محمد لسانی در گفت‌وگو با ایسنا اظهار کرد: سواد رسانه‌ای تحلیل و تجزیه محتوای خلق و تولید رسانه‌ای است و در سه حوزه اصلی مدیریت دسترسی، تحلیل و تجزیه پیام و خلق و تولید تجلی می‌یابد. این مجموعه در دوره جدید به‌عنوان سواد رسانه‌ای، جزء سوادهای نوین مورد تأیید یونسکو است؛ سوادهایی که اگر محقق نشود، در عصر جدید فرد را کم‌توان و بی‌بهره از زندگی سالم، مفید و ایمن خواهد ساخت. 

وی افزود: در گذشته، سواد فقط خواندن و نوشتن و تعریف علمی آن مطرح بود، اما سوادهای نوین نظیر سواد رسانه‌ای کاربردی هستند، برای تغییرات مثبت به کار می‌روند و لازمه زندگی جدید هستند؛ به این دلیل که امروزه ما دو زندگی داریم؛ یکی زندگی حقیقی و دیگری زندگی رسانه‌ای که افراد حدود ۱۰ ساعت از روز خود را در دنیای رسانه‌ای زیست می‌کنند. این زیست در دنیای متکثر رسانه‌ای نیازمند سواد و مهارت است؛ جنس این سواد فقط دانش علمی نیست، بلکه مهارتی توان‌افزا است که مستقیم بر کیفیت زندگی اثرگذار است.

این کارشناس و فعال رسانه بیان کرد: در حالی که نبود توانایی در خواندن و نوشتن تنها در جاهای محدودی از زندگی ایجاد محدودیت می‌کند، سواد رسانه‌ای ۹ تا ۱۰ ساعت از زندگی را درگیر کرده و دارای اثرات عمیق و پایداری بر انسان است.

لسانی ادامه داد: رسانه‌ها می‌توانند در موقعیت‌های بحرانی نظیر شرایط اقتصادی و سیاسی اخیر در ایران، از طریق صدای دیگران ذهن و رفتار مردم را تحت تأثیر قرار دهند. ما برای صداهای دیگران اهمیت قائلیم؛ صداهای رسانه‌ای(داخلی و مجازی) ذهنیت‌ساز و کنش‌ساز هستند. متأسفانه در فضای بحرانی کنونی، شاهد صداهای هیجانی هستیم که خود تولیدکننده رفتار هیجانی و خشونت هستند. 

وی افزود: یکی از کارهای ویژه‌ دشمن در جنگ‌شناختی، استفاده از هیجانات، عواطف و تولید احساسات منفی است تا با ایجاد رفتار هیجانی، مانند یک سونامی، ساختار حاکمیت را با چالش مواجه سازد تا جایی که حاکمیت نتواند در برابر این حجم از رفتارهای هیجانی مقابله کند. تولید حس منفی که در دنیا با عنوان نفرت‌پراکنی شناخته می‌شود، یکی از راهبردهای اصلی دشمن برای از کار انداختن نظام‌های سیاسی و اقتصادی از طریق تولید رفتارهای هیجانی است.

این کارشناس و فعال رسانه تصریح کرد: در زمینه تقویت سواد رسانه‌ای، نظام آموزش رسمی و غیررسمی(مانند خانواده) باید در چارچوب یک نظام پنج‌لایه عمل کنند؛ در غیر این صورت، هر تلاشی آب در هاون کوبیدن خواهد بود. لایه اول، خود فرد است که باید جویای کسب این سواد باشد. لایه دوم، خانواده است که باید گفت‌وگو، مدیریت دسترسی و تعدیل احساسات درون خانوادگی را شکل دهد.

لسانی ادامه داد: لایه سوم، نظام آموزش رسمی در مقاطع مختلف است که باید محتوای حرفه‌ای در حوزه‌های سواد رسانه‌ای، هوش مصنوعی، سواد خبری و سواد دیجیتال برای دانش‌آموزان و دانشجویان تدارک ببیند. لایه چهارم، لایه فرهنگی اجتماعی است که تشکل‌ها، سمینارها و انجمن‌ها در آن نقش مهمی ایفا می‌کنند. لایه بعدی، لایه نظام رسانه‌ای است که با تولید و پمپاژ محتوا از طریق روزنامه‌ها، خبرگزاری‌ها، نرم‌افزارها و صدا وسیما افراد را به سمت آگاهی و جذب تولیدات سینمایی سوق می‌دهد. 

وی افزود: لایه پنجم، لایه حکمرانی است؛ حذف نقش حاکمیت در این زمینه، معادل حذف ۵۰ درصد صورت مسئله است. حاکمیت نقش بسیار بزرگی در همراه کردن و فعال‌سازی بخش‌های مختلف دارد. انفعال حاکمیت و واگذاری صرف نقش به حوزه تنظیم‌گری، برخلاف کشورهای پیشرفته که حکومت‌هایشان کلیددار سواد رسانه‌ای هستند، موجب شده در کشور ما به لایه‌های خانواده و رسانه توجه شود که به تنهایی کافی نیست. 

این کارشناس و فعال رسانه تصریح کرد: ما نیازمند تشکیل دیتابیس‌ها، آموزش‌های ملی، جشنواره‌ها، تولید محتواها و کمپین‌های متکثر هستیم و حاکمیت در حوزه اطلاعات بالاترین نقش را در بین این پنج لایه داراست.

لسانی در پاسخ به این پرسش که نسل‌های جوان‌تر تا چه میزان در برابر اطلاعات غلط و فیک‌نیوز مقاوم هستند، گفت: این حوزه در ایران جدید است و ناآگاهی در این زمینه بسیار بالاست. این مشکل تنها به جوانان مربوط نیست و حتی بزرگسالان، مدیران و مسئولان نیز در دام اخبار جعلی گرفتار شده‌اند؛ تا حدی که نماینده‌ مجلس در ماه گذشته دو خبر کذب(یکی درباره برنج‌های باران‌زده زاهدان که مربوط به ۱۴۰۱ بود و دیگری درباره ریختن برنج در دریا) را با فریاد در صحن مجلس مطرح کرد. 

وی خاطرنشان کرد: اولین گام، شناخت حوزه اخبار جعلی و سپس کنشگری مقابل آن، شامل بی‌اعتبارسازی بانکی، راستی‌آزمایی، مقاوم‌سازی سیستم و پاسخ‌گویی به شبهات و شایعات است.

این کارشناس و فعال رسانه در پایان تأکید کرد: مادامی که نظام اطلاع‌رسانی قوی وجود نداشته باشد، آرایش کنش‌گری‌های فردی گاهی به ضد یکدیگر تبدیل شده، سازمان‌ها اعتبار هم را خدشه‌دار می‌کنند، همه در اخبار جعلی غوطه‌ور می‌شوند و توانایی تشخیص واقعیت از دروغ از بین می‌رود. در اینجاست که دشمن از آب گل‌آلود ماهی می‌گیرد و افکار عمومی به یک باور غلط ایمان پیدا می‌کند. این بی‌نظمی و بی‌سازمانی باید با تولید آگاهی و فعال‌سازی سمن‌ها و انجمن‌ها در هر پنج لایه سامان یابد.

انتهای پیام