تغییر الگوی مصرف سوخت، فرسودگی ناوگان، بی‌انگیزگی سرمایه‌گذاران بخش خصوصی و سیاست‌های ناپایدار قیمتی، مجموعه عواملی بودند که این صنعت را به حاشیه بردند. با این حال، داده‌های تازه وزارت نفت نشان می‌دهد که اجرای مجموعه‌ای از سیاست‌های اصلاحی، به‌ویژه طرح رایگان دوگانه‌سوز کردن خودروهای بنزینی، توانسته است از شتاب این روند نزولی جلوگیری کرده و نشانه‌هایی از بازگشت اعتماد به سی‌ان‌جی را احیا کند.

سعید رحمان‌سالاری، مدیر طرح سی‌ان‌جی شرکت ملی پخش فرآورده‌های نفتی ایران، با اشاره به کاهش مصرف این سوخت در سال‌های اخیر، تاکید می‌کند که سیاست‌های جدید وزارت نفت توانسته‌اند نقش «ضربه‌گیر» را در برابر افت مصرف ایفا کنند. به گفته او، اگرچه مصرف سی‌ان‌جی هنوز به سطح سال‌های اوج خود بازنگشته، اما شیب نزولی آن متوقف شده و این خود، نقطه عطفی در سیاست‌گزاری سوخت کشور محسوب می‌شود.

دوگانه‌سوزی رایگان؛ سیاستی برای تحریک تقاضا

در میان بسته سیاستی دولت، طرح دوگانه‌سوز کردن رایگان خودروهای بنزینی مهم‌ترین ابزار برای تحریک تقاضای سی‌ان‌جی به‌شمار می‌رود. این طرح که با هدف کاهش مصرف بنزین، مدیریت یارانه‌های انرژی و افزایش تاب‌آوری شبکه سوخت کشور طراحی شده، از مردادماه برای خودروهای شخصی مدل ۱۳۹۷ به بالا و از آبان‌ماه برای خودروهای مدل ۱۳۹۴ به بالا کلید خورده است.

استقبال عمومی از این طرح، به‌ویژه در ماه‌های اخیر، فراتر از پیش‌بینی‌های اولیه بوده است. طبق اعلام رحمان‌سالاری، در حال حاضر حدود ۳۴ هزار نفر در صف تبدیل رایگان خودروهای خود به دوگانه‌سوز قرار دارند؛ رقمی که نشان‌دهنده تغییر تدریجی نگاه مصرف‌کنندگان به سی‌ان‌جی است. این استقبال را می‌توان حاصل هم‌زمان چند عامل دانست: افزایش هزینه سوخت بنزینی، دغدغه‌های معیشتی خانوارها و جذابیت اقتصادی سی‌ان‌جی به‌عنوان سوختی ارزان‌تر و باثبات‌تر.

رکوردشکنی ثبت‌نام‌ها پس از تغییر سیاست بنزینی

آمارهای وزارت نفت نشان می‌دهد که پس از اجرای سیاست جدید بنزینی از ۲۲ آذرماه، ثبت‌نام برای تبدیل خودروها به دوگانه‌سوز جهش قابل‌توجهی داشته است. به گفته مدیر طرح سی‌ان‌جی، در برخی روزها تعداد ثبت‌نام‌ها به حدود ۱۵۰۰ درخواست در روز رسیده که رکوردی کم‌سابقه در این حوزه محسوب می‌شود. در مجموع، از زمان اجرای این سیاست تا کنون، بیش از ۱۵ هزار ثبت‌نام موفق در سامانه مربوطه به ثبت رسیده است.

این داده‌ها نشان می‌دهد که رفتار مصرف‌کننده ایرانی، بیش از آن‌که تابع تبلیغات باشد، به سیگنال‌های قیمتی و سیاست‌های عملیاتی واکنش نشان می‌دهد. به بیان دیگر، زمانی که سیاست‌گزار توانسته است هزینه و ریسک تبدیل را از دوش مصرف‌کننده بردارد، بازار به‌سرعت پاسخ مثبت داده است.

ظرفیت اجرایی؛ حلقه‌ای حیاتی در زنجیره موفقیت

موفقیت هر طرح ملی، علاوه بر جذابیت اقتصادی، به ظرفیت اجرایی آن نیز وابسته است. در این زمینه، وزارت نفت تلاش کرده است شبکه‌ای گسترده از کارگاه‌های تبدیل را در سراسر کشور ساماندهی کند. بر اساس اعلام رسمی، حدود ۳۰۰ کارگاه فعال در حال حاضر در این طرح مشارکت دارند و پیش‌بینی می‌شود این تعداد به‌زودی به ۳۵۰ کارگاه افزایش یابد.

افزایش ظرفیت کارگاهی، نه‌تنها زمان انتظار متقاضیان را کاهش می‌دهد، بلکه به ایجاد اشتغال، ارتقای مهارت‌های فنی و تقویت زنجیره تامین تجهیزات سی‌ان‌جی نیز کمک می‌کند. این موضوع به‌ویژه در شرایطی که اقتصاد کشور با محدودیت‌های سرمایه‌گذاری مواجه است، اهمیت دوچندان پیدا می‌کند.

ناوگان عمومی؛ اولویت استراتژیک دولت

یکی از محورهای کلیدی طرح دوگانه‌سوزی، تمرکز بر خودروهای عمومی است؛ ناوگانی که سهم بالایی در مصرف سوخت و تولید آلاینده‌ها دارد. وانت‌بارها، تاکسی‌ها و تاکسی‌های اینترنتی که از سوی وزارت کشور معرفی می‌شوند، می‌توانند بدون پرداخت هزینه، برای تبدیل خودروهای خود به دوگانه‌سوز اقدام کنند.

این رویکرد، علاوه بر کاهش مصرف بنزین، از منظر عدالت اجتماعی نیز قابل‌توجه است. چراکه بخش عمده رانندگان ناوگان عمومی، از اقشار متوسط و پایین جامعه هستند و کاهش هزینه سوخت، مستقیما بر درآمد و معیشت آنها اثر می‌گذارد.

نگاه سیاست‌گزار به سی‌ان‌جی، نباید صرفا به‌عنوان جایگزینی موقت برای بنزین تلقی شود. در واقع، سی‌ان‌جی می‌تواند یکی از ارکان امنیت انرژی در بخش حمل‌ونقل باشد؛ به‌ویژه در کشوری که دارای ذخایر عظیم گاز طبیعی است. کاهش وابستگی به بنزین، صرفه‌جویی ارزی، کاهش فشار بر پالایشگاه‌ها و بهبود کیفیت هوا، تنها بخشی از مزایای توسعه پایدار این صنعت است.

با این حال، کارشناسان معتقدند که تداوم موفقیت این مسیر، نیازمند ثبات سیاستی، نوسازی زیرساخت‌ها و بازنگری در مدل اقتصادی جایگاه‌های سی‌ان‌جی است. بدون ایجاد انگیزه برای سرمایه‌گذاران و تضمین سودآوری منطقی، نمی‌توان انتظار داشت که این صنعت به جایگاه شایسته خود بازگردد.

توقف سقوط، آغاز بازسازی

آن‌چه امروز در صنعت سی‌ان‌جی ایران مشاهده می‌شود، نه یک جهش ناگهانی، بلکه توقف روند فرسایشی و آغاز یک بازسازی تدریجی است. طرح دوگانه‌سوزی رایگان، به‌عنوان یک ابزار سیاستی هدفمند، توانسته است اعتماد مصرف‌کننده را تا حدی بازگرداند و تقاضای نهفته را فعال کند. اما استمرار این مسیر، به تصمیمات آینده سیاست‌گزار بستگی دارد.

اگر سیاست‌های حمایتی با نگاه بلندمدت، شفاف و مبتنی بر واقعیت‌های اقتصادی ادامه یابد، سی‌ان‌جی می‌تواند بار دیگر به یکی از ستون‌های اصلی سبد سوخت کشور تبدیل شود؛ ستونی که هم به نفع اقتصاد ملی است و هم به سود محیط‌زیست و خانوارهای ایرانی.