سیدمهدی سیدی در گفت‌وگو با ایسنا، اظهار کرد: قدیمی‌ترین و شناخته‌شده‌ترین روایت مربوط به جشن سده در شاهنامه فردوسی آمده است؛ در داستان هوشنگ، زمانی که او برای کشتن یک مار، سنگی پرتاب می‌کند، آن سنگ به سنگی دیگر برخورد کرده و جرقه‌ای پدید می‌آید که منجر به کشف آتش می‌شود. این واقعه در روایت‌های اسطوره‌ای به‌عنوان نقطه عطفی در زندگی بشر شناخته می‌شود و جشن سده نیز به‌نوعی یادبود همین کشف بزرگ است.

وی با تأکید بر اهمیت آتش در زندگی انسان‌های اولیه، بیان کرد: آتش برای بشر، تنها یک پدیده طبیعی نبود بلکه ابزاری حیاتی برای گرما، پخت‌وپز، حفاظت و تداوم زندگی به‌شمار می‌رفت. از همین رو، کشف و توانایی افروختن آتش، اهمیتی بنیادین پیدا کرد و در فرهنگ ایرانی باستان به شکل یک جشن بزرگ، نمود یافت.

صد روز فاصله زمانی تا نوروز؛ مسبب نام‌گذاری جشن سده

این پژوهشگر تاریخ، افزود: جشن سده در میانه زمستان برگزار می‌شود؛ فصلی که انسان بیش از هر زمان دیگری به گرما و نور نیاز دارد. همچنین بر اساس محاسبات تقویمی، این جشن در دهم بهمن‌ماه برگزار می‌شده است و دلیل نام‌گذاری آن نیز به فاصله زمانی صد روز و شب تا نوروز بازمی‌گردد. به‌گونه‌ای که از دهم بهمن تا آغاز نوروز، پنجاه روز و پنجاه شب باقی می‌ماند که در مجموع به «صد» تعبیر شده است.

سیدی با اشاره به اینکه یکی از قدیمی‌ترین گزارش‌های تاریخی درباره برگزاری جشن سده در «تاریخ بیهقی» آمده است، خاطرنشان کرد: در این اثر، بیهقی شرح می‌دهد که در سال 426 هجری قمری، در زمان سلطنت مسعود غزنوی، جشن سده در نزدیکی شهر سرخس با شکوه فراوان برگزار شده است. مردم کوهی عظیم از هیزم فراهم می‌کردند، گرد آن جمع می‌شدند و آن را آتش می‌زدند. شعله‌های آتش به‌قدری بلند بود که از چندین فرسنگ دورتر دیده می‌شد و همه به تماشای آن می‌پرداختند.

او افزود: در برخی از آیین‌های مرتبط با جشن سده، برای نمایش گستره و قدرت آتش، پرندگان بلندپروازی که بدن آن‌ها را به مواد نفتی آغشته کرده بودند، رها می‌کردند که در آتش افروخته شوند و مسیر حرکت شعله‌ها در آسمان قابل مشاهده باشد. همچنین در برخی روایت‌ها آمده که حیوانات وحشی مانند گرگ یا پلنگ را قیراندود کرده و در نزدیکی آتش رها می‌کردند که این اقدامات بخشی از آیین‌های نمادین آن دوره به‌شمار می‌رفته است.

تقویت همدلی اجتماعی با حفظ و احیای جشن‌های ملی و فرهنگی

وی با تأکید بر اینکه چنین آیین‌هایی باید در بستر تاریخی خود بررسی شوند، افزود: این رفتارها، بازتابی از نگاه نمادین و آیینی انسان‌های گذشته به آتش و قدرت آن بوده است و نباید با معیارهای امروزی مورد قضاوت قرار گیرند. در یک جامعه سالم، شاد و سرزنده، وجود جشن‌ها و آیین‌های جمعی نقش مهمی در تقویت همبستگی اجتماعی و افزایش نشاط عمومی دارد. ملت‌ها و کشورها در سراسر جهان تلاش می‌کنند با حفظ یا احیای جشن‌های ملی و فرهنگی، زمینه شادی و همدلی مردم را فراهم کنند و جشن سده نیز می‌تواند یکی از این آیین‌ها باشد.

این پژوهشگر تاریخ، ادامه داد: هنوز هم در برخی مناطق ایران، به‌ویژه در روستاهای بزرگ خراسان، جشن سده به اشکال ساده‌تر برگزار می‌شود و مردم با گردهمایی، شادی و مشارکت جمعی، این آیین کهن را زنده نگه می‌دارند. این جشن می‌تواند به‌عنوان بخشی از میراث فرهنگی ناملموس ایران، نقشی مؤثر در تقویت هویت فرهنگی ایفا کند. با این حال، باید توجه داشت که جشن و شادی زمانی معنا پیدا می‌کند که جامعه از حداقل‌های سلامت و آرامش برخوردار باشد. اگر جامعه‌ای دردمند و گرفتار مشکلات اساسی باشد، پرداختن به جشن‌ها بدون توجه به این دردها نمی‌تواند کارکرد واقعی خود را ایفا کند.

انتهای پیام