فرهنگ انتظار، یکی از مفاهیم اساسی در دین شیعه است که به‌ویژه در ارتباط با ظهور امام مهدی(عج) شناخته می‌شود. این مفهوم که در ابتدا به‌عنوان یک امید دینی برای تحقق عدالت جهانی و پایان ظلم در جهان معرفی شد، با گذشت زمان از مرزهای اعتقادی عبور کرده و به یک الگوی فرهنگی و اجتماعی در جامعه ایران تبدیل شده است.

حسن زمانیان، پژوهشگر مهدویت در گفت‌وگو با ایسنا گفت: در ابتدا، انتظار به معنای امید به ظهور امام مهدی(عج) و تغییرات اساسی در جهان بود، اما به تدریج این مفهوم در جامعه ایران به بخشی از هویت اجتماعی تبدیل شده است.

وی با بیان اینکه انتظار تنها در حوزه‌های دینی و فردی باقی نمانده و به بخش مهمی از گفتمان عمومی، رفتارهای اجتماعی و حتی سیاست‌های اجتماعی تبدیل شده است، افزود: انتظار، دیگر صرفاً یک باور فردی یا عبادتی نیست، بلکه این مفهوم به یک فرهنگ اجتماعی بدل شده که تأثیرات عمیقی در ساختارهای فرهنگی، اجتماعی و سیاسی کشور گذاشته است.

انتظار منفعل یا فعال؟

این پژوهشگر مهدویت با تصریح اینکه یکی از چالش‌های مهم در بررسی فرهنگ انتظار در جامعه ایران، تفاوت میان «انتظار منفعل» و «انتظار فعال» است، گفت: در حال حاضر، در بسیاری از موارد، انتظار در جامعه ایران به شکلی منفعلانه و غیرفعال درک می‌شود که به جای تلاش برای تغییر شرایط موجود، بر امید به وقوع یک تحول بیرونی تأکید دارد.

وی تصریح کرد: در بسیاری از موارد، مردم در برابر مشکلات اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی دست از تلاش می‌کشند و به انتظار وقوع تغییرات از بیرون می‌نشینند، به این امید که امام مهدی(عج) به‌عنوان یک منجی، جهان را تغییر دهد. این نگاه منفعلانه می‌تواند به بی‌عملی و بی‌تفاوتی در برابر مشکلات اجتماعی منجر شود.

زمانیان تأکید کرد: انتظار منفعل می‌تواند جامعه را از حرکت و تلاش برای حل مشکلات بازدارد و این یکی از بزرگ‌ترین چالش‌هاست. وقتی جامعه صرفاً به‌جای اقدام، منتظر یک معجزه بیرونی باشد، نمی‌تواند در برابر بحران‌ها واکنش مؤثری نشان دهد. اما در مقابل، انتظار فعال، که باید در دستور کار قرار گیرد، به‌طور کامل متفاوت است.

این  پژوهشگر مهدویت با تأکید بر اینکه انتظار باید به‌عنوان یک انگیزه برای اقدام و حرکت در راستای اصلاحات اجتماعی، سیاسی و فرهنگی مطرح شود، افزود: انتظار فعال به معنای این است که افراد علاوه بر امید به ظهور امام مهدی، خود را موظف به تلاش برای تحقق اصول و آرمان‌های مهدوی در زندگی اجتماعی بدانند و در جهت اصلاح وضعیت اجتماعی و تحقق عدالت قدم بردارند.

نقش رسانه‌ها در تقویت فرهنگ انتظار فعال

وی با این اینکه رسانه‌ها یکی از ابزارهای کلیدی در شکل‌دهی به افکار عمومی و فرهنگ اجتماعی هستند، گفت: رسانه‌ها در انتقال مفاهیم مهدوی و فرهنگ انتظار می‌توانند نقشی مثبت و سازنده ایفا کنند، به شرط آنکه از ابعاد سطحی و شعاری این فرهنگ عبور کرده و آن را به‌طور دقیق‌تر و تحلیلی‌تر به جامعه منتقل کنند.

زمانیان با اشاره به اهمیت رسانه‌ها در ترویج فرهنگ انتظار فعال بیان کرد: متأسفانه در بسیاری از موارد، رسانه‌ها تنها به جنبه‌های احساسی و نمادین فرهنگ انتظار پرداخته‌اند و کمتر به ابعاد اجتماعی و عملی آن توجه کرده‌اند. رسانه‌ها باید به جای تقویت تصورات غیرواقعی و سطحی، فرهنگ انتظار را به‌عنوان یک مفهوم اجتماعی و مسئولیتی معرفی کنند که در آن افراد جامعه، به‌ویژه جوانان، تشویق شوند تا در مسیر اصلاح و تغییرات اجتماعی مشارکت کنند.

این پژوهشگر دینی اضافه کرد: رسانه‌ها باید فرهنگ انتظار را به‌طور مؤثر و منسجم ترویج دهند تا مردم بدانند که انتظار، علاوه بر امید به ظهور امام مهدی(عج)، به معنای تلاش برای ساختن یک جامعه عادلانه‌تر و سالم‌تر است.

عدالت و انتظار؛ پیوندی که باید تقویت شود

وی با بیان اینکه یکی از اصول بنیادین فرهنگ انتظار در آموزه‌های شیعه، ارتباط آن با مفهوم عدالت است، افزود: اگر فرهنگ انتظار بخواهد به یک نیروی تحول اجتماعی تبدیل شود، باید به‌طور مستقیم با مفهوم عدالت پیوند برقرار کند.

زمانیان یادآور شد: در آموزه‌های مهدویت، امام مهدی(عج) به‌عنوان منجی جهان، نه‌تنها عدالت جهانی را برقرار می‌کند، بلکه در عمل، جامعه‌ای مبتنی بر برابری، عدالت اجتماعی و حقوق بشر خواهد ساخت.

این پژوهشگر دینی با بیان اینکه برای تقویت فرهنگ انتظار در جامعه، باید افراد را به توجه به عدالت اجتماعی و پیگیری آن در زندگی فردی و اجتماعی تشویق کرد، گفت: انتظار بدون عدالت نمی‌تواند اثربخش باشد. اگر جامعه منتظر تغییرات جهانی است، باید در قدم اول، خود به‌دنبال تحقق عدالت باشد و در مسیر رفع تبعیض‌ها، فسادها و نابرابری‌ها گام بردارد.

نگاه جدید به فرهنگ انتظار؛ گامی به سوی تحول اجتماعی

وی با تأکید بر اینکه فرهنگ انتظار باید از حالت منفعل به یک «فرهنگ فعال» تبدیل شود که در آن هر فرد در جامعه به‌عنوان یک عامل تغییر و تحول اجتماعی مسئولیت‌پذیر باشد، گفت: انتظار باید از یک مفهوم فردی و صرفاً دینی به یک مفهوم اجتماعی و فرهنگی تبدیل شود که در آن، افراد به‌طور هم‌زمان با امید به ظهور امام مهدی(عج)، خود را موظف به ایجاد تغییرات در جامعه و رفع مشکلات موجود بدانند.

این پژوهشگر مهدویت با بیان اینکه تغییر نگرش مردم و نهادهای اجتماعی به فرهنگ انتظار می‌تواند به عنوان یک عامل مؤثر در حرکت‌های اصلاحی و اجتماعی عمل کند، گفت: این تغییر می‌تواند به جامعه کمک کند تا به‌جای نشستن و انتظار بی‌عمل، خود برای بهبود وضعیت تلاش کند و در راستای تحقق آرمان‌های مهدوی قدم بردارد.

انتهای پیام