به گزارش خبرگزاری اقتصاد ایران ، رایانش کوانتومی سال‌هاست که در مرز میان فیزیک نظری و مهندسی پیشرفته حرکت می‌کند؛ حوزه‌ای که هم‌زمان وعده یک جهش بنیادین در توان محاسباتی بشر را می‌دهد و به‌دلیل پیچیدگی‌های عمیق علمی و مهندسی، همواره با احتیاط و تردید دنبال شده است. برخلاف موج‌های پیشین فناوری که عمدتاً بر بهبود تدریجی توان پردازش کلاسیک استوار بودند، رایانش کوانتومی مبتنی بر دگرگونی در منطق محاسبه است؛ نوعی از دگرگونی که قواعد مرسوم صفر و یک را کنار می‌گذارد و از پدیده‌هایی بهره می‌گیرد که تا همین چند دهه پیش صرفاً در قلمرو نظری فیزیک معنا داشتند.

با این حال، نشانه‌های فزاینده‌ای حاکی از آن است که سال ۲۰۲۶ می‌تواند نقطه عطفی در گذار این فناوری از محیط‌های محدود آزمایشگاهی به عرصه کاربردهای واقعی و صنعتی باشد. سرمایه‌گذاری‌های هدفمند دولت‌ها، ورود بازیگران بزرگ فناوری و تغییر جهت پژوهش‌ها از «اثبات امکان» به «خلق ارزش اقتصادی» نشان می‌دهد که رایانش کوانتومی به‌تدریج در حال تبدیل شدن به یک ابزار راهبردی و عبور از سطح یک دستاورد علمی است.

ترکیب اثرات کوانتومی مانند برهم‌نهی و درهم‌تنیدگی با معماری‌های نوین محاسباتی، امکان حل دسته‌ای از مسائل را فراهم می‌کند که حتی سریع‌ترین ابررایانه‌های کلاسیک نیز در برابر آن‌ها با محدودیت‌های جدی مواجه هستند؛ مسائلی که معمولاً با تعداد بسیار زیادی متغیر، سناریو و عدم قطعیت سروکار دارند. در این چارچوب، اهمیت رایانش کوانتومی صرفاً در افزایش سرعت محاسبه خلاصه نمی‌شود، بلکه در توان آن برای بازتعریف الگوهای تصمیم‌سازی، شبیه‌سازی پدیده‌های پیچیده و بهینه‌سازی فرآیندها در صنایع کلیدی نهفته است؛ تغییری که می‌تواند مزیت رقابتی بازیگران پیشرو را به‌طور بنیادین دگرگون کند.

گذار از نمایش علمی به کاربرد صنعتی

نخستین روند تعیین‌کننده در سال ۲۰۲۶، تمرکز بر «رایانش کوانتومی مفید» است. تا امروز، بسیاری از پیشرفت‌ها در حد اثبات مفهوم یا رکوردهای آزمایشگاهی باقی مانده‌اند. اما در سال پیش رو، تمرکز سرمایه‌گذاران و بنگاه‌ها به سمت کاربردهای عملی در حوزه‌هایی مانند مالی، لجستیک و داروسازی حرکت می‌کند. بهینه‌سازی پرتفوی‌های سرمایه‌گذاری، شبیه‌سازی دقیق واکنش‌های شیمیایی و طراحی زنجیره‌های تامین کارآمدتر از جمله مثال‌هایی هستند که نشان می‌دهند ارزش فناوری کوانتومی زمانی آزاد می‌شود که مستقیماً به مسئله‌های واقعی گره بخورد. این تغییر رویکرد، اکوسیستم استارتاپی حوزه کوانتوم را نیز از شرکت‌های صرفاً پژوهشی به سمت بازیگران مسئله‌محور سوق می‌دهد.

همگرایی فناوری کوانتومی و هوش مصنوعی

دومین روند مهم، پیوند رایانش کوانتومی با هوش مصنوعی است؛ حوزه‌ای که می‌توان آن را «هوش مصنوعی کوانتومی» نامید. الگوریتم‌های یادگیری ماشین و مدل‌های زبانی بزرگ برای آموزش به حجم عظیمی از داده و توان پردازشی نیاز دارند. در چنین شرایطی، رایانش کوانتومی این ظرفیت را دارد که زمان آموزش چنین مدل‌هایی را به‌شدت کاهش دهد و بهره‌وری انرژی را افزایش دهد. اگرچه هنوز فاصله قابل توجهی با کاربرد گسترده وجود دارد، اما ۲۰۲۶ می‌تواند سالی باشد که نخستین شواهد عملی از شتاب‌دهی کوانتومی در یادگیری ماشین دیده شود. چنین شکلی از همگرایی پیامدهای راهبردی متعددی برای رقابت فناوری در سطح جهانی خواهد داشت.

معماری‌های ترکیبی؛ واقع‌گرایی فناورانه

سومین روند در این حوزه فناورانه، شکل‌گیری گردش‌کارهای ترکیبی کوانتومی و کلاسیک است. رایانه‌های کوانتومی در زمینه حل همه مسائل برتری ندارند و برای بسیاری از پردازش‌های روزمره، سامانه‌های کلاسیک همچنان کارآمدتر و ارزان‌تر هستند. در نتیجه، سازمان‌های پیشرو به سمت معماری‌هایی حرکت می‌کنند که در آن پردازش‌های سنگین بهینه‌سازی و شبیه‌سازی به فناوری کوانتومی سپرده می‌شود و سایر وظایف بر عهده ابررایانه‌ها یا سامانه‌های مبتنی بر هوش مصنوعی باقی می‌ماند. این رویکرد، امکان کسب مزیت پیشگامانه را بدون وابستگی کامل به فناوری نوپا فراهم می‌کند.

مسئله خطا و حرکت به سوی پایداری

چهارمین روند کلیدی، پیشرفت در رایانش کوانتومی مقاوم در برابر خطا محسوب می‌شود. کیوبیت‌ها ذاتاً شکننده هستند و کوچک‌ترین اختلال محیطی می‌تواند محاسبات مبتنی بر این فناوری نوظهور را بی‌اعتبار کند. در سال‌های اخیر، تمرکز پژوهش‌ها بر توسعه الگوریتم‌ها و روش‌هایی بوده که بتوانند این خطاها را اصلاح نمایند یا اثر آن‌ها را کاهش دهند. در همین راستا، انتظار می‌رود در سال ۲۰۲۶ این دستاوردها از مقیاس آزمایشگاهی فراتر رفته و امکان اجرای کاربردهای پایدارتر را فراهم کنند. به عقیده کارشناسان، این تحول شرط لازم برای عبور فناوری مذکور از پروژه‌های آزمایشی به کاربردهای عملی در مقیاس سازمانی است.

پایان وابستگی به سیستم‌های سرمایش پیشرفته

یکی از موانع اصلی توسعه فناوری رایانش کوانتومی، نیاز به دماهایی نزدیک به صفر مطلق است. از همین روی، کارشناسان معتقدند که پنجمین روند، تلاش برای تحقق رایانه‌های کوانتومی در دمای عادی است. فناوری‌هایی مانند کیوبیت‌های مبتنی بر یون‌های به دام افتاده یا فوتون‌ها، امید به حذف زیرساخت‌های پرهزینه سرمایشی را افزایش داده‌اند. متخصصان بر این باورند که اگر این مسیر در سال ۲۰۲۶ به بلوغ نسبی برسد، هزینه و پیچیدگی استقرار سامانه‌های کوانتومی به شکل چشمگیری کاهش خواهد یافت و راه برای ورود بازیگران جدید هموار می‌شود.

رایانش کوانتومی به‌مثابه خدمت

در ادامه پیش‌بینی‌های صورت گرفته در خصوص توسعه فناوری کوانتومی، ششمین روند، گسترش مدل «رایانش کوانتومی به‌عنوان خدمت» است. با توجه به هزینه‌های بسیار بالای خرید و نگهداری رایانه‌های کوانتومی، دسترسی ابری تنها مسیر واقع‌بینانه دسترسی برای بسیاری از سازمان‌ها و کسب‌وکارها محسوب می‌شود. در چنین وضعیتی، ارائه‌دهندگان بزرگ خدمات ابری در حال رقابت برای فراهم‌کردن دسترسی پرداخت‌به‌میزان‌مصرف به پردازنده‌های کوانتومی هستند. این رقابت نه‌تنها به بهبود ابزارها و رابط‌های کاربری منجر می‌شود، بلکه به استانداردسازی اکوسیستم نرم‌افزاری کوانتوم نیز شتاب می‌دهد.

امنیت در عصر پساکوانتومی

در نهایت، هفتمین و شاید حیاتی‌ترین روند توسعه فناوری رایانش کوانتومی در سال ۲۰۲۶، توجه به رمزنگاری امن در برابر رایانش مبتنی بر کوانتوم است. بسیاری از الگوریتم‌های رمزنگاری رایج امروز، در برابر رایانه‌های کوانتومی قدرتمند آسیب‌پذیر خواهند بود. از همین روی، دولت‌ها و بنگاه‌ها ناگزیر هستند از هم‌اکنون به سمت استانداردهای پساکوانتومی حرکت کنند. کارشناسان امنیتی هشدار می‌دهند که تاخیر در این گذار می‌تواند ریسک‌های امنیتی گسترده‌ای در پی داشته باشد و اعتماد به زیرساخت‌های دیجیتال را تضعیف کند.

جمع‌بندی

رایانش کوانتومی در آستانه ورود به مرحله‌ای قرار دارد که دیگر نمی‌توان آن را صرفاً یک کنجکاوی علمی یا پروژه‌ای بلندمدت و دور از دسترس تلقی کرد. شتاب سرمایه‌گذاری‌ها، بلوغ تدریجی زیرساخت‌ها و حرکت بازیگران صنعتی به سمت کاربردهای مشخص نشان می‌دهد که این فناوری به‌تدریج در حال ورود به سبد ابزارهای راهبردی سازمان‌ها است. از این منظر، سال ۲۰۲۶ می‌تواند به‌عنوان نقطه‌ای تاریخی ثبت شود که در آن بسیاری از نهادها و بنگاه‌ها از رویکرد محتاطانه و آزمایشی عبور کرده و به سمت توانمندسازی واقعی مبتنی بر کوانتوم حرکت می‌نمایند.

در چنین فضایی، مزیت رقابتی دیگر صرفاً از دسترسی زودهنگام به سخت‌افزار کوانتومی حاصل نخواهد شد، بلکه از توان سازمان‌ها در یادگیری، آزمون و ادغام هوشمندانه این فناوری در فرآیندهای موجود ناشی می‌شود. بنابراین؛ ارتقای سواد کوانتومی مدیران و تیم‌های فنی، تعریف پروژه‌های هدفمند با بازگشت سرمایه مشخص و هم‌راستا شدن راهبردهای دیجیتال با تحولات کوانتومی، به شاخص‌های تمایز میان پیشگامان و دنباله‌روها تبدیل خواهد شد.

به بیان دیگر، قدرت کوانتومی نه به‌صورت ناگهانی و انقلابی، بلکه در قالب انباشت تدریجی قابلیت‌ها خود را نشان خواهد داد. سازمان‌هایی که از امروز این مسیر را به‌عنوان یک سرمایه‌گذاری راهبردی و بلندمدت در نظر بگیرند، در آینده‌ای نه‌چندان دور قادر خواهند بود از این فناوری برای بازتعریف مدل‌های کسب‌وکار، بهبود تصمیم‌سازی و تثبیت موقعیت رقابتی خود بهره بگیرند و این مزیت برای بازیگرانی که دیر وارد این عرصه می‌شوند، به‌سادگی قابل جبران نخواهد بود.