به گزارش خبرنگار مهر، آیین اختتامیه بیستمین دوره جشنواره بین‌المللی شعر فجر، عصر دوشنبه ۱۳ بهمن‌ماه ۱۴۰۴، با حضور سید عباس صالحی (وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی)، مسئولان فرهنگی، اهالی قلم و جمعی از شاعران برجسته کشور در تالار قلم مرکز همایش‌های اسناد و کتابخانه ملی ایران برگزار شد.

این مراسم که با اجرای سعید بیابانکی همراه بود، به ایستگاه پایانی خود رسید تا برگزیدگان نهایی یکی از مهم‌ترین رویدادهای ادبی کشور در سال ۱۴۰۴ معرفی و تجلیل شوند.

وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی: شعر، قدرت نرم ایران در طول تاریخ و پاسدار اتصال تمدنی ماست

در بخش اصلی این آیین، سید عباس صالحی، وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی، با تبریک ایام دهه فجر و اعیاد شعبانیه، به تبیین جایگاه راهبردی شعر در تاریخ و فرهنگ ایران پرداخت. وی با طرح این پرسش که چرا شعر در ایران زمین کارویژه‌هایی منحصربه‌فرد دارد، به تشریح چهار محور اصلی در نسبت میان «شعر» و «ایران» پرداخت.

۱. شعر؛ حافظ و پاسدار زبان فارسی

وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی اولین کارویژه شعر را صیانت از زبان فارسی دانست و گفت: «کمتر ملتی در جهان وجود دارد که بتواند به راحتی با متن ۱۲۰۰ سال پیش خود ارتباط برقرار کند، اما ما امروز متن "تاریخ بلعمی" متعلق به قرن چهارم را می‌خوانیم و هیچ احساس بیگانگی با واژگان آن نمی‌کنیم.» وی تأکید کرد که این اتصال تاریخی و تمدنی در ساختار صرفی و واژگانی، مدیون شعر است که به عنوان حافظ زبان فارسی عمل کرده است.

۲. راوی تاریخ اساطیری و قصه‌های ایرانی

صالحی دومین ویژگی شعر ایرانی را روایتگری اسطوره‌ها و قصه‌ها برشمرد و اظهار داشت: «ایران تمدنی کهن با ریشه‌های برزخی و تمثیلی است. اگر شعر نبود، بسیاری از قصه‌های ما فراموش می‌شد.» وی با اشاره به سخنان خود در جایزه جلال آل‌احمد، از عطار نیشابوری به عنوان «پدر عرفان قصه‌گو» یاد کرد و افزود: «در آثار عطار بیش از ۳۰ هزار قصه و در مثنوی معنوی بیش از ۴۰۰ قصه وجود دارد که نشان می‌دهد شعر، حامل شناسنامه اساطیری و داستانی ملت ماست.»

۳. بستر و حامل حکمت عملی

عضو شورای عالی انقلاب فرهنگی، شعر را بستر اصلی تولید و نشر «حکمت عملی» در ایران دانست و تصریح کرد: «اخلاق فردی و اجتماعی، تعلیم و تربیت و حتی سیاست مدون ما بیش از آنکه بر بستر نثر باشد، بر شانه شعر استوار است.» وی در ادامه به کانون‌های معنایی شاعران بزرگ اشاره کرد و گفت: «فردوسی با مضمون دادگری، سعدی با جان‌مایه اعتدال، حافظ با محوریت یکرنگی و دوری از ریا، و مولوی با کانون خودشناسی، حکمت عملی ایرانی را بازتولید و منتشر کرده‌اند.»

۴. برافراشتن غیرت ملی و مقاومت نرم

صالحی آخرین کارویژه شعر را پاسداشت وطن‌دوستی و غیرت ملی برشمرد و خاطرنشان کرد: «ایران همواره در چهارراه تاریخ در معرض تهاجم بوده و شعر، بخشی از "قدرت نرم" ما برای مقاومت ملی و برافروختن عزت ایرانی است. این مسیر از فردوسی نامدار آغاز شده و تا عصر حاضر ادامه دارد.»

وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی سخنان خود را با قرائت ابیاتی از «مهدی اخوان ثالث» در ستایش ایران به پایان برد: «ز پوچ جهان هیچ اگر دوست دارم / تو را ای کهن بوم و بر دوست دارم تو را ای گرانمایه دیرین ایران / تو را ای گرامی گهر دوست دارم»

محسن جوادی: شعر، ستون استوار هویت و تمدن ایرانی است

در بخش دیگری از این آیین، دکتر محسن جوادی، معاون امور فرهنگی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، ضمن قدردانی از برگزارکنندگان و داوران این دوره، به تبیین جایگاه شعر در فرهنگ ایران پرداخت و اظهار داشت: «ایران در طول تاریخ همواره با نام شعر و شاعران بزرگش شناخته شده است. هر کجای دنیا که نام ایران برده می‌شود، نخستین چیزی که در ذهن مخاطب تداعی می‌شود، شکوه غزل‌های حافظ، حماسه‌های فردوسی و حکمت‌های سعدی است.»

وی با تأکید بر اینکه شعر در ایران فراتر از یک قالب ادبی، ابزاری برای بیان عمیق‌ترین مفاهیم انسانی است، افزود: «مردم ما در طول سده‌های متمادی با شعر زندگی کرده‌اند؛ با شعر احساسات خود را بیان کرده، با آن سخن گفته و والاترین حکمت‌ها را در این قالب ریخته‌اند. شعر، سرمایه‌ای است که بسیاری از ملت‌ها از داشتن آن بی‌بهره‌اند و هویت ملی ما بر پایه این رکن رکین استوار شده است.»

تأسیس دفتر شعر و ادبیات داستانی

معاون امور فرهنگی وزیر ارشاد در ادامه سخنان خود از یک اقدام ساختاری جدید خبر داد و گفت: «به پیشنهاد اهالی فرهنگ و ادب، دفتر مستقلی برای "شعر، ادبیات و داستان" در معاونت فرهنگی تأسیس شده است که به زودی به صورت رسمی اعلام و فعالیت خود را آغاز می‌کند. هدف از راه‌اندازی این دفتر، توجه ویژه و پرداختن بیشتر به این حوزه است تا از این سرمایه عظیم ملی که طی هزاران سال به دست آمده، پاسداری شود.»

شعر؛ زبانی فراتر از کلام

جوادی با اشاره به عمق معنایی شعر در نگاه دینی و تمدنی خاطرنشان کرد: «شعر چنان جایگاه رفیعی دارد که در صدر اسلام، برخی قرآن کریم را به دلیل عمق، غنا و الهام‌بخشی‌اش با شعر مقایسه می‌کردند؛ هرچند قرآن حقیقتی فراتر است، اما این قیاس نشان‌دهنده عظمت جایگاه شعر در درک مفاهیم متعالی است.»

وی در پایان سخنان خود با قرائت ابیاتی از مولانا، بر لزوم صیانت از این میراث گرانبها تأکید کرد و ابراز امیدواری نمود که شعر معاصر ایران نیز همچون گذشته، با حفظ اصالت و پیوند با شعر کلاسیک، پیام‌رسان حکمت، خرد و دانش ایرانی به سراسر جهان باشد.

در ادامه این مراسم، سعید بیابانکی با مرور خاطراتی از دوره‌های گذشته جشنواره، از رویکرد مدبرانه دکتر جوادی در حمایت از شاعران جوان، به‌ویژه در شرایط دشوار و فشارهای رسانه‌ای، قدردانی کرد. وی همچنین با اشاره به تقارن این مراسم با شب نیمه شعبان، ابیاتی از سروده‌های مشهور استاد قادر طهماسبی (فرید) را در وصف امام زمان (عج) قرائت کرد و از ایشان به عنوان شاعری یاد کرد که نسل‌های مختلف را با شعر پیوند داده است.

بخش دیگری از این آیین به معرفی برگزیدگان اختصاص داشت. در بخش ویژه «ماه مجلس» که به مناسبت ۱۵۰۰امین سال میلاد پیامبر اکرم (ص) برگزار شد، سید سلمان علوی، وحید طلعت و مهدی جهاندار به عنوان برگزیدگان نهایی معرفی شدند. همچنین در بخش «تک‌اثر»، هیئت داوران در حوزه‌های مختلف ادبی از جمله شعر کلاسیک، نو، محاوره و کودک و نوجوان، آثاری از مجید آژ، فرشاد قربانی سپهرپور، علیرضا نورعلی‌پور، سحر هادیان، سحر حاتمی، احسان محمدی، رضا نیکوکار، پیام جهانگیری، مجتبی حاذق و اسماعیل الله‌دادی را شایسته تجلیل دانستند. از نکات قابل توجه این بخش، حضور مجتبی حاذق به همراه فرزندان خردسالش روی صحنه بود که با استقبال و تشویق حاضران همراه شد.

درخشش بانوان در بخش کودک و نوجوان و اعلام جوایز

بخش نهایی مراسم به اهدای جوایز اختصاص داشت که با حضور مسئولان فرهنگی و استاد قادر طهماسبی (فرید) برگزار شد. در بخش «کودک و نوجوان»، حضور پررنگ بانوان شاعر خیره‌کننده بود. سعیده موسوی‌زاده برای کتاب «من بال و پر دارم» و افسانه شعبان‌نژاد برای اثر «بادکنک‌های رنگی‌رنگی بردار»، تندیس زرین و جایزه ۲۰۰ میلیون تومانی بخش برگزیده را دریافت کردند. همچنین در بخش شایستگان تقدیر این حوزه، طیبه شامانی برای کتاب «اتل متل نانی» و اثر مشترک مصطفی رحماندوست و مریم هاشم‌پور با عنوان «من بلدم بخوانم»، موفق به دریافت جایزه ۱۰۰ میلیون تومانی شدند.

داوران در بخش دیگری از این مراسم، نوبت به معرفی برگزیدگان یکی از رقابتی‌ترین بخش‌های جشنواره، یعنی «مجموعه شعر» رسید که با اعلام اسامی شایستگان تقدیر در سه گروه مختلف همراه بود. سعید بیابانکی در این بخش با اشاره به سختی کار داوری در حوزه شعر، یاد و خاطره «قیصر امین‌پور» را گرامی داشت و تأکید کرد که ذوق و قریحه شاعرانه فراتر از هر معیاری، توسط تاریخ داوری خواهد شد. در گروه شعر کلاسیک، تندیس سرو زرین و جایزه ۲۰۰ میلیون تومانی به «زینب احمدی» برای کتاب «تداعی» و «مسلم محبی» برای اثر «سطر سطر چین دامنت شعر است» تعلق گرفت. همچنین در گروه شعر نو (سپید و نیمایی)، کتاب «عینک فوتوکروم» سروده «محبوبه راد» مورد تجلیل قرار گرفت و در بخش شعر محاوره نیز، از «اسماعیل فرزانه» برای کتاب «آه مستمر» و «محمد نصرتی‌راد» برای مجموعه «نقشه رنگ» تقدیر به عمل آمد. علاوه بر این، در بخش ویژه «خوبان پارسی‌گو» که به ادبیات فرامرزی اختصاص داشت، از «جعفر محمد ترمذی»، شاعر برجسته کشور ازبکستان برای کتاب «ابر دریادل» به عنوان اثر برگزیده تجلیل شد.