به گزارش خبرگزاری اقتصاد ایران به نقل از تی‌وی بریکس، بحران اقلیمی جهان را وادار کرده است تا رابطه خود با طبیعت را به‌طور بنیادین بازتعریف کند. بسیاری از کشورها هدف‌گذاری کرده‌اند تا تا سال ۲۰۵۰ به بی‌طرفی کربنی دست یابند اما داده‌های اقلیمی نشان می‌دهد که روند گرمایش جهانی شتاب گرفته است.

آنتونیو گوترش، دبیرکل سازمان ملل متحد، پاییز ۲۰۲۳ از تجربه «فصل جوشان» زمین سخن گفت و هشدار داد که بحران اقلیم عملاً آغاز شده است. این رکورد مدت زیادی دوام نیاورد و در تابستان بعد، میانگین دما از آستانه ۱.۵ درجه سانتی‌گراد تعیین‌شده در توافق‌نامه پاریس عبور کرد. پیامدهای این روند، از گسترش بیابان‌ها در جنوب تا ذوب یخ‌های قطبی در شمال، به‌وضوح قابل مشاهده است و خسارت‌های مالی ناشی از بلایای طبیعی سالانه از ۵۰۰ میلیارد دلار فراتر رفته است.

در چنین شرایطی، کارشناسان تأکید می‌کنند که دستورکار اقلیمی از بحث‌های نظری درباره سرعت کاهش انتشار گازهای گلخانه‌ای به سمت اقدامات عملی برای سازگاری با تغییرات آب‌وهوایی حرکت کرده است. الکساندرا کودزاگووا، کارشناس حقوق محیط‌زیست، می‌گوید کشورهای جهان به این جمع‌بندی رسیده‌اند که سازگاری سریع با تغییر اقلیم ضرورتی اجتناب‌ناپذیر است و جامعه جهانی تصمیم گرفته منابع مالی سازگاری برای کشورهای در حال توسعه را تا سال ۲۰۳۵ به ۱.۳ تریلیون دلار افزایش دهد.

کشورهای بریکس‌پلاس هر یک با چالش‌های متفاوتی روبه‌رو هستند. چین در سال‌های اخیر سیلاب‌های بی‌سابقه را تجربه کرده و برزیل با موج‌های گرمایی شدید و آتش‌سوزی‌های گسترده جنگلی مواجه بوده است. در روسیه، افزایش دما موجب ذوب یخ‌های دائمی شده که بیش از ۶۰ درصد خاک این کشور را دربر می‌گیرد و زیرساخت‌هایی مانند ساختمان‌ها، جاده‌ها و خطوط لوله را تهدید می‌کند. بر اساس گزارش ششم هیأت بین‌دولتی تغییر اقلیم، دمای روسیه دو و نیم برابر میانگین جهانی افزایش یافته و مسکو در کنار تهران و کلکته در فهرست سریع‌ترین شهرهای در حال گرم‌شدن قرار گرفته است.

افزون بر این، افزایش سطح آب دریاها شهرهایی مانند شانگهای، بمبئی، ریودوژانیرو و ولادی‌وستوک را در معرض خطر قرار داده است؛ موضوعی که با توجه به زندگی حدود ۴۰ درصد جمعیت جهان در فاصله کمتر از ۱۰۰ کیلومتری سواحل، اهمیت مضاعفی دارد.

کشورهای بریکس از سال ۲۰۱۵ و در هفتمین نشست سران این گروه در اوفا، آمادگی خود را برای مقابله با تغییرات اقلیمی اعلام کردند و از آن زمان، همکاری‌ها در این حوزه گسترش یافته است. ژنوویو دانلون-می، پژوهشگر مستقل، بر نقش محوری برزیل در هماهنگی دستورکار اقلیمی بریکس تأکید می‌کند و می‌گوید این کشور در هفدهمین اجلاس بریکس در ریودوژانیرو به تصویب اسناد مهمی در حوزه تأمین مالی اقلیم و رهبری اقلیمی کمک کرده است.

برزیل در سطح ملی نیز دستاوردهایی داشته و طبق آمار، جنگل‌زدایی در آمازون طی دوازده ماه منتهی به ژوئیه ۲۰۲۵ به پایین‌ترین سطح در ۱۱ سال اخیر رسیده است. این روند، سومین سال متوالی کاهش تخریب جنگل‌ها در دوره ریاست‌جمهوری لوئیز ایناسیو لولا دا سیلوا را رقم زده است.

کارشناسان معتقدند مهار کامل بحران اقلیمی ممکن نیست اما می‌توان با گذار از سوخت‌های فسیلی به انرژی‌های تجدیدپذیر مانند خورشیدی، بادی و زمین‌گرمایی، سرعت گرمایش جهانی را کاهش داد. چین در این مسیر نقشی کلیدی ایفا می‌کند. به گفته کودزاگووا، این کشور اقلیم را نه مانع، بلکه موتور توسعه فناورانه می‌داند و در سال ۲۰۲۴ حدود ۲۹۰ میلیارد دلار در انرژی‌های تجدیدپذیر سرمایه‌گذاری کرده است.

کشورهای بریکس‌پلاس همچنین بر مفهوم «گذار عادلانه انرژی» تأکید دارند؛ گذاری که بدون آسیب به اقتصادهای ملی و معیشت مردم انجام شود و هر کشور بتواند مسیر متناسب با شرایط خود را برای دستیابی به بی‌طرفی کربنی انتخاب کند.

در کنار سیاست‌های کلان، شهرهای آینده نیز در کانون توجه قرار گرفته‌اند. پیش‌بینی سازمان ملل نشان می‌دهد تا سال ۲۰۵۰ جمعیت شهری جهان نزدیک به دو میلیارد نفر افزایش می‌یابد. از این رو، شهرهای بریکس به سمت استفاده از انرژی پاک، توسعه فضاهای سبز، مدیریت هوشمند پسماند و پروژه‌هایی مانند «شهر اسفنجی» حرکت کرده‌اند تا تاب‌آوری خود را در برابر گرما و سیلاب افزایش دهند.

به گفته کارشناسان، همکاری اقلیمی در چارچوب بریکس‌پلاس، امکان تبادل فناوری، هماهنگی سیاست‌ها و دفاع مشترک از منافع کشورهای در حال توسعه را در عرصه بین‌المللی فراهم کرده و می‌تواند نقش مهمی در شکل‌دهی به آینده‌ای پایدار برای جهان ایفا کند.