به گزارش خبرنگار مهر، در حالی که جهان به سمت حکمرانی نوین و استفاده از فناوری‌های جدید مثل هوش مصنوعی برای کاهش هزینه‌های اداری حرکت می‌کند، بررسی‌ها نشان می‌دهد که دانشگاه‌های ما در حصار ساختارهای عریض و طویل اداری گرفتار شده‌اند.

این ساختار اداری و حجم نیروی انسانی، بخشی از اعتبارات کشور را در قالب هزینه‌هایی که به آن هزینه‌های «اجتناب‌ناپذیر» می‌گویند، به خود اختصاص داده است.

تعداد کارمندان حدود ۲ برابر اعضای هیئت‌علمی

بر اساس داده‌هایی که مرکز پژوهش‌های مجلس ارائه کرده است؛ مجموع کارمندان (شرکتی و غیر شرکتی) در دانشگاه‌های وابسته به وزارت علوم حدود ۴۵ هزار نفر است؛ این در حالی است که تعداد اعضای هیئت‌علمی در این دانشگاه‌ها تنها حدود ۲۶ هزار نفر است. می‌توان گفت که تعداد کارمندان دانشگاه‌های وزارت علوم ۱.۷ برابر بیشتر از تعداد اعضای هیئت‌علمی هستند. این عدم توازن نشان می‌دهد که بدنه پشتیبانی و اداری دانشگاه‌ها بسیار بزرگ‌تر از بدنه علمی و آموزشی آن‌ها شده است.

نسبت تعداد کارمندان به اعضای هیئت‌علمی در دانشگاه‌های دنیا متفاوت است. دانشگاه‌های بزرگ‌تر و پژوهش‌محورتر به بدنه اداری و فنی بزرگ‌تری برای مدیریت آزمایشگاه‌ها و فرآینده‌ها دارند ولی افزایش تعداد کارمندان به اعضای هیئت‌علمی در دانشگاه‌های کوچک‌تر بدون ماموریت خاص می‌تواند نشانه‌ای از ناکارآمدی باشد.

بررسی آمار نسبت کارمند به دانشجو نیز در برخی از مراکز آموزشی ابعاد دیگری از این مشکل را نشان می‌دهد.

۳ دانشجو برای هر کارمند!

بر اساس آخرین آماری مرکز پژوهش‌های مجلس ارائه کرده است (مهرماه ۱۴۰۴)، نسبت کارکنان غیرهیئت‌علمی به دانشجو نیز در بیشتر دانشگاه‌های وزارت علوم تامتوازن است. برای مثال؛ در دانشگاه تحصیلات تکمیلی صنعتی و فناوری پیشرفته کرمان، به ازای هر ۳ دانشجو یک کارمند وجود دارد. در حالی که بهترین وضعیت مربوط به دانشگاه‌هایی مثل شهرکرد و هنر اسلامی تبریز است که این نسبت در آن‌ها حدود ۱۵ است.

نمودار زیر که توسط مرکز پژوهش‌های مجلس ارائه شده؛ نسبت دانشجو به پرسنل غیر هیئت‌علمی را در دانشگاه‌های و موسسات آموزش عالی وزارت علوم نشان می‌دهد. بر اساس داده‌های ۴۹ دانشگاهی که در این نمودار ارائه شده به طور میانگین نسبت تعداد دانشجویان به کارمندان ۱۰.۸ است.

بر اساس اعلام مرکز پژوهش‌های مجلس؛ در سایر دانشگاه‌های تحت نظارت وزارت علوم نیز این نسبت تقریباً به همین صورت است ولی به دلیل حجم داده‌ها در نمودار درج نشده‌اند.

بودجه‌هایی که صرف تحقیق نمی‌شوند

ماموریت اصلی دانشگاه‌ها آموزش و پژوهش است ولی تورم نیروی انسانی به طور مستقیم بر تحقیقات در دانشگاه‌ها اثر گذاشته است.

حدود ۸۰ درصد از بودجه دانشگاه‌ها برای هزینه‌های اجتناب‌ناپذیر مثل حقوق، تغذیه، خوابگاه و ... صرف می‌شود. همچنین بر اساس آمار ارائه شده از سوی مرکز پژوهش‌های مجلس؛ ۲۵ درصد از کل هزینه نیروی انسانی دانشگاه‌ها مربوط به حقوق و دستمزد کارکنان دانشگاه‌ها است. نتیجه این هزینه سنگین اداری، کاهش سهم پژوهش در دانشگاه‌ها است.

پیشنهاداتی برای اصلاح

یکی از پیشنهادات برای خروج از این وضعیت توجه به آمایش آموزش عالی و تجمیع ردیف‌های دانشگاه‌های کوچک با عملکرد ضعیف است.

سامان‌دهی نیروی انسانی موجود در دانشگاه‌ها و توجه به نسبت‌های مطلوب و کارآمد در جذب نیروی‌های جدید، جلوگیری از استخدام‌های مازاد در بخش‌های غیرعلمی با هدف کاهش هزینه‌های اجتناب‌ناپذیر دنشگاه‌ها و جهت‌دهی منابع آزادشده به سمت پژوهش و فناوری نیز یکی دیگر از اقداماتی است که در این زمینه می‌توان انجام داد.

حرکت به سمت دانشگاه هوشمند و کاهش آمار کارکنان اداری و استفاده از فناوری‌های نوین مثل هوش‌مصنوعی برای پیشبرد امور اداری نیز یک ضرورت است که باید به آن توجه داشت.

به گزارش مهر، می‌توان گفت در شرایط فعلی برخی از دانشگاه‌ها به جای این‌که محلی برای تولید علم باشند، به سازمان‌های اداری تبدیل شده‌اند که بخش اعظم بودجه عمومی را صرف هزینه‌های روزمره خود می‌کنند. بدون یک بازنگری جدی، بودجه‌های سنواتی تنها برای پرداخت حقوق‌ها صرف می‌شود و رویای پیشرفت علمی محقق نخواهد شد.