به گزارش خبرگزاری مهر، کاوش‌های باستان‌شناسی تپه تاریخی قلعه فلک‌الافلاک با مجوز پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری انجام شده و مستقیماً در راستای پیش‌نیازهای یونسکو برای ارائه شواهد و مستندات علمی پرونده ثبت جهانی این اثر صورت گرفته است.

این کاوش‌ها، قلعه فلک‌الافلاک و تپه تاریخی آن را یک گام دیگر به ادغام در پرونده «مکان‌های پیش‌ازتاریخ دره خرم‌آباد» نزدیک‌تر کرده و بازنویسی تاریخچه این محوطه مهم تاریخی را به همراه داشته است.

کشف معماری دائمی متعلق به دوره مس‌وسنگ جدید

محوری‌ترین یافته این فصل از کاوش‌ها، کشف معماری برجا متعلق به دوره «مس‌وسنگ جدید» بر روی بستر سنگی تپه قلعه فلک‌الافلاک است؛ کشفی که باورهای پیشین مبنی بر محدود بودن لایه‌های این تپه به دوران تاریخی را به چالش کشیده است.

تیم باستان‌شناسی به سرپرستی دکتر حمزه قبادی‌زاده موفق شد بقایای دیوارها و کف‌های کوبیده‌شده‌ای را شناسایی کند که نشان‌دهنده وجود سکونتگاه دائمی در این محوطه است.

اثبات سکونت دائمی و نه اردوگاه موقت

حمزه قبادی‌زاده، سرپرست هیئت کاوش، در این باره گفت: این کشف نخستین فاز مستند و مطمئن از معماری دائمی در تپه قلعه فلک‌الافلاک به شمار می‌رود و ثابت می‌کند که این مکان صرفاً یک اردوگاه موقت نبوده، بلکه مرکزی برای سکونت دائمی هم‌زمان با فازهای متأخر گاه‌نگاری پیش‌ازتاریخ دره خرم‌آباد بوده است.

شناسایی سفال‌های هفت هزار ساله در تپه قلعه

کاوش‌های انجام‌شده همچنین منجر به شناسایی مجموعه‌های متنوع سفالی شد که جایگاه تپه قلعه فلک‌الافلاک را در گاه‌نگاری پیش‌ازتاریخ منطقه زاگرس مشخص می‌کند.

بر اساس یافته‌ها، قطعات سفال متعلق به دوره‌های نوسنگی متأخر و مس‌وسنگ قدیم، مربوط به حدود ۵۳۰۰ تا ۴۳۰۰ سال پیش از میلاد، نشان می‌دهد که استقرار روستایی در این نقطه از حدود هفت هزار سال پیش آغاز شده است. همچنین کشف سفال‌های دوره آغاز ایلامی، خرم‌آباد را به شبکه‌های ارتباطی کهن و گسترده غرب ایران پیوند می‌دهد.

سابقه حضور انسان تا ۵۰ هزار سال پیش

عطا حسن‌پور، مدیرکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی لرستان، نتایج این کاوش‌ها را تحول‌آفرین توصیف کرد و گفت: اهمیت تپه قلعه فلک‌الافلاک حتی فراتر از نخستین سکونتگاه‌های روستایی است.

وی افزود: بررسی‌های سطحی انجام‌شده توسط متخصصان دوره پارینه‌سنگی طی دو سال اخیر نشان می‌دهد که صخره آهکی طبیعی قلعه و حریم آن، در دوره‌های پارینه‌سنگی میانه و جدید، توسط شکارچی‌–‌گردآوران مورد استفاده قرار می‌گرفته است.

زنجیره‌ای از سکونتگاه‌های پیش‌ازتاریخ در دره خرم‌آباد

مدیرکل میراث فرهنگی لرستان تصریح کرد: یافته‌های پیش‌ازتاریخ تپه قلعه فلک‌الافلاک نشان می‌دهد که ساکنان پیش‌ازتاریخ دره خرم‌آباد از غارها، پناهگاه‌های صخره‌ای و همچنین تپه و صخره زیر قلعه، به‌عنوان یک زنجیره پیوسته از سکونتگاه‌ها برای کارکردهای مختلف استفاده می‌کرده‌اند.

حسن‌پور خاطرنشان کرد: وجود صخره به‌عنوان پناهگاه طبیعی و دسترسی مستقیم به آب گوارای چشمه گلستان در پای تپه، این مکان را به کانون فعالیت‌های انسانی برای حداقل ۵۰ هزار سال تبدیل کرده است.

آزادسازی حریم بصری و تکمیل مسیر گردشگری

وی همچنین از اجرای طرح جامع آزادسازی حریم بصری قلعه فلک‌الافلاک و ایجاد مسیر یکپارچه گردشگری خبر داد و گفت: این اقدامات در راستای تکمیل پرونده ثبت جهانی و ارتقای جایگاه گردشگری این اثر تاریخی در حال انجام است.

گامی کلیدی در دیپلماسی فرهنگی ایران

مدیرکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی لرستان در پایان تأکید کرد: ارسال نهایی پرونده قلعه فلک‌الافلاک به یونسکو، لحظه‌ای کلیدی در دیپلماسی فرهنگی کشور محسوب می‌شود.

وی افزود: این اقدام، قلعه فلک‌الافلاک را به لحاظ فیزیکی و فرهنگی به غارهای پیش‌ازتاریخ و قلب بافت تاریخی خرم‌آباد پیوند می‌زند و فصلی نو از تداوم فرهنگ‌های پیش از تاریخ در زاگرس را به نمایش می‌گذارد؛ موضوعی که هویت لرستان را به‌عنوان سرزمین پیش‌ازتاریخ بیش از پیش تثبیت می‌کند.