رضا سلیمان نوری در گفت‌وگو با ایسنا، اظهار کرد: جایگاه ویژه جهان آخرت در زندگی انسان یکی از اندیشه‌های پایه‌ای مسلمانان است. این مرتبه به حدی بالا است که مرگ عزیزان از نظر ما تنها سفر از جهانی به جهان دیگر بوده و سعی می‌کنیم به بهترین و باشکوه‌ترین شکل ممکن این مرحله را اجرایی کنیم. البته تایید این امر در آیات و روایات گوناگون دینی نیز تلاش ما را در این راه صد چندان کرده است.

وی افزود: ما علاوه بر برگزاری مراسمی چون خاکسپاری، شب سوم، هفتم، چهلم و غیره، در زمان‌های مختلف و بر اساس ریز فرهنگ‌های خاصی که فرد درگذشته بدان وابسته بوده است، آیین‌های تجلیل و یادبود گوناگونی را به اجرا می‌گذاریم تا بدین گونه شرایط آرامش ابدی بهتر متوفی را ایجاد کنیم. آیین «چراغ برات» که بیشتر در نقاط مختلف خراسان برگزار می‌شود، نمونه‌ای از این رویکرد است. این مراسم، آیینی است که براساس آن مردم خراسان طی روزهای ۱۲ تا ۱۴ شعبان با برگزاری مراسم مذهبی ویژه‌ای، یاد و خاطره عزیزان از دست رفته را گرامی داشته و به یاد رفتگان خیرات می‌کنند. دامنه این رسم آنچنان گسترده است که به ماه شعبان در این منطقه «ماه برات» نیز می‌گویند.

چراغِ برات باید هر ۳ روز روشن بماند

رئیس هیئت مدیره انجمن توسعه گردشگری چهارباغ خراسان، یادآور شد: بر اساس اعتقادات مردم خراسان در این سه شبانه‌روز، مردگان آزاد بوده و زندگان با احسان برای آن‌ها، هم تلاش می‌کنند که برات آزادی درگذشتگان را از آتش جهنم کسب کنند و هم آزادی خود از آتش جهنم را  از حضرت صاحب الامر(عج) بخواهند. اعتقاد اغلب مردم خراسان بر این است که در این ایام، سرنوشت سالانه انسان تعیین می‌شود. به اعتقاد آنان، روز دوازدهم شعبان «برات غریبان»، سیزدهم «برات شهیدان» و چهاردهم نیز «برات همه اموات» است؛ لذا مردم در این روزها بر سر مزار مردگان خود حاضر شده با روشن کردن شمع برای شادی روح آنها دعا می‌خوانند. حتی برخی افراد معتقدند که چراغِ برات در این سه روز نباید خاموش شود برای همین از فانوس‌های قدیمی نیز استفاده می‌کنند.

سلیمان نوری تصریح کرد: اغلب مردم روز چهاردهم شعبان را که آخرین روز برات است، مهم‌تر از دو روز دیگر دانسته و بر طبق سنت باقیمانده از اجداد و گذشتگان از ساعات اولیه صبح درقالب یک حرکت خودجوش و نمادین بر سرقبور رفتگان رفته و با خواندن فاتحه‌ای برای اموات، طلب مغفرت و آمرزش می‌کنند.

وی با بیان اینکه روز برات برای افرادی که به تازگی فردی را از دست داده‌اند از اهمیت بیشتری برخوردار است، یادآور شد: جمع شدن بر مزار تازه درگذشتگان با مراسم بیشتری همراه است؛ فرش و شمعی بر مزار درگذشته می‌گذارند و به تناسب فصل، پذیرایی نیز برای میهمانان و رهگذران تدارک می‌بینند که خورنده آن باید فاتحه‌ای بر میت بخواند و برایش طلب آمرزش کند. عمده خوراکی‌ها و رایج‌ترین این آیین نیز حلوا و نان روغن جوشی است. اما این رسمی که تا غروب آفتاب ادامه دارد، گاهی با تاریکی هوا به منزل بازماندگان کشیده می‌شود.

آیین برات‌خوانی توسط جوانان به‌اجرا درمی‌آید

این خراسان‌پژوه با اشاره به آیین برات‌خوانی، تاکید کرد: یکی دیگر از مراسم روز برات که بیشتر در روستاها رونق دارد، مراسم برات‌خوانی است؛ در این مراسم جوانان و نوجوانان روستا به خانه افرادی که به تازگی عزیزی از دست داده اند، می‌روند و اشعاری را در یادآوری روز برات می‌خوانند. اهالی خانه نیز از آنچه در خانه موجود است مانند خرما، شکلات، نقل‌ونبات، لنگاش پخته، عناب و گردو به آن‌ها می‌دهند و بدین‌وسیله از آن‌ها تشکر می‌کنند. پیش‌تر رسم بوده است که در این شب، چراغ خانه را زودتر روشن، دیرتر خاموش و یا اصلا خاموش نمی‌کرده‌اند. زندگان هم طوری در این شب می‌زیسته اند که انگار ارواح مردگان با آن‌ها در کنارشان هستند و گاهی غذاهای موردعلاقه مردگان پخته می‌شده و سر سفره قرار می‌گرفته است.

سلیمان‌نوری افزود: هرچند ایام برات سه روز است اما در برخی از روستاها و همچنین مناطقی از خراسان که هنوز روابط طایفه‌ای مستحکم است درصورتی‌که تعداد درگذشتگان سال بیش از ۳ نفر باشد، مراسم را از ابتدای ماه شعبان آغاز کرده و هر روز در منزل یکی از درگذشتگان مجلس روضه و مراسم قرائت قرآن برپا می‌شود. مردم در این روستاها به چند گروه تقسیم شده و هر گروه در قسمتی از روستا در جمع بازماندگان متوفی به قرائت قرآن می‌پردازند. مردم در این روستاها عصر روز سیزدهم شعبان با حضور بر مزار اموات و خواندن فاتحه، یاد و خاطره آنان را گرامی ‌می‌دارند. در روز چهاردهم شعبان نیز تمام اهالی به صورت دسته‌جمعی در خانه آخرین خانواده‌ای که عزیزی را از دست داده‌، جمع شده و برای متوفی فاتحه می‌خوانند.

«چراغ برات»، آیینی که سبب تقویت هویت فرهنگی و مذهبی جامعه می‌شود

وی با اشاره به اینکه آیین چراغ برات در سال ۱۳۹۱ در فهرست آثار ملی ثبت شده است، خاطرنشان کرد: برات در خراسان مصداقی بر اعتقاد به اصل معاد است که مردم این خطه با انجام اعمال مخصوصی که پیشتر بدان اشاره شد به استقبال آن می‌روند. متاسفانه در سال‌های اخیر و با مشکلات خاص ماشینی شدن زندگی و در نتیجه کمبود وقت انسان‌ها و همچنین مدیریت سلیقه‌ای آرامستان‌ها که در برخی موارد مانع از اجرای کامل این مراسم می‌شوند، تنها عنصر اصلی این مراسم یعنی حضور در آرامستان و خواندن فاتحه برای درگذشتگان به صورت کامل اجرا می‌شود. بر این اساس بد نیست مدیران آرامستان‌های شهر این سه روز را استثنا دانسته و حداقل به خانواده‌های تازه درگذشتگان، اجازه برگزاری کامل آیین چراغ برات را بدهند.

این خراسان‌پژوه، خاطرنشان کرد: اگر بخواهیم کامل‌ترین و در عین حال کوتاه‌ترین تعریف آیین چراغ برات را ارائه دهیم باید آن را مراسمی نمادین برای احترام به درگذشتگان، همزمان با نیکوکاری و همدلی و در پیوند با سنت و دین بنامیم. این آیین نه‌تنها یک مراسم مذهبی است بلکه نقش مهمی در تقویت پیوندهای اجتماعی و فرهنگی در میان مردم ایفا می‌کند. این مراسم باعث می‌شود تا افراد خانواده و جامعه دور هم جمع شده و از تجربیات و خاطرات یکدیگر بهره‌مند شوند. همچنین برگزاری این آیین به تقویت هویت فرهنگی و مذهبی مردم کمک می‌کند و نسل‌های جوان‌تر را با تاریخ و سنت‌های خود آشنا می‌سازد.

انتهای پیام