برنامه گرامی‌داشت اعیاد شعبانیه به‌ ویژه ایام نیمه‌ شعبان و میلاد آخرین منجی بشریت حضرت مهدی موعود(عج)، در بسیاری از شهرهای ایران اسلامی با آیین‌های خاص و پرشوری همراه است.

این ایام در اردکان یزد نیز با مراسم‌ها و آیین‌های مختلفی پاس داشته می‌شود؛ آیین‌هایی که بعضاً جدید و برخی نیز مانند مراسم «شب نیمه‌ی برات» یا «شُوِ نیمه» از سالیانی بسیار دور در این شهر به یادگار مانده و هرچند در گذر زمان رو به فراموشی رفته ولی همچنان در این شهر نفس می‌کشد.

کارشناسان منطقه معتقدند که «شو نیمه» تنها یک مراسم مذهبی نیست بلکه گنجینه‌ای فراموش‌ناشدنی از هویت فرهنگی مردم اردکان است و برای بقا نیازمند توجه و قرار گرفتن در لیست آثار ناملموس ایران‌زمین است.

نادر پیری اردکانی از محققان و پژوهشگران اردکانی در گفت‌وگو با ایسنا در رابطه با این آیین‌ کهن می‌گوید: شب چهاردهم شعبان در اردکان را شب نیمه یا «شُوِ نیمه» می‌نامند و روز پانزدهم این ماه مبارک را نیز روز «برات» می‌خوانند لذا به مجموعه این دو روز و شب در زبان محلی عنوان «شُوِ نیمه‌ برات» گفته می‌شود و در این ایام مراسم‌های ویژه‌ای در اردکان برقرار است که در کمتر شهری از ایران دیده می‌شود.

وی در خصوص نحوه برگزاری این آیین، خاطرنشان می‌کند: بنا بر این آیین کهن، کودکان و نوجوانان و حتی افراد مسن صبح روز چهاردهم شعبان ضمن در دست داشتن کیسه‌ای یا به گردن آویختن آن، دسته‌دسته و با شور و شوق خاصی به خانه‌ همسایگان مراجعه می‌کردند و با فریاد اشعاری که تک بیتی از آن معروف شده است؛ «شو نیمه انجیرُک، صبا میریم تو خُرجینگ» (شب نیمه است، انجیر و خرما بدهید)، از مردم می‌خواستند تا به مناسبت تولد امام زمان(عج) به آنان شیرینی بدهند.

وی با بیان این که گاهی مراسم مذکور تا هنگام شب نیز ادامه می‌داشت، اظهار می‌کند: البته مردم نیز با آمادگی، از این مراسم و کودکان استقبال می‌کردند و به آنها شیرینی، انجیر خشک، خرما، حاجی‌بادام و سایر خوراکی‌ها می‌دادند.

پیری اردکانی از وجود موقوفاتی نیز برای این آیین خبر می‌دهد و تصریح می‌کند: موقوفاتی مانند پخت و اطعام «لَتیرُگ» (نوعی نان محلی) در روز نیمه‌شعبان وجود داشته است.

وی اضافه می‌کند: همچنین صبح روز برات یعنی روز نیمه شعبان نیز در مساجدی که موقوفه دارند مانند مسجد زیر ده و کچیب، شیرینی آلوچه‌ای بین مردم توزیع می‌شده است به طوری که در مسجد زیرده پس از نماز صبح و در مسجد کچیب پس از طلوع آفتاب و قرائت یک حزب قرآن، به هر نفر حدود نیم کیلو شیرینی آلوچه‌ای می‌دادند، رسمی که بیش از ۷۰۰ سال قدمت داشته است.

این محقق اردکانی ادامه می‌دهد: البته در شهرستان میبد و شهرهای همجوار اردکان مانند شهر احمدآباد اردکان نیز این مراسم همچنان زنده نگه داشته شده و هنوز هم مراسم شو نیمه یا شب برات به قوت خود باقیست.

پیری تاکید می‌کند: اهالی شهر احمدآباد هنوز هم قبل از اذان صبح روز چهاردهم با حضور بر درب اکثر منازل قدیمی شهر، این آیین را زنده نگه می‌دارند و هرساله برای خاطره‌بازی و توجه به سنت‌ها هم که شده، از برخی نقاط دیگر اردکان نیز مردم برای دیدن این مراسم به احمدآباد می‌آیند و در آن شرکت می‌کنند.

وی با اشاره به برگزاری مراسمهای نیز در این ایام جهت گرامیداشت یاد اموات،  یادآور می‌شود: یکی از مراسم خاص اردکان، قاری‌گذاری برای اموات در روز برات بوده است.

وی می‌گوید: خانواده‌هایی که در فاصله بین دو برات(یک سال)، عزیزی را از دست می‌دادند، از روز چهارده شعبان از چند قاری قرآن دعوت می‌کردند تا در منزل اقوام میت قرآن بخوانند. البته اقوام و آشنایان نیز به عنوان تسلیت به آن منزل می‌آمدند و  ظهر و شب قاریان و مهمانان اطعام می‌شدند.

وی اضافه می‌کند: صبح روز برات نیز قاری به همراه خانواده به قبر میت می‌رفتند و بساط خیرات میوه و شیرینی پهن می‌کردند و قرآن خوانده می‌شد. سپس همه به منزل بازمی‌گشتند و ناهار صرف می‌شد. در گذشته این اطعام معمولاً با ارده شیره، کرجوش(کله‌جوش) و آبگوشت انجام می‌شد اما در سال‌های اخیر به برنج و خورشت تغییر یافته است.

این نویسنده اردکانی بیان می‌کند: مراسم قاری‌گذاری برای اموات که زمانی پررونق‌ترین رسم یادبود اموات بود، بیش از دو دهه پیش به پیشنهاد حاج‌ شیخ محمدحسین بهجتی امام جمعه فقید اردکان و با استقبال مردم منسوخ شد و دلیل آن نیز این بود که در روز تولد حضرت مهدی(عج)، مردم به عزاداری می‌پرداختند و این سنت با شادی و جشن آن روز همخوانی نداشت.

به گفته پیری اردکانی، آیین «شُوِ نیمه» در اردکان، نمونه‌ای بارز از تلفیق باورهای مذهبی و فرهنگ عامه است؛ این رسم نه‌تنها نمودی از شادی و اطعام به مناسبت تولد امام زمان(عج) است بلکه بستری برای یادبود اموات و انسجام اجتماعی به شمار می‌آید.

این محقق اردکانی در پایان اذعان می‌کند: اگرچه بخش‌هایی از آن مانند قاری‌گذاری به دلیل ملاحظات مذهبی کنار گذاشته شده ولی خاطره‌اش در حافظه جمعی مردم اردکان زنده است و بازخوانی چنین آیین‌هایی، گذشته از ثبت میراث فرهنگی، می‌تواند الهام‌بخش نگاهی نو به سنت‌های محلی در دنیای امروز باشد.

انتهای پیام