب رسانه‌ای و خبری، جلوه کمتری پیدا کرده و نسبت توجه مردم عادی به آن، بیشتر از توجه سلبریتی‌ها است.

بافت جمعیتی معترضان؛ ناهمگون و شاید متنوع

نکته سوم، ابهام و تشتت در نام‌گذاری و تفسیر ماهیت اعتراضات است. برخی آن را اعتراضی صرفاً معیشتی می‌دانند، برخی دیگر از ساختارشکنی سخن می‌گویند و گروهی نیز بر ترکیبی بودن مطالبات تأکید دارند. این اختلاف در روایت، خود نشانه‌ای از ناهمگونی بدنه معترضان است. به نظر می‌رسد این‌بار اعتراضات طیف متنوع‌تری از گروه‌های فکری، اجتماعی و اقتصادی را دربر گرفته و همین تنوع، تحلیل یکدست و ساده‌انگارانه از آن را دشوار کرده است.

مجموع این سه نشانه گسترش اعتراضات به شهرهای کوچک، سکوت نسبی سلبریتی‌ها و ابهام در ماهیت مطالبات تصویری پیچیده‌تر از وضعیت کنونی ترسیم می‌کند؛ وضعیتی که بیش از گذشته نیازمند فهم لایه‌های پنهان جامعه و پرهیز از تحلیل‌های کلیشه‌ای است.