آغاز این تحول بزرگ، به هجرت اجباری امام رضا(ع) از مدینه بازمی‌گردد؛ سفری طولانی و پرحادثه که نه با اراده شخصی ایشان، بلکه به دستور مأمون عباسی رقم خورد. هجرتی که در ظاهر یک جابه‌جایی سیاسی بود، اما در بطن خود سرآغاز شکل‌گیری یکی از مهم‌ترین پایگاه‌های مذهبی شیعه در طول تاریخ شد. این سفر نه تنها سرنوشت امام رضا(ع) را دگرگون کرد، بلکه مسیر تاریخی و فرهنگی سرزمینی را رقم زد که بعدها به شهری پررونق، معنوی و زیارتی تبدیل شد.

شهادت امام رضا(ع) در سناباد طوس و خاک‌سپاری پیکر مطهر ایشان در این منطقه، نقطه عطفی در سرنوشت این سرزمین بود؛ نقطه‌ای که به‌تدریج به کانون حضور شیعیان، شکل‌گیری بناهای مذهبی و تولد شهری به نام «مشهد» انجامید. هسته اولیه شهر با خانه‌ها، مدارس و مساجد شکل گرفت و در طول قرون متمادی، با توسعه در دوره‌های سلجوقیان و تیموریان، وسعت و اهمیت آن افزوده شد. امروز مشهد نه تنها شهری بزرگ و مذهبی، بلکه نمادی زنده از ایمان، فرهنگ و پیوند تاریخی مردم با اهل‌بیت(ع) است، که سالانه میلیون‌ها زائر از سراسر جهان را به خود جذب می‌کند.

میعاد صلواتی، کارشناس نمایشگاه‌های آستان قدس رضوی در گفت‌وگو با ایسنا اظهار کرد: تاریخچه حرم مطهر حضرت امام رضا(ع) بیش از ۱۲۰۰ سال را در بر می‌گیرد؛ مسیری طولانی که از هجرت اجباری ایشان از مدینه آغاز می‌شود و تا شکل‌گیری شهر مشهد به‌عنوان یکی از مهم‌ترین مراکز مذهبی جهان اسلام ادامه می‌یابد.

وی ادامه داد: این سیر تاریخی از روزی آغاز شد که امام رضا(ع) به دستور مأمون عباسی ناچار شدند مدینه، زادگاه و محل زندگی خود را ترک کنند. این سفر اجباری مسیری حدود ۳۴۵۰ کیلومتر را دربر می‌گرفت که طی آن، حضرت در مدت تقریبی ۶ ماه راهی مرو، مرکز خلافت عباسی، شدند.

کارشناس نمایشگاه‌های آستان قدس رضوی بیان کرد: برخلاف تصور رایج برخی افراد، امام رضا(ع) هرگز در شهر مشهد اقامت نداشتند و تنها از این منطقه عبور کردند. محل اقامت ۲ ساله ایشان شهر مرو، واقع در محدوده کنونی ترکمنستان بود؛ جایی که به اجبار مأمون به عنوان ولیعهد خلافت عباسی در کنار او حضور داشتند.

میعادی افزود: پس از گذشت ۲ سال، مأمون تصمیم گرفت مرکز حکومت را از مرو به بغداد منتقل کند. در مسیر بازگشت، کاروان در منطقه طوس و در ناحیه‌ای به نام «سناباد» برای یک یا دو شب توقف کرد. این محل باغ و شکارگاهی وابسته به دستگاه خلافت بود. در همین مکان، مأمون حضرت امام رضا(ع) را به شهادت رساند و پیکر مطهر ایشان را در کنار قبر پدرش هارون‌الرشید به خاک سپرد.

وی با بیان اینکه پس از شهادت حضرت امام رضا(ع)، حدود ۳۰۰ تا ۴۰۰ سال زمان برد تا به‌ تدریج شیعیان در اطراف مرقد ایشان ساکن شوند و نخستین بناهای مذهبی و مسکونی، از جمله خانه‌ها، مدارس و مساجد، شکل گیرد، گفت: در این دوره هنوز شهری با عنوان «مشهد» به‌صورت رسمی وجود نداشت و این منطقه تنها به‌عنوان محل دفن امام شناخته می‌شد.

کارشناس نمایشگاه‌های آستان قدس رضوی تصریح کرد: به مرور زمان و با افزایش حضور شیعیان، هسته اولیه شهر «مشهد» شکل گرفت. در دوره‌های بعد، به‌ویژه در عصر سلجوقیان و سپس تیموریان، این شهر توسعه یافت و گسترش پیدا کرد. روند آبادانی و توسعه مشهد در دوره‌های مختلف تاریخی ادامه یافت و در طول قرون متمادی بر وسعت و اهمیت آن افزوده شد، تا سرانجام به شهر بزرگ و مذهبی امروز تبدیل شد که به‌عنوان یکی از مهم‌ترین مراکز زیارتی جهان اسلام شناخته می‌شود.

انتهای پیام