به گزارش خبرگزاری اقتصاد ایران ، سخنرانی طولانی، پرتنش و خصمانه دونالد ترامپ رئیس‌جمهور آمریکا در نشست مجمع جهانی اقتصاد در داووس، نه‌تنها مرهمی بر نگرانی‌ها درباره فروپاشی اتحاد غربی نبود، بلکه این نگرانی‌ها را تشدید کرد. ترامپ در این سخنرانی، اروپا را به سوءاستفاده از آمریکا متهم کرد، از مخالفت‌ها با تلاشش برای در اختیار گرفتن گرینلند ابراز شگفتی نمود و رهبران اروپایی را به دلیل سیاست‌های مهاجرتی و اقتصادی‌شان به‌شدت مورد حمله قرار داد. او حتی درباره تعهد ناتو به دفاع از آمریکا تردید ایجاد کرد، بی‌آنکه یادآوری کند تنها موردی که ماده دفاع جمعی ناتو فعال شد، به درخواست آمریکا پس از حملات ۱۱ سپتامبر ۲۰۰۱ بود.

با این حال، در میان انبوهی از حملات لفظی، یک جمله کوتاه به‌عنوان تنها نشانه آرامش تلقی شد؛ زمانی که ترامپ گفت برای تصرف گرینلند «از زور استفاده نخواهد کرد». در شرایط بحرانی روابط فراآتلانتیک، همین جمله برای برخی مقامات اروپایی به‌مثابه روزنه‌ای کوچک تلقی شد.

ساعاتی پس از این سخنرانی، ترامپ اعلام کرد که با دبیرکل ناتو به «چارچوبی برای یک توافق آینده» درباره گرینلند دست یافته و تهدید اعمال تعرفه‌های جدید علیه اروپا را فعلاً کنار گذاشته است. او در شبکه اجتماعی خود نوشت: «اگر این راه‌حل نهایی شود، توافقی عالی برای آمریکا و همه کشورهای ناتو خواهد بود»، بدون آنکه جزئیاتی ارائه کند. اما نکات کلیدی سخنرانی ترامپ در داووس کدامند؟

۱. گرینلند؛ نه با زور، اما همچنان با تهدید

مهم‌ترین بخش سخنان ترامپ برای رهبران نگران اروپایی، چهار کلمه بود: «از زور استفاده نمی‌کنم». این صریح‌ترین موضع‌گیری ترامپ تا آن زمان بود که احتمال اقدام نظامی برای تصرف گرینلند را رد می‌کرد؛ گزینه‌ای که تا پیش از آن، کاخ سفید حاضر به کنار گذاشتنش نشده بود.

کنار گذاشتن گزینه نظامی، دست‌کم در کوتاه‌مدت، باعث آرامش بازارها و برخی پایتخت‌های اروپایی شد اما این آرامش شکننده بود. ترامپ بلافاصله تأکید کرد که تنها گزینه قابل قبول برای او، «مالکیت کامل» گرینلند است؛ سرزمینی نیمه‌خودمختار که تحت حاکمیت دانمارک قرار دارد. او هشدار داد: «می‌توانید نه بگویید، اما ما به خاطر می‌سپاریم»؛ جمله‌ای که از نگاه ناظران، بیش از آنکه دیپلماتیک باشد، رنگ و بوی تهدید داشت.

۲. تاریخ‌سازی تحریف‌شده و تحقیر دانمارک

ترامپ در دفاع از ادعای خود بر گرینلند، استدلالی تاریخی مطرح کرد که با واکنش منفی گسترده مواجه شد. او گفت هیچ کشور یا مجموعه‌ای از کشورها جز آمریکا قادر به تأمین امنیت گرینلند نیست و دانمارک را به «ناسپاسی» متهم کرد.

او با اشاره به جنگ جهانی دوم گفت: «دانمارک فقط شش ساعت در برابر آلمان دوام آورد و کاملاً ناتوان بود؛ نه از خودش دفاع کرد و نه از گرینلند. آمریکا مجبور شد وارد عمل شود.» ترامپ سپس افزود: «چقدر احمق بودیم که گرینلند را به دانمارک برگرداندیم.» این روایت گزینشی از تاریخ، برای بسیاری از حاضران در سالن داووس شوکه‌کننده بود و به‌عنوان تلاشی آشکار برای توجیه یک مطالبه ارضی غیرمتعارف تعبیر شد.

۳. فهرست بلند شکایت‌ها و تحقیر متحدان

ترامپ در ادامه سخنرانی، دامنه حملات خود را گسترش داد. او حتی کشور میزبان، سوئیس، را تحقیر کرد و گفت این کشور «فقط به خاطر آمریکا خوب است». او با افتخار از افزایش تعرفه‌ها علیه سوئیس به دلیل دلخوری شخصی از یکی از رهبران این کشور سخن گفت.

فرانسه، کانادا و حتی رهبران داخلی آمریکا نیز از تیررس او در امان نماندند. ترامپ رئیس‌جمهور فرانسه را به تمسخر گرفت، نخست‌وزیر کانادا را تهدید کرد و با لحنی نژادپرستانه به ایلهان عمر، نماینده کنگره، حمله کرد. او با اشاره به مهاجرت گفت: «غرب نمی‌تواند فرهنگ‌هایی را وارد کند که هرگز نتوانسته‌اند یک جامعه موفق بسازند»؛ جمله‌ای که با سکوت سنگین سالن همراه شد.

۴. سکوت سنگین، خنده‌های عصبی و خروج زودهنگام

در آغاز سخنرانی، جمعیت ایستاده و فشرده سالن، برخی شوخی‌های ترامپ را با خنده همراهی کرد اما هرچه سخنرانی طولانی‌تر شد و حملات تندتر، فضا سردتر و سنگین‌تر شد. بسیاری از حاضران، به‌ویژه هنگام بحث گرینلند، با ناباوری سر تکان می‌دادند.

اظهارات نادرست ترامپ درباره انرژی بادی و تمجید عجیب او از چین به‌دلیل نداشتن مزارع بادی، خنده‌های عصبی به همراه داشت. با عبور سخنرانی از یک ساعت، برخی حاضران سالن را ترک کردند. خود ترامپ نیز در پایان، بدون جمع‌بندی مشخص، سخنرانی را با جمله‌ای سرد به پایان برد: «بعداً می‌بینمتان.»

۵. اروپایی که ترامپ دیگر نمی‌شناسد

اگر بخواهیم محور اصلی سخنرانی ترامپ را خلاصه کنیم، آن محور این باور راسخ بود که اروپا مسیر خود را گم کرده است. او گفت برخی نقاط اروپا «دیگر قابل شناسایی نیستند» و سیاست‌های مهاجرتی و اقتصادی را عامل این وضعیت دانست. ترامپ با یادآوری جنگ‌های قرن گذشته، بار دیگر اروپا را تحقیر کرد و گفت: «اگر ما نبودیم، الان همه‌تان آلمانی یا ژاپنی صحبت می‌کردید.» او بارها تکرار کرد که جهان به آمریکا وابسته است و در عین حال، قدر آن را نمی‌داند؛ جمله‌ای که به‌خوبی نگاه سلطه‌محور او به روابط بین‌الملل را آشکار کرد.

نتیجه

سخنرانی دونالد ترامپ در داووس ۲۰۲۶ را می‌توان نقطه تلاقی چند بحران هم‌زمان در سیاست خارجی آمریکا دانست؛ بحرانی در روابط فراآتلانتیک، بحران اعتماد به رهبری واشنگتن و بحران مشروعیت نظم بین‌المللی‌ای که آمریکا خود معمار اصلی آن بوده است. ترامپ در این سخنرانی نه‌تنها تلاشی برای ترمیم شکاف‌ها نکرد، بلکه با ادبیاتی تحقیرآمیز، تهدیدآلود و گاه آمیخته به تحریف تاریخی، عملاً بر عمق این شکاف‌ها افزود.

ادعای مالکیت بر گرینلند، حتی با کنار گذاشتن ظاهری گزینه نظامی، نشان‌دهنده نوعی نگاه امپریالیستی و معامله‌محور به روابط بین‌الملل است؛ نگاهی که در آن حاکمیت ملی کشورها، قواعد حقوق بین‌الملل و ساختارهای چندجانبه جایگاهی فرعی دارند. ترامپ با طرح این ادعا و هم‌زمان تهدید ضمنی مخالفان، پیام روشنی به متحدان اروپایی فرستاد: امنیت و شراکت، امتیازاتی مشروط به اطاعت سیاسی هستند، نه تعهداتی متقابل.

از سوی دیگر، حملات لفظی ترامپ به اروپا، مهاجران، نهادهای بین‌المللی و حتی متحدان سنتی آمریکا، تصویری از رهبری ارائه داد که بیش از آنکه به‌دنبال اجماع‌سازی باشد، بر تقابل، تحقیر و فشار تکیه دارد. این رویکرد نه‌تنها ارزش‌های ادعایی غرب، مانند چندجانبه‌گرایی و احترام متقابل، را تضعیف می‌کند، بلکه زمینه‌ساز افزایش بی‌اعتمادی و واگرایی در میان کشورهای هم‌پیمان آمریکا می‌شود.

واکنش سرد و گاه شوکه‌شده حاضران در داووس، خروج زودهنگام برخی شرکت‌کنندگان و سکوت سنگین سالن، همگی نشانه‌هایی از فاصله عمیق میان روایت ترامپ از جهان و واقعیت‌های پیچیده نظم بین‌الملل امروز بود. جهانی که دیگر حاضر نیست نقش تابع یک قدرت مسلط را بپذیرد، حتی اگر آن قدرت آمریکا باشد.

در مجموع، داووس ۲۰۲۶ بیش از آنکه تریبونی برای گفت‌وگو و همکاری جهانی باشد، به صحنه‌ای برای نمایش بحران رهبری آمریکا در دوران ترامپ تبدیل شد. سخنرانی‌ای که قرار بود قدرت و قاطعیت را به نمایش بگذارد، در عمل نگرانی‌ها درباره آینده اتحاد غربی و ثبات نظم بین‌المللی را تشدید کرد و این پرسش را پررنگ‌تر ساخت که آیا آمریکا تحت رهبری ترامپ، هنوز قادر یا مایل به ایفای نقش یک بازیگر مسئول در جهان است یا نه.