انقلاب در بازرسی کار؛ هوشمندسازی نظارت بر معادن
اقتصاد ایران: وزارت کار با جذب 300بازرس و استقرار سامانه پایش روزانه، به دنبال کاهش حوادث و رفع چالشهای معیشتی کارگران است.
در دنیای امروز، ایمنی شغلی دیگر یک گزینه مدیریتی نیست، بلکه یک حق بنیادین انسانی است. وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی در اقدامی برای تغییر پارادایم نظارتی، با تلفیق «توسعه نیروی انسانی» و «دیجیتالسازی نظارت»، به دنبال آن است تا نرخ حوادث در محیطهای پرخطر، بهویژه معادن، را به حداقل برساند.
تزریق خون تازه به رگهای نظارتی
یکی از گلوگاههای اصلی کاهش حوادث، کمبود بازرسان متخصص برای پوشش گسترده کارگاههای کشور بود. وزارت کار برای عبور از این بنبست، برنامه جذب 300بازرس جدید را تا پایان سال جاری عملیاتی کرده است. با پیوست این نیروهای تازهنفس و متخصص، ظرفیت نظارتی کشور با جهشی 35درصدی به 1150بازرس خواهد رسید. این افزایش کمی، در واقع پیشزمینهای برای یک تحول کیفی است؛ چرا که حضور فیزیکی بازرس در محیط کار، اولین سد دفاعی در برابر اهمالهای ایمنی است.
*از بازرسی سنتی تا «پایش هوشمند»: انقلاب دیجیتال در دل معادن
اما نکته کلیدی در استراتژی جدید، تکیه بر تکنولوژی است. پذیرش این واقعیت که نیروی انسانی به تنهایی نمیتواند هر لحظه از تمام نقاط معادن پاسبانی کند، منجر به طراحی «سامانه هوشمند پایش ایمنی» شده است.
در این مدل نوین، نظارت از حالت «بازدیدهای دورهای» به «پایش لحظهای» تغییر مییابد. مسئولان ایمنی در معادن زغالسنگ، موظفاند گزارشات روزانه وضعیت فنی و محیطی را در سامانه ثبت کنند. این دادهها پس از تجمیع، نقشهای از «نقاط قرمز» یا همان مناطق پرریسک را ترسیم میکند. نتیجه این است که بازرسان به جای گشتزنیهای توزیعی و یکسان، مستقیماً به سراغ واحدهایی میروند که دادههای سامانه، آنها را در معرض خطر نشان میدهد. این یعنی بهینهسازی منابع انسانی و مداخله در ثانیههای طلایی پیش از وقوع حادثه.
زیر پوست معادن؛ جایی که ایمنی با معیشت گره خورده است
با این حال، بررسیهای میدانی نشان میدهد که ایمنی تنها یک مسئله فنی (مانند پایداری تونلها) نیست، بلکه ریشههایی در رفاه و معیشت دارد. در بازدید از معادن فعال (از جمله معدن شوکاشور)، مشخص شد که در حالی که استانداردهای مهندسی در پیشروی تونلها ارتقا یافته، اما کارگران همچنان با چالشهای زیرساختی دست و پنجه نرم میکنند.
نبود امکانات اقامتی مناسب و محدودیتهای سختگیرانه منابع طبیعی، محیط زندگی کارگران را تحت فشار قرار داده است. از سوی دیگر، «بیماریهای شغلی» و «حق بازنشستگی» دغدغهای است که حتی از ایمنی فیزیکی هم پیشی گرفته است. مشکل تعدد کارفرمایان و پیچیدگیهای پرداخت حق بیمه اضافی (4 درصد)، باعث شده تا بسیاری از کارگران در لحظه بازنشستگی با بنبستهای اداری مواجه شوند. در واقع، مطالبات کارگران برای اصلاح تبصره ماده 106قانون تأمین اجتماعی، پیامی روشن است: «امنیت شغلی باید در تمام زنجیره، از لحظه ورود به معدن تا لحظه بازنشستگی، تضمین شود.»
چشمانداز آینده؛ توازن میان تولید و بقا
با فعال بودن 105معدن زغالسنگ و تولید سالانه بیش از 4میلیون تن، این صنعت شریان حیاتی بسیاری از صنایع کشور است. اما توسعه تولید نباید به قیمت جان انسانها تمام شود.
رویکرد جدید وزارت کار، پیوند زدن «تولید» با «ایمنی هوشمند» است. اگر جذب نیروهای جدید با اجرای دقیق سامانههای نظارتی و رفع موانع قانونی بازنشستگی همراه شود، میتوان انتظار داشت که معادن ایران از محیطهایی پرخطر، به محیطهایی تبدیل شوند که در آن «حق زندگی و سلامت کارگر»، بر هرگونه سود اقتصادی اولویت دارد.