خبرگزاری مهر: گروه استان‌ها: روزهای اخیر، اظهارات دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور ایالات متحده، درباره اعتراضات در برخی شهرهای ایران و هم‌زمانی آن با طرح تهدیدهای آشکار و مداخله‌جویانه، بار دیگر بحث نسبت میان فشار خارجی، مطالبات داخلی و معیشت مردم را به صدر توجه افکار عمومی آورده است.

تجربه سال‌های گذشته نشان می‌دهد تحریم‌ها و تهدیدهای خارجی نه‌تنها آثار مستقیم اقتصادی برجای گذاشته‌اند، بلکه بر فضای اجتماعی، شکل‌گیری اعتراضات و حتی نحوه روایت این رویدادها در رسانه‌های بین‌المللی نیز تأثیرگذار بوده‌اند.

در همین چارچوب، پرسش‌هایی اساسی مطرح می‌شود؛ از نقش تحریم‌های دوران ترامپ در افزایش گرانی و کاهش قدرت خرید مردم گرفته تا تفاوت اعتراض اجتماعی با مداخله خارجی، چرایی زیان‌بار بودن تهدید بیرونی برای جامعه و راهکارهای تقویت روایت ملی در برابر روایت‌های تحریف‌شده خارجی.

برای واکاوی این موضوعات، با فاطمه سهرابی، دبیر هم‌اندیشی دفتر نخبگان و اساتید دانشگاه علوم پزشکی، گفت‌وگویی انجام داده‌ایم که در ادامه می‌خوانید.

فاطمه سهرابی در گفت‌وگو با خبرنگار مهر با اشاره به پیامدهای تحریم‌های اقتصادی و تأثیر آن‌ها بر معیشت مردم، گفت: سازوکار تحریم‌ها به‌ویژه پس از خروج آمریکا از برجام در سال ۲۰۱۸ میلادی، با سیاست فشار حداکثری طراحی شد و عملاً از سه کانال اساسی زندگی مردم را تحت تأثیر قرار داد.

سهرابی در توضیح این کانال‌ها اظهار داشت: نخستین مسیر، کاهش شدید درآمدهای ارزی دولت است و هر سال، بودجه کشور بر پایه پیش‌بینی درآمدهای ارزی و فروش نفت تنظیم می‌شود؛ اما در شرایطی که صادرات نفت کاهش می‌یابد، دولت با کسری بودجه روبه‌رو می‌شود و ناگزیر به افزایش حجم نقدینگی و بالا بردن نرخ ارز برای جبران آن است.

وی افزود: این مسئله خود منجر به تورم ساختاری و انتظاری می‌شود که هم عرضه واقعی کالا را محدود می‌کند و هم نااطمینانی مزمن در فضای اقتصادی ایجاد می‌کند. وقتی تولیدکنندگان و مصرف‌کنندگان افزایش قیمت آینده را پیش‌بینی می‌کنند، آن را در برنامه‌ریزی‌های خود لحاظ کرده و در نتیجه، چرخه تورمی تشدید می‌شود.

به گفته دبیر هم‌اندیشی دفتر نخبگان، دومین تأثیر تحریم‌ها، اختلال در زنجیره تأمین و افزایش هزینه مبادلات است و حتی در حوزه کالاهای به‌اصطلاح بشردوستانه مانند دارو و غذا، محدودیت‌های بانکی و بیمه‌ای، هزینه واردات را افزایش داده و فشار مستقیم آن به مصرف‌کننده منتقل می‌شود.

سهرابی ادامه داد: در شرایط تحریم، هزینه تولید داخلی نیز بالا می‌رود؛ زیرا واردات مواد اولیه با دشواری و ریسک بالا انجام می‌شود، این وضعیت موجب کاهش رقابت‌پذیری واحدهای تولیدی و در نهایت کاهش رشد اقتصادی و افزایش فشار معیشتی بر اقشار متوسط و ضعیف جامعه می‌شود.

ریشه داخلی اعتراضات و نقش مداخله خارجی

وی در بخش دیگری از سخنان خود با اشاره به چرایی بروز اعتراضات اجتماعی و تأثیر عوامل خارجی گفت: در ادبیات علوم سیاسی، اعتراض اجتماعی ریشه در مطالبات داخلی دارد و در بهترین حالت بخشی از فرآیند اصلاح از درون جامعه محسوب می‌شود و مشروعیت چنین اعتراضاتی از سوی شهروندان یک کشور تأمین می‌شود.

وی تأکید کرد: در مقابل، مداخله خارجی در چنین موضوعاتی هیچ‌گاه با نیت خیرخواهانه برای ملت ایران نبوده است و دولت‌های خارجی که در مسائل داخلی کشورها مداخله می‌کنند، صرفاً در پی منافع سیاسی و اقتصادی خود هستند و این مداخلات موجب می‌شود تا اعتراضات اجتماعی از مسیر مطالبات مدنی خارج و به ابزاری برای فشار ژئوپلیتیک علیه کشور تبدیل شوند.

سهرابی تصریح کرد: تبدیل اعتراضات مشروع به پرونده‌های امنیتی نتیجه مستقیم مداخلات بیگانگان است، و این موضوع نه تنها به حل مشکلات مردم کمک نمی‌کند بلکه انسداد سیاسی، نااطمینانی و تهدید علیه وحدت اجتماعی را تشدید می‌کند.

چرا تهدید خارجی همیشه به ضرر مردم تمام می‌شود

این استاد دانشگاه در کردستان، در تبیین پیامدهای تهدید خارجی، بیان کرد: هر زمان که دولت‌ها در معرض فشار و تهدید بیرونی قرار می‌گیرند، اولویت سیاست داخلی از اصلاح و توسعه به سمت بقا و امنیت تغییر می‌کند و این وضعیت روند اصلاح نهادی را کند یا متوقف می‌سازد و هزینه تحریم‌ها و تهدیدها نه بر تصمیم‌گیران، بلکه بر دوش جامعه سنگینی می‌کند.

وی ادامه داد: تحریم‌ها عدالت اجتماعی را فرسوده و فاصله طبقاتی را عمیق‌تر می‌سازند و در چنین شرایطی، اقشار ضعیف‌ترین قربانیان سیاست‌های فشار خارجی خواهند بود، زیرا توان تطبیق با افزایش قیمت‌ها، کاهش فرصت‌های شغلی و افت کیفیت خدمات عمومی را ندارند.

سهرابی با اشاره به نمونه‌های متعدد جهانی اضافه کرد: تجربه کشورهایی که تحت فشار خارجی شدید قرار گرفته‌اند نشان می‌دهد تحریم‌ها نه به تقویت مردم، بلکه به فقر، انزوا و بی‌ثباتی بیشتر انجامیده است و در نتیجه، آنچه به نام دفاع از دموکراسی یا حقوق بشر تبلیغ می‌شود، در عمل زیان‌های عمیقی بر زندگی مردم وارد می‌کند.

راهبردهای مقابله با جنگ روایت‌ها

دبیر هم‌اندیشی دفتر نخبگان دانشگاه علوم پزشکی کردستان در بخش پایانی سخنان خود با اشاره به ضرورت تقویت «روایت ملی» در برابر روایت‌های تحریف‌شده خارجی، گفت: در شرایط جنگ شناختی، ارتقای سواد رسانه‌ای مردم از مهم‌ترین ابزارهای مقاومت فرهنگی است.

وی ادامه داد: شهروند آگاه در برابر عملیات رسانه‌ای بیگانه مصون‌تر عمل می‌کند و کمتر قربانی فریب اطلاعاتی می‌شود.

وی افزود: در نظریه قدرت نرم ملی، بر این موضوع تأکید می‌شود که ملتی می‌تواند از استقلال و کرامت خود محافظت کند که روایت خود را از واقعیت‌ها در اختیار داشته باشد و از این رو باید برای بازسازی اعتماد عمومی، به سمت حکمرانی شفاف حرکت کرد و شفافیت در عملکرد، مبارزه واقعی با فساد و پاسخگویی نهادها، بسیار مؤثرتر از هر ابزار تبلیغاتی عمل می‌کند.

سهرابی در تشریح دیگر مؤلفه‌های تقویت روایت ملی خاطرنشان کرد: روایت ملی باید مبتنی بر کرامت تاریخی و فرهنگی ملت ایران باشد. باید به مردم یادآوری شود که ایران در مسیر تحولات تاریخی خود، همواره با تهدیدات و دشمنی‌ها روبه‌رو بوده اما با اتکا به وحدت و ایمان ملی توانسته بر همه مشکلات غلبه کند.

وی با اشاره به تجربه اتحاد داخلی در دوره‌های حساس معاصر افزود: نمونه اخیر آن را می‌توان در جنگ ۱۲ روزه دید، جایی که اتحاد ملی و همبستگی مردم موجب شد تا دشمنان ایران نتوانند به اهداف خود دست پیدا کنند و این تجربه‌ها تثبیت می‌کند که تنها تکیه بر ظرفیت‌های درونی و تفاهم ملی می‌تواند سد مستحکمی در برابر تهدیدهای خارجی ایجاد کند.

نقش نخبگان در روایت‌سازی ملی

این استاد دانشگاه در پایان اظهار داشت: مشارکت نخبگان، دانشگاهیان، معلمان، جامعه مدنی و رسانه‌های معتبر در تولید روایت ملی امری حیاتی است و روایت زمانی مؤثر و اقناع‌کننده است که از زبان افراد مؤمن به حقیقت، اهل دانش و قابل اعتماد برای مردم بیان شود.

به گفته وی، هر چه گفتمان ملی از دل دانشگاه و اندیشه برآید، امکان تأثیرگذاری آن در میان مردم و مقابله با تبلیغات خارجی بیشتر خواهد بود.

سهرابی ابراز امیدواری کرد: با بسیج توان فکری و رسانه‌ای کشور، بتوان نسل جوان را از گرفتار شدن در دام فریب‌های رسانه‌ای مصون داشت و مسیر تقویت وحدت و خودباوری ملی را هموار ساخت.