به گزارش سلامت نیوز به نقل از پیام ما، همه در انتظارند؛ انتظار اینکه چه می‌شود. فردا به آینده‌ای دور بدل شده و هر لحظه می‌تواند شرایط تغییر کند. اغلب سرشان در اخبار است و مدام چک می‌کنند آخرین اتفاق چیست. در این وضعیت اضطراری تکلیف محیط‌زیست چه می‌شود؟ «بهمن ایزدی» و سایر فعالان محیط‌زیست در استان فارس در تلاش‌اند جلوی دست‌اندازی‌های امروز و فردا را بگیرند. آنها از تجربه حریق‌های زاگرس،‌ فعالیت میدانی را به‌خوبی آموخته‌اند. او در گفت‌وگو با ما از تجربه قبل و درس‌آموخته‌هایش برای امروز ایران می‌گوید.

شرایط کشور شرایط ویژه‌ای است،‌ از همه طرف صحبت از جنگ می‌شود. در کنار آن با بحران‌های مختلف هم مواجه‌ایم. می‌دانیم در این زمان‌ها دست‌اندازی به مناطق طبیعی زیاد می‌شود، در این وضعیت برای حفاظت چه باید کرد؟

در همین روزها با مسئولان محیط‌زیست استان و کشور جلسه‌ای داشتیم. در آن نشست، درباره مناطقی صحبت شد که دستخوش تصاحب شده‌اند. همان‌جا صحبت را باز کردم و گفتم ما تجربه‌ای از حدود ۴۷ سال پیش داریم. در آن سال ما برای شرایط پیش‌آمده آمادگی نداشتیم، البته در بعضی شهرها و استان‌ها، از جمله شیراز، گروه ما دخالت و به سازمان حفاظت محیط‌زیست کمک کرد تا ساختار حفاظت تقویت شود.

خاطرم است که در آن دوره محیطبان‌ها به‌دلیل نبود امنیت‌، مناطق محیط‌زیست را ترک کرده و رفته بودند،‌ ما تلاش کردیم آنها را برگردانیم. به‌علاوه، چند سال در کنارشان بودیم تا تنوع‌زیستی ما از بین نرود. پس‌ازآن، مجلس تشکیل شد و تصمیم گرفتند اصل پنجاهم قانون اساسی را به حفظ ارزش‌های محیط‌زیست اختصاص دهند.

حرف امروزمان هم این است که انجمن‌ها و گروه‌هایی که تجربه و تخصص کافی در زمینه حضور جدی در مناطق طبیعی دارند، باید متشکل شوند و کنار هم قرار بگیرند. متأسفانه سازمان‌هایی که در زمینه حفظ منابع پایه، تنوع‌زیستی و ارزش‌های طبیعی کشور مسئولیت دارند، در این زمینه پیشگام نشده و کاری نکرده‌اند.

حتی اگر این تهدیدهایی که مطرح می‌شود شوخی باشد، باز هم چرا به این شوخی به‌شکل کامل بی‌توجهی کنیم؟! چه اشکالی دارد که آمادگی کافی برای حفظ تنوع‌زیستی داشته باشیم؟ چه اشکالی دارد که بخشی از فعالان حوزه محیط‌زیست و طبیعت کشورمان در یک برنامه هدفمند قرار بگیرند، متشکل شوند و با سازمان‌های دولتی مثل سازمان محیط‌زیست، منابع‌طبیعی و حتی وزارت نیرو همکاری کنند تا بتوانیم در این شرایط  به‌درستی از منابعمان استفاده کنیم؟

در این یکی‌دو هفته گذشته و اتفاقات هولناکی که در کشور افتاده است، حال همه بد است. درعین‌حال در همین شرایط گزارش‌هایی به ما رسیده که در برخی مناطق، قاچاقچیان چوب شدت عملشان را بیشتر کرده‌اند، به جان جنگل‌ها افتاده‌اند و بیش از گذشته عرصه‌های جنگلی ما را نابود می‌کنند. به طرق مختلف چوب را از مناطق جنگلی به جاهایی که استحصال می‌کنند، می‌برند و آن را تبدیل به زغال و قاچاق می‌کنند.

در این شرایط، کادر اجرایی سازمان منابع‌طبیعی و محیط‌زیست از آمادگی کامل برخوردار نیست. کمبود نیرو همیشه وجود داشته و از نظر تجهیزات هم وضعیت مناسبی ندارند. بنابراین، نگرانی جدی وجود دارد که اگر اتفاقی رخ دهد و جنگی در آینده شکل بگیرد، زیاده‌خواهان و متخلفان گسترده، تعرضات خود را به زیستگاه‌های ما شدت ببخشند.

شما در استان فارس توانسته‌اید تقسیم وظایفی درباره احتمال‌هایی که برای دست‌اندازی و تخریب مناطق وجود دارد،‌ انجام دهید؟

در استان فارس، با توجه به اینکه چند سال است درگیر مقابله با جریان شوم آتش‌زدن رویشگاه‌های زاگرس هستیم، انجمن‌های محلی و انجمن‌های ملی و… از قبل فعال بوده و فعالیت‌های عملیاتی را انجام داده‌اند. اینها متشکل از افرادی‌اند که معرفت کافی نسبت به ارزش‌های زیست‌محیطی دارند و کنار هم قرار گرفته‌اند و همکاری می‌کنند. حتی شبکه‌ای با سایر استان‌ها دارند و با هم در ارتباط‌اند و کار تیمی شکل گرفته است.

بر همین اساس، ما یک آمادگی برای خودمان ایجاد کرده‌ایم که درصورت بروز اتفاق یا تعرض بیشتر، در شرایط پیش‌ رو و موجود، بتوانیم کمک کنیم. مثلاً در شهرستان کوه‌چنار، فعالان حوزه محیط‌زیست که گروه بسیار کوشا و مجربی هستند، حرکت کرده‌اند و راه‌های غیرضروری که به جنگل‌های کهن می‌رسید را با هماهنگی بخش قضائی مربوطه مسدود کرده‌اند. این کار با استفاده از ماشین‌های سنگین انجام شده تا قاچاقچیان چوب نتوانند به‌راحتی وارد جنگل شوند و تعرضات خود را محدود کنند.

در کنار آن، برنامه‌ریزی و آمادگی‌ای بین خودمان ایجاد کرده‌ایم که درصورت بروز مشکلات در آینده، بتوانیم مردم و جوامع محلی، به‌ویژه جوامع همجوار زیستگاه‌ها و رویشگاه‌ها را آماده کنیم. این آمادگی ایجاد شده است تا در مواقعی که شدت بحران بیشتر می‌شود، مردم همکاری بیشتری با سازمان‌های اجرایی و انجمن‌ها داشته باشند.

البته انجمن‌ها عوامل اجرایی نیستند و وظیفه‌شان کارهای فرهنگی، آموزشی و ترویجی است. اما در چند سال گذشته، در مقابله با آتش‌سوزی‌ها و حتی در بعضی جاها در کنار محیطبان‌ها برای حفظ مناطق چهارگانه و قرق‌های مردمی حضور داشته‌اند و همین باعث شده است بخشی از آنها تجربه عملی خوبی پیدا کنند. این تجربه‌ها می‌تواند کمک کند که در بازه زمانی پیش‌ رو و احتمالاتی که واقعاً درباره آن نگرانی داریم، کنار هم قرار بگیریم و کارمان را انجام دهیم.

بااین‌حال، همچنان که قبلاً هم گفتم، متأسفانه تاکنون سازمان‌های متولی ذی‌ربط به این قضیه فکر نکرده‌اند و هیچ گامی برنداشته‌اند و همچنان مثل سابق همه‌چیز را بر روال معمول پیش می‌برند، آن‌هم روالی که بیشتر منفی است. به نظر می‌رسد برایشان اهمیتی ندارد که اگر در آینده دچار مشکل شویم؛ تلاش نمی‌کنند حضور جدی‌تر و پررنگ‌تری داشته باشند.

در سال‌های ابتدایی انقلاب هم شما شاهد دست‌اندازی گسترده به مناطق بودید. آن زمان چه اتفاقی افتاد و چه انجام دادید؟

آن زمان، مسئله‌ای که پیش آمد، این بود به‌دلیل اینکه سازمان محیط‌زیست کارهای آموزشی و فرهنگی لازم را انجام نداده بود، مردم شناخت درستی از مناطق حفاظت‌شده نداشتند. در آن دوره در کارهای فیزیکی تجربه خوبی وجود داشت، اما ازآنجاکه در مدیریت حفاظت، برخی شخصیت‌های سلطنتی دخیل بودند و در مناطق چهارگانه به شکار می‌پرداختند، مردم این مناطق را به‌نام «قرق شاهی» می‌شناختند و واژه‌هایی مثل «پارک ملی بمو» یا «پارک ملی گلستان» برایشان ناشناخته بود. وقتی رژیم ساقط شد، مردم فکر کردند این مناطق متعلق به حاکمیت سابق است. بنابراین، متخلفین و حتی مردم عادی با اسلحه‌هایی که به دستشان افتاده بود، وارد زیستگاه‌ها شدند و شروع به ازبین‌بردن تنوع‌زیستی کردند.

با توجه به اینکه قبل از انقلاب کارهای گروهی و جمعی در رابطه با طبیعت و کارهای عمرانی برای جوامع روستایی انجام داده بودیم، در آن بازه زمانی متشکل و وارد پارک ملی بمو شدیم. هیچ محیطبانی برای حفاظت حضور نداشت،‌ تلاش کردیم محیطبانان را دوباره گرد هم آوریم. با تجهیزات خودمان اعم از اسلحه و… کارمان را انجام دادیم و چند سال درگیر آن بودیم. نتیجه این فعالیت این بود که توانستیم یکی از پارک‌های قدیمی و مهم کشور، یعنی پارک ملی بمو و سایر زیستگاه‌ها و مناطق چهارگانه استان فارس را به‌طور مؤثر حفظ کنیم. در حال حاضر، با توجه به شرایط ویژه نیاز به این آمادگی حس می‌شود که به همین شکل کنار هم قرار بگیریم و بتوانیم مناطقمان را حفظ کنیم.

منطقه‌ای را سراغ دارید که به‌واسطه همین آشفتگی، دچار تخریب غیرقابل بازگشت شده یا تصرف اراضی اتفاق افتاده باشد؟

ما گرچه در مناطق مختلف از «بهرام گور» گرفته تا «پارک ملی بمو» و «قطرویه» فعالیت کردیم، اما اتفاقات آن سال‌ها باعث شد عرصه‌های گسترده‌ای را از دست دهیم. برای مثال پیش از انقلاب در «دشت ارژن» تمام اراضی اطراف تالاب را دولت و محیط‌زیست خریده بودند تا در آینده بتوانند شیر ایرانی را که نمونه آن در هند نگهداری می‌شد، بازگردانند. با وقوع انقلاب همه آن اراضی به‌دلیل سهل‌انگاری و عدم مدیریت جدی سازمان محیط‌زیست تصرف و تبدیل به باغ‌شهر شد. متأسفانه آنها هیچ کار بایسته‌ای انجام ندادند که حتی یک متر از آن را برگردانند.

در پارک ملی بمو، ما چندین محیطبان کشته دادیم برای حفظ آنجا، اما ۱۲ هزار هکتار از زیستگاه‌های کل‌وبز و قوچ‌ومیش و آهو از دست رفت و الان بزرگ‌ترین شهرستان بعد از شیراز، یعنی شهر «صدرا»، در آنجا احداث شده است.

در پارک ملی قطرویه، به‌عینه دیدم متخلف‌ها را که درختان بنه ۶۰۰ تا ۷۰۰ ساله را با سیم‌بکس‌های قوی و چند تراکتور می‌بستند و می‌کشیدند و بنه‌ها را ریشه‌کن می‌کردند و پشت سر آن شیار می‌کردند و سبزیجات دیم می‌کاشتند و زمین‌ها را تصاحب می‌کردند.

به‌غیر از این دست‌اندازی‌ها، بخش‌های مختلف دولتی هم همه‌جا در کار بودند. سازمان‌های منابع‌طبیعی و محیط‌زیست همیشه از نگاه سیاستمداران و برنامه‌ریزان کشور به‌عنوان بانک ارزی دیده می‌شدند و همین باعث شد رفته‌رفته خیلی از اراضی از دست برود.

اوایل انقلاب، به‌دلیل سهل‌انگاری و عدم حضور جدی سازمان‌های متولی، هزاران هکتار از اراضی از دست رفت و به تصرف مردم درآمد و بعدها براساس قوانین، متصرفان سند گرفتند و  اراضی ملی به مالکیت شخصی درآمد.