به گزارش سلامت نیوز به نقل از جام جم، تغییر فصل‌ها تنها بر دمای هوا و مناظر طبیعی تاثیر نمی‌گذارد؛ بسیاری از انسان‌ها حس می‌کنند که خلق‌وخو، انرژی و حتی توانایی‌های ذهنی‌شان تحت تاثیر فصل‌ها قرار می‌گیرد. این سؤال که «آیا فصل‌ها بر عملکرد شناختی انسان‌ها نیز اثر دارند»، پژوهشگران علوم اعصاب و روان‌شناسان را برای دهه‌ها به خود مشغول کرده است. پاسخ‌ها تا حد زیادی پیچیده‌اند و تحقیقات نشان می‌دهد که اگر اثرات فصلی وجود داشته باشد، اغلب جزئی و مشروط است.

شواهد علمی اولیه

تحقیقات نشان می‌دهندکه برخی افراددرماه‌های گرم‌تر سال،مانند تابستان،‌دروظایف‌شناختی عملکردبهتری دارند. مطالعه‌های جمعیتی گسترده، از جمله مطالعه روتردام که هزاران نفر را طی سال‌ها بررسی کرده، نشان می‌دهد افراد در تابستان نتایج بهتری در آزمون‌های شناختی کسب کرده‌اند و تعداد تشخیص‌های بیماری‌هایی مانند زوال عقل در بهار و تابستان کمتر از پاییز و زمستان بوده است.با این حال،این نتایج همسان نیستند.بسیاری ازپژوهش‌ها الگوی فصلی مشخصی درعملکرد ذهنی افراد پیدا نکرده‌اند واثرات مشاهده‌شده ممکن است به عوامل محیطی، اجتماعی و روانی وابسته باشندونه فقط به فصل. 

عوامل محیطی و نور خورشید

یکی از مهم‌ترین فرضیه‌ها این است که نور روز وفعالیت‌های مرتبط با آن بر توانایی‌های ذهنی تاثیر می‌گذارند. در تابستان روزها طولانی‌تر است و افراد زمان بیشتری را در نورطبیعی سپری می‌کنند، درحالی که روزهای کوتاه و تاریک زمستان ممکن است باعث کاهش انرژی و انگیزه برای فعالیت‌های شناختی شوند.همچنین، سطح ویتامین D که با نور خورشید مرتبط است، می‌تواند بر عملکرد مغز و خلق‌وخو تاثیرگذار باشد. برخی تحقیقات نشان می‌دهند که کمبود این ویتامین در زمستان ممکن است با اختلال خلقی فصلی و کاهش توجه و تمرکز مرتبط باشد.

نقش خلق‌وخو و مغز

تحقیقات دیگر نشان می‌دهند که تغییرات روان‌شناختی و خلق‌وخو در طول سال می‌توانند توانایی‌های شناختی را تحت تاثیر قرار دهند. به‌طور مثال، افرادی که دچار اختلال خلقی فصلی هستند، در ماه‌های کوتاه و تاریک سال ممکن است تمرکز کمتری داشته باشند و در آزمون‌های شناختی ضعیف‌تر عمل کنند.
علاوه بر این، هورمون‌هایی مانند سروتونین و ملاتونین که بر خواب و حالت روحی تاثیر دارند نیز با تغییر نور و فصل‌ها تغییر می‌کنند و می‌توانند بر انرژی ذهنی و کارایی مغز اثرگذار باشند. با این حال، پژوهشگران تاکید می‌کنند که این اثرات جزئی و فردی هستند و نمی‌توان آنها را به کل جمعیت تعمیم داد.

محدودیت‌ها و نکات علمی

با وجود شواهدی مبنی بر تاثیر فصل‌ها، اما هنوز هیچ گونه دلیل بیولوژیکی مستقیم و قطعی برای تغییرات فصلی در توانایی‌های ذهنی پیدا نشده است. محققان هشدار می‌دهند عوامل ژنتیکی، سبک زندگی، تغذیه و فعالیت‌های اجتماعی ممکن است به‌همان اندازه یا بیشتر از آن برعملکرد شناختی اثر داشته باشند.به‌علاوه، مطالعات اغلب محدود به جمعیت‌های خاص یا محیط‌های جغرافیایی معین بوده‌اند و نمی‌توانند به‌طور جهانی نتیجه‌گیری کنند. بنابراین، نتیجه‌گیری درباره تاثیر فصل‌ها بر شناخت انسان هنوز نیازمند تحقیقات گسترده‌تر و کنترل‌شده‌تری است. 

فصول، خلق‌وخو و عملکرد ذهنی

در مجموع، تغییر فصل‌ها می‌تواند بر خلق‌وخو و انرژی ذهنی انسان‌ها تاثیر بگذارد، اما اثرات مستقیم بر توانایی‌های شناختی معمولا جزئی و مشروط است. تابستان و بهار ممکن است فرصت بیشتری برای تمرکز و فعالیت‌های شناختی فراهم کنند، در حالی که روزهای کوتاه زمستان و کاهش نور خورشید ممکن است باعث کاهش انگیزه و عملکرد ذهنی شود. با این حال، پژوهشگران تاکید دارند که عوامل محیطی، روانی و سبک زندگی نقش بسیار مهمی در این الگوها دارند و نمی‌توان تنها فصل را مسئول تغییرات شناختی دانست. به‌گفته دانشمندان، «شاید فصل‌ها یک محرک جزئی برای توانایی ذهنی باشند، اما مغز انسان پیچیده‌تر از آن است که بتوان آن را تنها با چرخه‌های سالانه توضیح داد.»