هرمزگان با برخورداری از حدود ۲۰ تالاب مهم ساحلی، خورها و مصب‌های رودخانه‌ای در شهرستان‌هایی همچون بندر خمیر، قشم، میناب، بندرعباس، بندرلنگه، جاسک، سیریک و پارسیان، یکی از غنی‌ترین استان‌های کشور از نظر تنوع تالابی به شمار می‌رود. بخش قابل توجهی از این تالاب‌ها، زیستگاه گونه‌های ارزشمند پرندگان مهاجر، آبزیان، و پوشش‌های گیاهی کم‌نظیر نظیر جنگل‌های حرا هستند.

 خورخوران؛ قلب تپنده تالاب‌های هرمزگان

در میان تالاب‌های استان، تالاب بین‌المللی خورخوران به‌عنوان تنها تالاب ثبت‌شده هرمزگان در کنوانسیون رامسر، جایگاه ویژه‌ای دارد. این تالاب که در محدوده شهرستان‌های بندرخمیر و قشم قرار گرفته، بزرگ‌ترین زیستگاه مانگرو (حرا) در ایران است و نقشی اساسی در تثبیت سواحل، تعدیل اقلیم محلی و حفظ ذخایر آبزیان ایفا می‌کند.

با این حال، کارشناسان محیط‌زیست نسبت به افزایش فشارهای انسانی، ترددهای بی‌ضابطه دریایی، آلودگی‌های نفتی و توسعه فعالیت‌های بندری بدون ملاحظات زیست‌محیطی در این محدوده هشدار می‌دهند.

 تالاب‌های میناب؛ قربانیان خاموش کم‌آبی

تالاب‌های دلتایی میناب شامل خور میناب و خور تیاب، نمونه‌ای روشن از تأثیر مستقیم مدیریت منابع آب بر تالاب‌ها هستند. کاهش حق‌آبه رودخانه میناب، تغییر الگوی کشت در بالادست و تداوم خشکسالی‌ها، این تالاب‌ها را با افت شدید کارکرد اکولوژیک مواجه کرده و معیشت صیادان و ساکنان محلی را تحت تأثیر قرار داده است.

 توسعه ساحلی و تالاب‌ها؛ همزیستی یا تعارض؟

در شهرستان‌هایی مانند بندرعباس، بندرلنگه، جاسک و پارسیان، تالاب‌های ساحلی و خورها در مجاورت مستقیم پروژه‌های عمرانی، صنعتی و بندری قرار دارند. نبود پیوست‌های محیط‌زیستی مؤثر و ضعف نظارت، سبب شده است که در بسیاری موارد، توسعه به بهای تخریب تدریجی تالاب‌ها پیش برود؛ روندی که در بلندمدت، هزینه‌های جبران‌ناپذیری برای استان به همراه خواهد داشت.

 تالاب‌ها و معیشت؛ پیوندی نادیده‌گرفته‌شده

تالاب‌های هرمزگان تنها زیستگاه پرندگان و آبزیان نیستند؛ این پهنه‌ها ستون اصلی اقتصاد محلی، صیادی سنتی و گردشگری بومی محسوب می‌شوند. تضعیف تالاب‌ها به معنای کاهش ذخایر آبزی، افت درآمد خانوارهای ساحل‌نشین و افزایش آسیب‌های اجتماعی است؛ واقعیتی که لزوم توجه جدی‌تر به مدیریت پایدار تالاب‌ها را دوچندان می‌کند.

فعالان محیط‌زیست معتقدند نجات تالاب‌های هرمزگان در گرو تغییر رویکرد مدیریتی از نگاه بخشی و کوتاه‌مدت به حکمرانی یکپارچه و پایدار است؛ حکمرانی‌ای که در آن، تأمین حق‌آبه زیست‌محیطی، مشارکت جوامع محلی، ارزیابی دقیق طرح‌های توسعه‌ای و استفاده از ظرفیت‌های علمی و دانشگاهی، در اولویت قرار گیرد.

تالاب‌های هرمزگان هنوز زنده‌اند، اما شکننده‌تر از همیشه. آینده این زیست‌بوم‌ها، نه‌تنها سرنوشت طبیعت جنوب کشور، بلکه کیفیت زندگی نسل‌های آینده در این استان را رقم خواهد زد.

آغاز کوچ پاییزی پرندگان به تالاب‌ها و سواحل هرمزگان

معاون فنی اداره‌کل حفاظت محیط زیست هرمزگان از آغاز مهاجرت پرندگان آبزی و کنارآبزی به زیستگاه‌های تالابی و ساحلی این استان خبر داد و گفت: همزمان با شروع فصل پاییز، تالاب‌های دائمی و پهنه‌های جزر و مدی هرمزگان بار دیگر میزبان پرندگان مهاجر شده‌اند.

میثم قاسمی با اشاره به موقعیت ویژه جغرافیایی هرمزگان اظهار کرد: قرار گرفتن استان بر سر سه مسیر مهم مهاجرتی جهان موجب شده سالانه بیش از ۹۰ گونه پرندگان آبزی و کنارآبزی از مناطق سردسیر سیبری و آسیای میانه به این منطقه کوچ کنند و تا بهار سال آینده در تالاب‌های استان باقی بمانند.

وی با بیان اینکه مهاجرت یکی از پیچیده‌ترین رفتارهای طبیعی پرندگان است، افزود: این سفرهای طولانی با تغییرات فیزیولوژیک، رفتاری و تغذیه‌ای همراه بوده و پرندگان برای جهت‌یابی از نشانه‌هایی مانند موقعیت خورشید و ستارگان، میدان مغناطیسی زمین و عوارض طبیعی استفاده می‌کنند.

معاون فنی اداره‌کل حفاظت محیط زیست هرمزگان همچنین بر لزوم حفاظت از زیستگاه‌های تالابی تأکید کرد و گفت: تغییرات اقلیمی، آلودگی‌های دریایی، توسعه ناپایدار و تخریب زیستگاه‌ها از مهم‌ترین تهدیدهای پیش‌روی پرندگان مهاجر به شمار می‌رود.

به گزارش ایسنا، سرشماری پرندگان مهاجر در تالاب‌های هرمزگان همه‌ساله از دی‌ماه آغاز شده و به مدت یک ماه ادامه دارد.

تالاب تیاب؛ نگین زنده سواحل هرمزگان در مسیر گردشگری پایدار

علی رنجبر در گفت و گو با ایسنا اظهار کرد: تالاب تیاب به‌عنوان یکی از تالاب‌های پویا و ارزشمند استان هرمزگان، این روزها بیش از هر زمان دیگری به کانون توجه دوستداران طبیعت و فعالان محیط‌زیست تبدیل شده است؛ تالابی که هم میزبان پرندگان مهاجر است و هم می‌تواند نقشی کلیدی در توسعه گردشگری پایدار سواحل جنوب کشور ایفا کند.

رئیس اداره محیط‌زیست شهرستان میناب با اشاره به اهمیت این تالاب گفت: تالاب تیاب با وسعتی حدود ۷۸ هزار هکتار، یکی از تالاب‌های پررونق استان به‌شمار می‌رود و روزانه به‌طور میانگین حدود ۲۰۰ نفر از آن بازدید می‌کنند که این رقم در ایام تعطیلات و به‌ویژه نوروز افزایش چشمگیری دارد.

 رنجبر با بیان اینکه از شهریورماه هر سال شاهد کوچ انواع پرندگان مهاجر به این تالاب هستیم، افزود: حضور پرندگان مهاجر جلوه‌ای کم‌نظیر از زیبایی طبیعی را به تالاب تیاب می‌بخشد و اهمیت زیست‌محیطی آن را دوچندان می‌کند.

رئیس اداره محیط‌زیست شهرستان میناب با تأکید بر نقش مردم در حفاظت از این سرمایه‌ی طبیعی، از بازدیدکنندگان خواست با نگاه مسئولانه، سواحل و تالاب را همانند خانه‌ی خود پاس بدارند و در حفظ پاکیزگی و جلوگیری از هرگونه تخریب آن تلاش کنند.

در همین راستا، یکی از فعالان محیط‌زیست و مسئولان انجمن‌های مردم‌نهاد هرمزگان نیز با ابراز نگرانی از تخریب جنگل‌های حرا گفت: متأسفانه برخی افراد محلی به دلیل ناآگاهی، اقدام به قطع درختان حرا و استفاده از آن به‌عنوان خوراک دام می‌کنند؛ موضوعی که تهدیدی جدی برای این زیستگاه‌های حساس به‌شمار می‌رود.

محمدعلی مؤیدی، مدیر مؤسسه «نگاهبانان جلگه میناب» با اشاره به برنامه‌های احیای جنگل‌های حرا اظهار کرد: بر اساس بررسی‌های کارشناسی، کاشت نهال‌های حرا در مناطق ساحلی و دریایی آسیب‌دیده بنادر تیاب، کلاهی، کرگان و بندزرک در دستور کار قرار گرفته تا با احیای این مناطق، آینده‌ای امیدوارکننده‌تر برای محیط‌زیست سواحل جنوب رقم بخورد.

وی با تأکید بر نقش جوامع محلی در حفاظت از این زیستگاه‌ها افزود: حفاظت از جنگل‌های حرا به‌عنوان بخشی مهم از مناطق حفاظت‌شده دریایی، بدون مشارکت بومیان امکان‌پذیر نیست و ارائه آموزش‌های لازم به ساکنان اطراف این جنگل‌ها ضرورتی انکارناپذیر است.

مدیر این مؤسسه مردم‌نهاد همچنین یادآور شد: از مجموع ۲۲ تالاب بین‌المللی ثبت‌شده در کنوانسیون رامسر، پنج تالاب در استان هرمزگان قرار دارد که تالاب حرای رود شور، شیرین و میناب یکی از مهم‌ترین آن‌هاست.

به گفته وی، در صورت حفظ محیط‌زیست سواحل مکران و بهره‌گیری اصولی از ظرفیت‌های بکر جغرافیایی، این منطقه می‌تواند به قطب بزرگ و سالم گردشگری و تفریحی کشور تبدیل شود؛ ظرفیتی که علاوه بر صیانت از طبیعت، نقش مؤثری در رونق اقتصاد بومیان خواهد داشت.

به گزارش ایسنا، تالاب تیاب امروز بیش از آنکه صرفاً یک جاذبه طبیعی باشد، نمادی از پیوند میان حفاظت محیط‌زیست، مشارکت مردمی و توسعه پایدار در جنوب کشور است؛ پیوندی که تداوم آن نیازمند آگاهی، آموزش و مسئولیت‌پذیری همگانی است.

انتهای پیام