تالاب‌های بین‌المللی آلاگل، آلماگل، آجی‌گل و گمیشان در کنار تالاب شور، نه‌تنها زیستگاه هزاران پرنده مهاجر و گونه‌های ارزشمند جانوری هستند، بلکه نقشی کلیدی در تعدیل آب‌وهوا، کنترل سیلاب، کاهش ریزگردها و پایداری معیشت جوامع محلی ایفا می‌کنند. اما کاهش آبگیری این تالاب‌ها طی سال‌های اخیر، نگرانی‌های جدی زیست‌محیطی در سطح استانی و ملی ایجاد کرده است؛ موضوعی که ضرورت برنامه‌ریزی علمی، مدیریت یکپارچه حوزه‌های آبریز و مشارکت همه دستگاه‌ها و جوامع محلی را بیش از پیش برجسته می‌کند.

در همین راستا، ایسنا در گفت‌وگویی با میثم مددی، مدیر امور تالاب‌های اداره‌کل حفاظت محیط زیست استان گلستان، آخرین وضعیت آبگیری تالاب‌ها، اقدامات انجام‌ شده برای احیا، نقش تالاب شور به‌عنوان تالاب پشتیبان و برنامه‌های مدیریت زیست‌بومی را جویا شده است.

مدیر امور تالاب‌های اداره‌کل حفاظت محیط زیست استان گلستان با اشاره به وضعیت تالاب‌های استان گفت: استان گلستان دارای چهار تالاب اصلی است که دو تالاب آن بین‌المللی هستند. مجموعه تالاب‌های آلاگل، آلماگل و آجی‌گل جزو تالاب‌های بین‌المللی داخل در خشکی محسوب می‌شوند و تالاب بین‌المللی گمیشان یک تالاب ساحلی–دریایی است که در شهرستان گمیشان قرار دارد.

میثم مددی ادامه داد: مجموع مساحت تالاب‌های آلاگل، آلماگل، آجی‌گل و شور حدود ۹ هزار هکتار برآورد می‌شود و تالاب بین‌المللی گمیشان نیز بر اساس آخرین داده‌ها حدود ۲۰ هزار هکتار وسعت دارد که این عدد ممکن است با تکمیل مطالعات تعیین حد و حریم بستر تالاب، تغییرات جزئی داشته باشد.

وی با اشاره به وضعیت آبگیری تالاب‌ها تصریح کرد: بر اساس آخرین تصاویر ماهواره‌ای، حدود ۵ هزار هکتار از تالاب گمیشان در بخش شمالی آبگیری شده است. تالاب‌های آلاگل و آلماگل در حال حاضر دارای لکه‌های آبی هستند، اما آجی‌گل شرقی و غربی به دلیل کاهش آورد رودخانه اترک و تبخیر بالا، به طور کامل خشک شده‌اند.

مدیر امور تالاب‌های گلستان گفت: میزان تبخیر سالانه در شمال استان بین هزار و ۸۰۰ تا ۲ هزار و ۲۰۰ میلی‌متر برآورد می‌شود و با وجود جلوگیری از برداشت مجاز و غیرمجاز آب از تالاب‌ها و همکاری دستگاه‌های اجرایی استان، بخش زیادی از آب تالاب‌ها به دلیل تبخیر از دسترس خارج شده است.

وی گفت: در حال حاضر حدود ۲۵ تا ۳۰ درصد از بستر تالاب بین‌المللی آلاگل آبگیری شده که همین میزان آب نقش مهمی در بقای زیست‌بوم تالاب و حفظ گونه‌های پرندگان مهاجر ایفا می‌کند.

وی با اشاره به جایگاه تالاب آلاگل در کنوانسیون رامسر اظهار کرد: تالاب بین‌المللی آلاگل در شمال استان گلستان، حوزه آبریز رودخانه اترک و شهرستان گنبدکاووس واقع شده و هر ساله میزبان هزاران پرنده مهاجر برای زمستان‌گذرانی است.

به گفته او، این تالاب از نظر اکولوژیکی، اقتصادی، تعدیل آب‌وهوا و کاهش کانون‌های ریزگرد، اهمیت بالایی برای منطقه دارد.

وی با بیان اینکه رژیم آبگیری تالاب آلاگل وابسته به سیلاب‌های رودخانه اترک است، افزود: به دلیل کاهش آورد رودخانه طی سال‌های اخیر و تأثیرات تغییر اقلیم، میزان آب ورودی به تالاب به شدت کاهش یافته است. با این حال، با تمهیدات و اقدامات سازمان حفاظت محیط زیست از جمله لایروبی کانال‌های آبرسان، توانستیم سطحی نسبی و قابل قبول از آب را در تالاب حفظ کنیم.

مددی با اشاره به اینکه رودخانه اترک ماهیتی سیلابی دارد و حدود دو سوم حجم سیلاب‌های آن را رسوب تشکیل می‌دهد، افزود: این رسوبات به مرور وارد کانال‌ها و بستر تالاب می‌شوند، به همین دلیل لایروبی سالانه کانال‌های ورودی آب یکی از اقدامات ثابت و اساسی سازمان حفاظت محیط زیست برای احیای تالاب است.

وی ادامه داد: علاوه بر لایروبی، مطالعات احداث ایستگاه‌ها و سازه‌های کاهش رسوب در حال انجام است و در عین حال، کنترل فرسایش خاک و اقدامات آبخیزداری در بالادست حوزه آبریز اترک نیز ضروری است.

مدیر امور تالاب‌های گلستان با یادآوری اینکه تالاب آلاگل با وسعت ۲ هزار و ۵۰۰ هکتار، در حال حاضر حدود ۴۰۰ هکتار آن آب دارد، گفت: طی پنج سال گذشته هیچ‌گونه بهره‌برداری کشاورزی از آب تالاب انجام نشده است. این اقدام در راستای حفظ حداقل حق‌آبه زیست‌محیطی تالاب صورت گرفته است.

وی با اشاره به تنوع زیستی تالاب گفت: گونه‌های شاخصی مانند فلامینگو، چنگر، انواع مرغابی‌ها و غازها در این تالاب مشاهده می‌شوند که برخی از آن‌ها در فهرست گونه‌های در معرض خطر قرار دارند و همین لکه‌های آبی باقی‌مانده به پناهگاهی حیاتی برای آن‌ها تبدیل شده است.

مددی از تدوین برنامه مدیریت زیست‌بومی تالاب‌های آلاگل، آلماگل و آجی‌گل در سال ۱۳۹۳ خبر داد و گفت: این برنامه با مشارکت بیش از ۱۵ دستگاه اجرایی، جوامع محلی، سمن‌ها و ذی‌نفعان دو استان گلستان و خراسان شمالی تهیه شده و هم‌اکنون به خوبی در حال اجراست.

وی افزود: نقش مردم، سمن‌ها، معلمان، دانش‌آموزان و حتی روحانیون در این برنامه به صورت مشخص تعریف شده و آموزش و مشارکت اجتماعی یکی از ارکان اصلی حفاظت از تالاب‌هاست.

مدیر امور تالاب‌های گلستان همچنین از تدوین برنامه مدیریت زیست‌بومی تالاب بین‌المللی گمیشان خبر داد و گفت: تاکنون پنج کارگاه تخصصی با حضور تمامی دستگاه‌های مرتبط برگزار شده و پس از تصویب در شورای برنامه‌ریزی استان، اقدامات اجرایی آن آغاز خواهد شد.

وی با اشاره به اهمیت تالاب شور در شمال استان گفت: تالاب شور یکی از تالاب‌های ثبت‌شده گلستان است که به دلیل شوری بالای آب، تفاوت اکولوژیکی قابل توجهی با سایر تالاب‌های منطقه دارد و به عنوان تالاب پشتیبان، نقش مهمی در تأمین نیازهای زیستی تالاب‌های آلاگل، آلماگل و آجی‌گل ایفا می‌کند.

دریاچه شور نگهبانِ گمنامی که پشتیبانِ حیاتِ آلاگل شد

مددی اظهار کرد: تالاب شور که از نظر ماهیتی می‌توان آن را «دریاچه شور» نامید، دارای شوری بیش از ۵۰ گرم در لیتر است و همین ویژگی موجب شکل‌گیری زیستگاه متفاوت و حضور گونه‌های خاصی از جانداران شده است.

وی با بیان اینکه رژیم آبگیری تالاب شور از رواناب‌های سطحی حوزه آبریز رودخانه اترک، به‌ویژه در بخش‌های شمالی شهرستان گنبدکاووس، تأمین می‌شود، افزود: این تالاب با مساحتی حدود ۸۰۰ هکتار، در حال حاضر حدود ۵۰ درصد آبگیری شده و شرایط نسبتاً مطلوبی را سپری می‌کند.

وی با اشاره به اینکه در راستای احیای تالاب بین‌المللی گمیشان، احداث ایستگاه پمپاژ برای انتقال آب دریا از طریق کانال‌های موجود در دست اجراست، افزود: همچنین بر اساس مصوبات استانی، هر میزان آبی که وارد رودخانه اترک شود، در اولویت نخست برای آبگیری تالاب‌ها اختصاص خواهد یافت.

مدیر امور تالاب‌های گلستان در خصوص گردشگری تالاب‌ها گفت: پارک جنگلی آلماگل به عنوان تنها منطقه گردشگری شمال استان در مجاورت تالاب بین‌المللی آلماگل، با مدیریت شهرداری و میراث فرهنگی، نمونه‌ای از گردشگری خردمندانه و مسئولانه است و برنامه‌ریزی شده این الگو در سایر تالاب‌ها نیز اجرایی شود.

مددی درباره پایش تالاب‌ها اظهار کرد: استفاده از فناوری‌های نوین از جمله دوربین‌های هوشمند برد بلند، تصاویر سنجش از دور و داده‌های ماهواره‌ای در دستور کار اداره‌کل حفاظت محیط زیست قرار دارد. هم‌اکنون پایش کمی و کیفی تالاب‌ها به صورت مستمر انجام و گزارش‌ها به سازمان مرکزی و دستگاه‌های نظارتی ارسال می‌شود.

وی در پایان افزود: در سال گذشته حدود ۲ هزار قرائت کیفی آب در تالاب‌های استان انجام شده و در صورت شناسایی هرگونه آلودگی، اخطار صادر و پرونده حقوقی برای منابع آلاینده تشکیل می‌شود.

انتهای پیام