لادن تاجبخش، رئیس موزه اسناد مجموعه فرهنگی‌تاریخی کاخ سعدآباد در گفتگو با خبرنگار مهر اظهارکرد: اسناد موزه سعدآباد به‌طور کلی به دو بخش نوشتاری و تصویری تقسیم می‌شود. بخش تصویری شامل آلبوم‌ها و تک‌عکس‌هایی است که کار گسترده‌ای روی آن‌ها انجام شده و اسکن شده‌اند و در مقایسه با کاخ گلستان یا نیاوران، آرشیو تصویری سعدآباد از پیشروترین آرشیوها به شمار می‌آید.

وی افزود: در دوره تعطیلی موزه، فرصتی فراهم شد تا تمرکز بیشتری بر اسناد نوشتاری داشته باشیم. این اسناد موضوع‌بندی و بر اساس اولویت‌ها تفکیک شدند. سپس بازنگری مجددی صورت گرفت تا نظم آن‌ها بررسی شود و تداخل موضوعی نداشته باشند. پس از آن نیز بار دیگر فهرست‌برداری انجام شد و بخش اسکن اسناد نوشتاری نیز چند ماهی است که در حال انجام است.

رئیس موزه اسناد کاخ سعدآباد با اشاره به محتوای این اسناد تصریح کرد: بخش عمده اسناد موجود در سعدآباد مربوط به رویدادهای دوره پهلوی اول و دوم است که عمدتاً جنبه سیاسی دارند. این نوع اسناد در اصل در وزارت امور خارجه نگهداری می‌شده و در دوره‌ای پیش از انقلاب، از آن‌ها نسخه‌برداری شده و یک نسخه به وزارت دربار منتقل شده است. بخش کوچکی از این اسناد کپی شده و در دوره پهلوی دوم به وزارت دربار آمده و آنچه اکنون در سعدآباد نگهداری می‌شود، نسخه‌های کپی است. اگر نسخه‌های اصلی این اسناد پس از انقلاب باقی مانده باشد، اکنون در وزارت امور خارجه نگهداری می‌شود.

تاجبخش با تأکید بر اهمیت پژوهشی این مجموعه اسنادی اظهار کرد: این اسناد از نظر مطالعاتی و پژوهشی بسیار ارزشمند و قابل توجه هستند. اما اسنادی که در سعدآباد به‌عنوان اسناد اورجینال نگهداری می‌شود، بیشتر ماهیت اداری و اجرایی دارند. به این معنا که سعدآباد را می‌توان مانند یک مجموعه با مدیر، کارکنان و پرسنل مشخص تصور کرد. در دوره پهلوی نیز بخشی از وظایف وزارت دربار، رسیدگی به امور ابنیه، باغ، پرسنل و مسائل جاری بوده و این موارد در وزارت دربار بایگانی می‌شده است.

وی ادامه داد: پس از انقلاب، چند رویداد مهم از جمله استقرار کمیته، تشکیل هیئت هفت‌نفره و سپس دولت موقت رخ می‌دهد. در این دوره‌ها، اولویت‌هایی تعیین می‌شود و اسنادی که به‌عنوان اسناد مهم شناخته می‌شدند، برای همیشه از سعدآباد خارج می‌شوند. آنچه اکنون در اختیار داریم، بیشتر اسناد مربوط به امور روزمره سعدآباد است؛ مسائلی مانند نیاز به مرمت یک بخش، تعویض لوله‌های یک کاخ، تغییر کاغذدیواری یا بازسازی فضاها. پس هیچ‌یک از این اسناد محرمانه نیست. همچنین اسنادی درباره تغییرات دکوراسیون کاخ‌ها در دوره‌های مختلف یا تغییرات باغی در محوطه سعدآباد در این مجموعه وجود دارد.

رئیس موزه اسناد کاخ سعدآباد خاطرنشان کرد: نزدیک به ۱۰ هزار برگ از این اسناد توسط خانم امراللهی اسکن و فهرست‌برداری شده است.

تاجبخش با اشاره به ماهیت اسناد سعدآباد گفت: ارزش اسناد سعدآباد بیش از آنکه صرفاً در قالب ارزش‌های مرسوم موزه‌ای و فرم ۹ تعریف شود، در جنبه مطالعاتی آن‌هاست؛ هرچند ارزش موزه‌ای نیز دارند. برای نمونه، در این اسناد فهرستی از شربت‌خانه سعدآباد وجود دارد که موقعیت مکانی آن مشخص نیست و برای منِ موزه‌دار که در سعدآباد فعالیت می‌کنم، این پرسش مطرح می‌شود که آیا این شربت‌خانه در داخل کاخ ملت سعدآباد قرار داشته یا در بخشی دیگر از محوطه.

وی ادامه داد: در اسناد، مواردی مانند مبلمان حصیری کاخ سفید که بعدها به کاخ ملت تبدیل شد دیده می‌شود و اسنادی درباره تعمیرات این مبلمان وجود دارد. در مجموع، اسناد سعدآباد مانند یک پازل هستند؛ با مطالعه ورق‌به‌ورق آن‌ها، هر سند در یک دسته‌بندی قرار می‌گیرد و در نهایت، داستان‌هایی درباره سعدآباد شکل می‌گیرد.

تاجبخش به یکی از بخش‌های قابل توجه اسناد اشاره کرد و گفت: از اسناد جالب موجود در کاخ سعدآباد، به‌ویژه در کاخ سفید یا کاخ ملت، اسنادی مربوط به یک شرکت فرانسوی است که نمایندگی آن در تخت طاووس قرار داشته و طی دو دهه، دکوراسیون داخلی سعدآباد را انجام می‌داده است. بر اساس یکی از این اسناد، مبلغ ۱,۷۶۸ تومان بابت مرمت مبلمان پرداخت شده است.

وی در پایان با اشاره به وضعیت اسناد در سال‌های ابتدایی پس از انقلاب اظهار کرد: در اوایل انقلاب، به‌ویژه در سه سال نخست، اسناد سعدآباد اهمیت زیادی داشت، چرا که افراد بسیار مهمی از این مجموعه خارج شدند.