خبرگزاری مهر، گروه استان ها- عباس نورزائی*: جشن نیمه‌ شعبان به‌عنوان میلاد حضرت مهدی موعود(عج)، در میان مسلمانان شیعه جایگاهی ویژه دارد. در کنار این مناسبت، جشن «برات» یا «روشنایی» نیز در میان اهل‌سنت و حتی بخش‌هایی از مناطق شیعه‌نشین ایران، از دیرباز برگزار می‌شده است؛ آیینی که پیشینه‌ای کهن‌تر از شکل امروزی جشن نیمه‌ شعبان دارد و ریشه در فرهنگ معنوی ایرانی ـ اسلامی دارد.

ابوریحان بیرونی، دانشمند بزرگ ایرانی، در آثار خود به این سنت اشاره کرده و می‌نویسد: سیزدهم، چهاردهم و پانزدهم ماه شعبان «ایامُ‌البیض» نام دارند و شب پانزدهم، شبی بزرگ است که «لیله‌البرات» شهرت دارد. بیرونی تصریح می‌کند که «برات» به معنای «بیض» یا «روشنی» است؛ مفهومی که پیوندی عمیق با نور، امید و رهایی معنوی دارد.

در فرهنگ بومی سیستان، این شب با نام «برات» شناخته می‌شود؛ شبی که با روشن کردن چراغ و شمع، رنگ و بوی خاصی می‌گرفت. سیستانی‌ها شب سیزدهم رجب را «بوی مرده‌کو» و نیمه‌ی شعبان را «بوی زنده‌گو» می‌دانستند؛ شبی سرشار از زندگی، دعا و امید.

در این آیین، شاخه‌ای از بوته‌ پنبه‌ خشک‌شده یا درختچه‌ گز را که دارای انشعابات فراوان بود انتخاب می‌کردند، پنبه‌های آغشته به روغن را بر آن می‌بستند و آن را به‌عنوان نمادی از روشنایی، افروخته به شادی می‌پرداختند.

هم‌چنین زنان سیستانی با خمیر آرد گندم، گِرده‌های کوچکی تهیه کرده و آن‌ها را در روغن حیوانی می‌پختند. سپس با پاشیدن آرد قند، نانی سنتی به نام «چَلبَک» آماده می‌کردند و میان همسایگان تقسیم می‌نمودند؛ رسمی زیبا که نشانه‌ای از همدلی، سخاوت و پیوند اجتماعی بود.

امروز نیز می‌توان با زبان زمانه، همین سنت‌ها را احیا کرد؛ با چراغانی منازل به‌جای مشعل‌های سنتی، و توزیع شیرینی به‌جای چلبک، اما با همان نیت پاک و روح جمعی. مهم، حفظ معناست؛ نه صرفاً شکل ظاهری مراسم.

به‌راستی اگر امروز همه‌ خانه‌های یک روستا یا یک شهر، هم‌چون گذشتگان، ولادت حضرت مهدی(عج) را با نور، مهربانی و بخشش جشن بگیرند، چه فضای ولایی، معنوی و امیدبخشی در جامعه شکل خواهد گرفت.

احیای آیین «چراغ برات»، می‌تواند پلی باشد میان سنت و انتظار، میان هویت بومی و ایمان مهدوی؛ پلی که جامعه را به سوی همبستگی، نشاط معنوی و آمادگی برای ظهور سوق می‌دهد.

شناخت آداب و رسوم، سنت ها و و فرهنگ اقوام و مذاهب ایرانی که در تاریخ نهفته است، منجر به تقویت همدلی، همبستگی و وحدت بین اقوام و مذاهب می شود.

*کارشناس فرهنگی و اجتماعی، معاون پژوهش بنیاد ایرانشناسی در سیستان و بلوچستان