شاخص ترس و طمع؛
ابزاری برای خواندن رفتار معاملهگران در بازار آپشن
اقتصاد ایران: شاخص ترس و طمع در کنار نوسان ضمنی و نسبت اختیار خرید به فروش، به تحلیل رفتار معاملهگران آپشن کمک میکند.
ﺑﻪ ﮔﺰارش ﺧﺒﺮﮔﺰاری اﻗﺘﺼﺎداﯾﺮان
شاخص ترس و طمع (Fear & Greed Index) بهطور کلی نشان میدهد که رفتار سرمایهگذاران بیشتر تحت تاثیر نگرانی و احتیاط قرار دارد یا خوشبینی و تمایل به پذیرش ریسک. اگرچه این شاخص بهتنهایی برای تحلیل بازار آپشن طراحی نشده است، اما ترکیب آن با دادههای اختصاصی بازار اختیار معامله میتواند اطلاعات ارزشمندی در اختیار معاملهگران قرار دهد.
نخستین کاربرد این شاخص در بازار آپشن، کمک به ارزیابی شرایط خرید و فروش قراردادهای اختیار معامله است. برای مثال، هنگامی که ترس در بازار افزایش پیدا میکند، ممکن است تقاضا برای خرید اختیار فروش (Put) با هدف پوشش ریسک یا کسب سود از افت قیمت افزایش یابد. در مقابل، در شرایط خوشبینی و غلبه طمع، تقاضا برای اختیار خرید (Call) ممکن است تقویت شود. این تغییرات میتوانند بر قیمت قراردادها و انتظارات فعالان بازار تاثیر بگذارند؛ هرچند افزایش تقاضا برای یک نوع قرارداد لزوما به معنای پیشبینی قطعی جهت حرکت بازار نیست.
یکی از مهمترین متغیرهایی که در این میان باید مورد توجه قرار گیرد، نوسان ضمنی (Implied Volatility) است. نوسان ضمنی نشاندهنده میزان نوسانی است که بازار از حرکت آینده دارایی پایه انتظار دارد و از قیمت اختیار معامله استخراج میشود. در دورههای افزایش نگرانی، تقاضا برای پوشش ریسک ممکن است افزایش پیدا کند و در نتیجه نوسان ضمنی و قیمت قراردادهای اختیار معامله رشد کند. به همین دلیل، معاملهگرانی که صرفا بر اساس پیشبینی جهت قیمت اقدام به خرید آپشن میکنند، ممکن است از تاثیر افزایش نوسان ضمنی بر هزینه خرید قرارداد غافل بمانند.
برای نمونه، در شرایطی که شاخص ترس و طمع در محدوده ترس شدید قرار دارد و نوسان ضمنی نیز به سطوح بالایی رسیده، خرید اختیار معامله ممکن است هزینه بیشتری برای معاملهگر داشته باشد. در چنین وضعیتی، بررسی استراتژیهایی مانند اسپردهای اختیار معامله با ریسک تعریفشده میتواند اهمیت پیدا کند. البته انتخاب این استراتژیها به ارزیابی دقیق قیمت دارایی پایه، نوسان مورد انتظار، سررسید و نسبت سود به زیان وابسته است.
کاربرد دیگر شاخصهای احساسات در بازار آپشن، تحلیل نسبت اختیار فروش به اختیار خرید (Put/Call Ratio) است. این نسبت، تعداد یا حجم قراردادهای اختیار فروش را در مقایسه با قراردادهای اختیار خرید نشان میدهد. افزایش آن ممکن است بیانگر رشد تقاضا برای پوشش ریسک یا افزایش دیدگاههای نزولی باشد. کاهش این نسبت نیز میتواند با افزایش تمایل به خرید اختیار خرید همراه باشد. با این حال، تفسیر این داده نیازمند دقت بیشتری است؛ چرا که همه قراردادهای اختیار فروش با هدف پیشبینی افت بازار خریداری نمیشوند و بخشی از معاملات میتواند در قالب استراتژیهای پوششی یا ترکیبی انجام شده باشد.
در این میان، تفاوت شاخص ترس و طمع با شاخص VIX نیز اهمیت دارد. شاخص ترس و طمع، مجموعهای از مولفههای بازار را برای ارزیابی فضای روانی سرمایهگذاران ترکیب میکند؛ اما VIX که توسط بورس اختیار معامله شیکاگو (Cboe) محاسبه میشود، انتظارات بازار از نوسانات 30 روز آینده شاخص S&P 500 را بر اساس قیمت اختیار معاملهها اندازهگیری میکند. بنابراین VIX را میتوان یکی از ابزارهای مهم سنجش نوسان مورد انتظار دانست، نه معادل شاخص ترس و طمع.
از منظر توسعه بازار سرمایه ایران نیز این موضوع ظرفیت قابلتوجهی دارد؛ چرا که طراحی یک شاخص اختصاصی ترس و طمع برای بازار اختیار معامله ایران میتواند به بهبود تحلیل رفتار معاملهگران و ارزیابی شرایط بازار مشتقه کمک کند. برای طراحی چنین شاخصی میتوان متغیرهایی مانند نسبت حجم معاملات اختیار فروش به اختیار خرید، تغییرات نوسان ضمنی، ارزش معاملات، موقعیتهای باز، نسبت قراردادهای در سود به قراردادهای خارج از سود و توزیع معاملات در سررسیدهای مختلف را در نظر گرفت.
البته طراحی چنین شاخصی تنها با جمعآوری این متغیرها امکانپذیر نیست و به تعیین روش محاسبه، وزندهی مولفهها، استانداردسازی دادهها و آزمون اعتبار آماری آن نیاز دارد. همچنین باید تفاوت رفتار قراردادهای دارای سررسید و دارایی پایه متفاوت در محاسبات لحاظ شود.
در نهایت، شاخص ترس و طمع نه یک ابزار مستقل برای صدور سیگنال خرید و فروش، بلکه معیاری مکمل برای شناخت رفتار جمعی سرمایهگذاران است. بعلاوه این که استفاده همزمان از این شاخص، نوسان ضمنی، نسبت اختیار خرید به فروش و تحلیل قیمت دارایی پایه میتواند به معاملهگران کمک کند تا تصمیمهای آگاهانهتری بگیرند و ریسک معاملات خود را بهتر مدیریت کنند.
نکته قابل تاکید این که بازار آپشن بیش از آنکه صرفا به پیشبینی قیمت وابسته باشد، به درک درست از انتظارات و قیمتگذاری ریسک نیاز دارد.
مهدی حاجیوند، کارشناس بازار سرمایه