نظام آموزش عالی کشور با افزایش تعداد دانشجویان و فارغ‌التحصیلان مواجه است، اما وجود این حجم از افراد تحصیل‌کرده لزوماً به ارتقای توانمندی و مهارت واقعی جامعه منجر نشده است. دانشگاه‌ها اغلب بر آموزش نظری و تولید دانش تمرکز می‌کنند و در این مسیر، تجربه عملی دانشجویان جایگاه کمی دارد؛ نتیجه آن، تولید نیروهایی است که مدرک دارند اما برای میدان واقعی حرفه آماده نیستند.

آموزش دانشگاهی بدون همراهی با تجربه عملی، تمرین و مواجهه با واقعیت، یادگیری عمیق و کاربردی ایجاد نمی‌کند. دانشجویانی که صرفاً درس می‌خوانند، با چالش‌های واقعی رشته خود بیگانه‌اند و نمی‌توانند دانش نظری خود را به مهارت عملی تبدیل کنند. تجربه واقعی، کلاس درسی است که غیبت ندارد و کلید یادگیری کاربردی و توانمندسازی دانشجو به شمار می‌آید.

تنها ترکیب آموزش نظری و فعالیت عملی، می‌تواند فاصله میان دانشگاه و جامعه را پر کند و دانشجویان را برای ورود مؤثر به بازار کار آماده سازد. در غیر این صورت، دانشگاه‌ها به جای تولید مهارت، صرفاً مدرک صادر می‌کنند؛ نتیجه‌ای که هم به دانشجو و هم به جامعه آسیب می‌رساند.

مدرک‌گرایی؛ مانعی در مسیر نهادینه شدن فرهنگ کار

 حسن اسماعیل‌زاده، جامعه‌شناس در گفت‌وگو با ایسنا با اشاره به چالش‌های موجود در مسیر شکل‌گیری فرهنگ کار، به نقش دانشگاه‌ها در تقویت این فرهنگ پرداخت و گفت: موانع متعددی وجود دارد که می‌تواند مانع تحقق اهداف دانشگاه‌ها در زمینه ترویج فرهنگ کار شود.

وی با بیان اینکه در نگاه رایج، کار اغلب تنها به‌عنوان ابزاری برای تأمین نیازهای اقتصادی تلقی می‌شود، افزود: این در حالی است که کار علاوه بر تأمین معاش، نقش مهمی در پاسخ به نیازهای روانی و اجتماعی افراد دارد و به‌طور مستقیم بر شیوه زندگی و نوع روابط اجتماعی در جامعه تأثیر می‌گذارد.

اسماعیل‌زاده رواج مدرک‌گرایی، استفاده نادرست از نیروهای متخصص و ورود افراد به دانشگاه بدون توجه به استعدادها، علایق شخصی و نیازهای واقعی بازار کار را از جمله عواملی دانست که مانع نهادینه شدن فرهنگ صحیح کار در جامعه شده‌اند.

این جامعه‌شناس تأکید کرد: دستیابی به جامعه‌ای پویا، کارآمد و برخوردار از توسعه پایدار، مستلزم تغییر نگرش به مفهوم کار و جایگزینی نگاه‌های فردی و منفعت‌طلبانه با رویکردی ملی و راهبردی است.

فاصله دانشگاه و جامعه؛ وقتی آموزش به توانمندی منجر نمی‌شود

حجت‌الاسلام اصغر نقدی، استاد حوزه و دانشگاه در گفت‌وگو با ایسنا، با اشاره به آمار بالای دانشجویان و فارغ‌التحصیلان تحصیلات تکمیلی در کشور، تأکید کرد: با وجود این حجم از تحصیل‌کردگان، نباید جامعه با این میزان از مشکلات و ناتوانی‌ها روبه‌رو باشد. مدرک‌گرایی نتیجه طبیعی دانشگاه‌های توده‌گراست و در چنین شرایطی، بسیاری از فارغ‌التحصیلان تنها دارای مدرک هستند و توانایی حل مسائل واقعی جامعه را ندارند؛ در حالی که اگر هر پایان‌نامه دانشگاهی حتی یک مشکل اجتماعی را حل می‌کرد، امروز با این حجم از مسائل مواجه نبودیم.

وی با اشاره به تجربه نظام آموزشی گذشته اظهار کرد: در آن نظام، تحصیل علم با هدف کسب توانمندی انجام می‌شد و هر فرد پس از پایان یک کتاب، باید توانایی تدریس و به‌کارگیری آن را به دست می‌آورد. آموختن علمی که برای اداره و بقای جامعه ضروری است، باید ناظر به نیازهای واقعی باشد و آموزش زمانی معنا پیدا می‌کند که به توانایی عملی و کارآمدی منجر شود، نه صرفاً انباشت دانش نظری.

وی با انتقاد از پذیرش دانشجو بدون توجه به نیازهای جامعه، این مسئله را یکی از دلایل اصلی بیکاری دانش‌آموختگان دانست و افزود: برنامه‌ریزی آموزشی باید براساس نیازهای بالفعل و بالقوه جامعه انجام شود. فاصله گرفتن آموزش دانشگاهی از نیازهای واقعی، مدرک‌گرایی و ضعف توانمندی فارغ‌التحصیلان را به دنبال داشته و اصلاح این روند می‌تواند به کاهش بیکاری و افزایش کارآمدی نظام آموزش عالی منجر شود.

انتهای پیام