مسجد جامع عتیق بنایی با قدمت هزار و ۳۰۰ سال است که در فهرست آثار جهانی قرار دارد. مکانی که مسجد جامع عتیق اصفهان بر بنیان آن ساخته شده، یک آتشکده بوده است، اما قدمت این مسجد تاریخی و بزرگ ایران به قرن دوم هجری باز می‌گردد. این مسجد مجموعه‌ای از معماری دوران ایلخانی، سلجوقی، مظفری، تیموری، صفوی و قاجار است که همین امر باعث شده آن را موزه معماری ایران بدانند. مسجد جامع عتیق در شمار پنج مسجد باشکوه تاریخ معماری دنیا قرار دارد. این مسجد دارای دو گنبد ارزشمند به نام تاج‌الملک و نظام‌الملک است که هر دو با «سبک معماری رازی» بنا شده‌اند، اما گنبد تاج‌الملک یا خاکی، کوچک‌تر از نظام‌الملک است و از نظر ظرافت و تناسب بر آن برتری دارد.

در روزهای گذشته خبری مبنی‌بر رطوبت و نم‌زدگی مسجدجامع اصفهان مطرح شد، موضوعی که نگرانی دوستداران میراث فرهنگی را برجای گذاشت و در همین راستا امیدعلی صادقی، مدیر پایگاه جهانی مسجد عتیق در گفت‌وگو با ایسنا درباره علت این نم‌زدگی گفت: «مشکلات رطوبتی در ماه‌های اخیر شدت یافته و موجب نشست در بخش‌هایی از سازه به‌ویژه در شبستان غربی گنبد نظام‌الملک که ترک‌هایی در سقف آن مشاهده شده است. این نشست به‌طور مستقیم ناشی از آسیب‌هایی است که به سیستم فاضلاب و لوله‌های آب منطقه وارد شده است. از یک ماه پیش لوله‌های آب در این ناحیه شکسته‌اند که باعث تجمع آب و نفوذ آن به خاک و ساختارهای زیرزمینی مسجد شده است.»

منصور شیشه‌فروش، مدیرکل مدیریت بحران استانداری اصفهان نیز پس از بازدید میدانی با حضور عوامل نوسازی و شهرسازی شهرداری، آب‌وفاضلاب، اوقاف و میراث‌فرهنگی در گفت‌وگو با ایسنا گفت: «بررسی‌های اولیه نشان داد که یکی از لوله‌های آب دچار شکستگی بوده که توسط عوامل آب‌وفاضلاب رفع و مشخص شد شبکه‌های آب‌وفاضلاب این محدوده به دلیل قدمت بالا فرسوده‌اند.»

پس از این موضوع خبرنگار ایسنا برای پیگیری علت این نشست با سعید شمسایی، مدیر دفتر مطالعات و بررسی‌های فنی آبفای استان اصفهان گفت‌وگو کرد. وی هرگونه ایراد در شبکه آب‌وفاضلاب این مطقه را رد کرد و گفت: «لوله‌های آب به‌ هرحال متعارفند و ممکن است حادثه‌ای برایشان پیش بیاید، اما تا الان هیچ مشکل خاصی در این محدوده نداشته‌ایم و اگر هم حادثه‌ای ایجاد شود، حداکثر ظرف یک ساعت کاملاً برطرف می‌شود و موضوعی نیست که بتواند دورتادور سازه را درگیر کند یا مشکلی ایجاد کند، بنابراین از نظر شبکه آب در این محدوده مشکلی وجود ندارد. سن شبکه فاضلابی که آنجا اجرا شده نزدیک به ۳۵ یا ۳۶ سال است. عمق لوله فاضلاب تقریباً هفت متر پایین‌تر از سطح زمین است که به آن منفی هفت می‌گوییم. از این تراز به‌ هیچ‌وجه، هیچ‌گونه رطوبتی از داخل زمین به بالا نمی‌آید و این موضوع کاملاً تخصصی است.» 

مدیر دفتر مطالعات و بررسی‌های فنی آبفای استان اصفهان در حالی که می‌گوید این نشست و رطوبت ناشی از فرسودگی لوله‌های آب نیست، اما امروز چهارشنبه ۸ بهمن سیدروح‌الله سیدالعسگری، معاون میراث فرهنگی استان اصفهان به ایسنا گفت: «در بازدیدهای اولیه مشترک با آب‌وفاضلاب، نشتی مشخصی در شبکه فاضلاب و لوله‌های آب شناسایی نشد، اما متأسفانه مدتی بعد در کوچه مجاور مسجد، نشتی آب آشکار شد که احتمال می‌رود این نشتی بیش از یک ماه ادامه داشته و به‌تدریج آثار خود را در بدنه جنوبی مسجد نشان داده باشد. این در حالی است که با وجود مکاتبات و اعلام اولیه مبنی‌بر نبود مشکل، شکستگی و فرسودگی لوله‌ها به‌صورت تدریجی بروز کرده است.»

سیدالعسگری ادامه داد: اختلاف سطح موجود در کوچه مجاور مسجد و بالاتر بودن تراز آن نسبت به سطح مسجد، یکی از عوامل تشدید رطوبت بوده که مقرر شده با همکاری شهرداری و دستگاه‌های خدمات‌رسان، سطح کوچه هم‌تراز با مسجد اصلاح شود. پوسیدگی و فرسودگی لوله‌های فاضلاب از عوامل مؤثر در این مشکل بوده که اداره آب‌وفاضلاب تعویض لوله‌های اصلی منطقه، به‌ویژه در محدوده منطقه ۷ را در دستور کار قرار داده است. 

وی در پایان با اشاره به تأمین اعتبارات لازم گفت: از نظر بودجه‌ای، اعتبارات موردنیاز پیش‌بینی شده و اولویت نخست، جمع‌آوری و اصلاح شبکه‌های آب‌وفاضلاب ضلع جنوبی مسجد است که عملیات آن در حال حاضر توسط اداره آب‌وفاضلاب آغاز شده است، همچنین اصلاح شیب‌بندی مغازه‌های اطراف و برخی اقدامات تکمیلی در مرحله دوم انجام خواهد شد. لازم به ذکر است طی دو تا سه روز گذشته نیز عملیات اصلاح بخش جنوبی آغاز شده و در حال انجام است.»

سیدروح‌الله سیدالعسگری، معاون میراث فرهنگی استان اصفهان در گفت‌وگو با یکی دیگر از رسانه‌های استان اظهار کرد: «چندین مکاتبه در ماه‌های گذشته با مدیرعامل شرکت آب و فاضلاب داشتیم، به‌ویژه در فاصله ماه‌های مرداد تا مهر امسال که افزایش رطوبت در مسجد بسیار مشهود شد. در این مکاتبات، با وجود هشدارهای ما، پاسخ دریافت کردیم که بررسی‌های اولیه نشان نمی‌دهد که نشت آبی در مسیر لوله‌ها یا سیستم فاضلاب وجود داشته باشد، اما دقیقا همان نقاطی که رطوبت در آن‌ها افزایش یافته بود، دچار نشت آب شدند و این مشکل به‌طور مستقیم به لوله‌های فرسوده مربوط می‌شود. مأموران آبفا در حال اصلاح شبکه و تعویض لوله‌ها هستند، اما این نشت آب باعث شده که در حین حفاری، آب از زیر سطح زمین بیرون بزند. این نشانه‌ای است از آن که لوله‌ها در چندین نقطه آسیب داشته و نشتی آب در روزها یا ماه‌های گذشته وجود و ادامه داشته است. در پی انجام حفاری‌ها توسط شرکت آب‌وفاضلاب برای اصلاح و تعویض لوله‌های آب شرب در پشت شبستان غربی گنبد نظام‌الملک که پیش‌تر ترکیدگی آن شناسایی شده بود، مجدداً در همان منطقه در ادامه گذر جانب جنوب مسجد هم‌جوار با شبستان شرقی گنبدخانه، نشتی‌های جدید لوله آب مشاهده شده است.»

مائده کلانتری، پژوهشگر مرمت بناهای تاریخی نیز به یکی از رسانه‌های استان اصفهان گفت:«اگر برخلاف آنچه کارشناسان در رابطه با وضعیت نم و رطوبت مسجد جامع عتیق می‌دانند و هشدار می‌دهند، به داد اثر نرسند منجر به آسیب‌های ساختاری جدی خواهد شد. مسجد جامع سال‌ها گرفتار رطوبت بوده و در این رابطه بارها هشدار داده‌ایم؛ هرجا که صدایمان می‌رسید با عکس، فیلم و توضیحات خطر رطوبت برای این اثر تاریخی را گوشزد کردم و گفتیم که این موضوع را نباید دست کم گرفت. مسئولان پایگاه جهانی مسجد جامع عتیق به این موضع واقف بوده‌اند و گویا نامه‌نگاری‌هایی هم پیشتر در توضیح شرایط پیش آمده با اداره کل میراث و ادارات مرتبط دیگر انجام داده‌اند که نتیجه‌ای نداشته است. آنچه هم اکنون اهمیت دارد، همگرایی دستگاه‌هایی مانند آب و فاضلاب، شهرداری، اوقاف و میراث فرهنگی است که در همه سال‌های گذشته نم و رطوبت مسجد را دست کم گرفتند چراکه این معضل چندین سال فعال بوده و شرایط مسجد را امروز بحرانی کرده است.»

به گزارش ایسنا، با توجه به رطوبت و نم‌زدگی مسجد جامع به‌عنوان یک اثر جهانی، اگر دلیل این رطوبت ناشی از فرسودگی لوله بوده است، چرا مسئولان میراث فرهنگی و آب‌وفاضلاب استان نسبت به این موضوع در ادوار مختلف بی‌تفاوت بوده‌اند، همچنین این سؤال مطرح می‌شود که چرا این بناها مورد پایش و رصد مداوم قرار نمی‌گیرد که امروز شاهد نشست این بنای ارزشمند و تاریخی نباشیم. علاوه بر این مسئولان میراث فرهنگی استان و سایر دستگاه‌های مربوطه باید این اتفاق را مبنا قرار دهند و در صدد پایش و رصد سایر بناهای تاریخی استان باشند تا دیگر شاهد چنین اتفاقاتی در استان نباشیم.

انتهای پیام