به گزارش خبرنگار گروه دانشگاه خبرگزاری تسنیم، مهدی خانعلیزاده، کارشناس مسائل بین الملل، در نشست صلاح هسته ای در دانشگاه صنعتی شریف با اشاره به موضوع نشست، دو سوال را مطرح کرد و گفت: نخست اینکه چرا دکترین هسته‌ای ایران باید و می‌تواند تغییر پیدا کند و دوم اینکه چرا باید با رویا‌فروشی درباره تغییر این دکترین مقابله کرد. برای پاسخ به این پرسش‌ها، ابتدا باید تحولات نظم امنیتی منطقه و نظام بین‌الملل را بررسی کرد.

وی با مرور تحولات تاریخی غرب آسیا اظهار کرد: پس از فروپاشی امپراتوری عثمانی در جنگ جهانی اول، رقابت قدرت‌های خارجی برای طراحی نظم امنیتی منطقه آغاز شد که توافق سایکس ـ پیکو یکی از نمونه‌های آن بود. این روند در ادامه و پس از جنگ جهانی دوم با افزایش نقش آمریکا و تأسیس رژیم صهیونیستی وارد مرحله جدیدی شد.

به گفته وی، آمریکا درصدد بود با محوریت اسرائیل، نظم امنیتی مطلوب خود را در غرب آسیا شکل دهد.

خانعلیزاده با اشاره به تحولات لبنان در سال‌های 2000 و 2006 و همچنین شکل‌گیری شبکه مقاومت و حوادث پس از عملیات طوفان‌الاقصی افزود: طرح‌های آمریکا برای ایجاد نظم امنیتی منطقه، از جمله طرح ابراهیم، با چالش‌هایی مواجه شد. پس از تحولات اخیر و آسیب دیدن شبکه مقاومت، منطقه بار دیگر با خلأ نظم امنیتی روبه‌رو شده است.

این کارشناس با بیان اینکه تغییر راهبردهای امنیتی باید متناسب با تغییر شرایط صورت گیرد، تصریح کرد: این تغییر به معنای اشتباه بودن راهبردهای گذشته نیست، بلکه شرایط منطقه و نظام بین‌الملل تغییر کرده است. در گذشته، برخی کشورهای منطقه با تکیه بر پایگاه‌های نظامی آمریکا و پرداخت هزینه تأمین امنیت، به‌دنبال حفظ ثبات بودند؛ اما تحولات جنگ اخیر نشان داد که الگوی امنیت وارداتی نه‌تنها برای کشورهای منطقه، بلکه حتی برای خود آمریکا نیز با چالش مواجه شده است. اکنون در اندیشکده‌های منطقه‌ای نیز بحث عبور از امنیت وارداتی و حرکت به‌سمت شکل‌گیری ترتیبات امنیتی منطقه‌ای مطرح شده است.

وی با اشاره به قرار گرفتن جهان در دوران گذار نظام بین‌الملل گفت: در چنین شرایطی، قواعد، ارزش‌ها و هنجارهای نظام بین‌الملل پیشین تضعیف شده‌اند، اما نظم جدیدی نیز هنوز شکل نگرفته است. در این دوره، رقابت برای افزایش قدرت واحدهای سیاسی شدت می‌گیرد و جنگ به یکی از ابزارهای اصلی این رقابت تبدیل می‌شود. از این منظر، حتی قدرت‌هایی مانند آمریکا نیز در مواردی قواعدی را که خود در نظام بین‌الملل پیشین ایجاد کرده بودند، نادیده می‌گیرند.

خانعلیزاده ادامه داد: در چنین شرایطی، راهبردهای بازدارندگی کشورها نیز باید متناسب با تحولات جدید بازنگری شود. راهبرد امنیتی پیشین جمهوری اسلامی ایران در شرایط نظام بین‌الملل گذشته کارآمد بود و توانست از وقوع جنگ جلوگیری کند، اما اکنون با تغییر شرایط، باید درباره الزامات راهبردی جدید بحث کرد.

این کارشناس در ادامه با تأکید بر ضرورت تعریف دقیق مفهوم بازدارندگی هسته‌ای اظهار کرد: پیش از هر تصمیمی باید مشخص کنیم از بازدارندگی هسته‌ای چه انتظاری داریم. بازدارندگی هسته‌ای لزوماً مانع عملیات تروریستی، جنگ متعارف، فروپاشی داخلی یا جنگ داخلی نمی‌شود؛ بنابراین نباید تصور کرد که تغییر دکترین هسته‌ای و ساخت سلاح اتمی، به‌تنهایی همه مشکلات امنیتی کشور را برطرف می‌کند.

وی افزود: سلاح هسته‌ای در ادبیات روابط بین‌الملل، بیش از آنکه برای استفاده باشد، ابزاری برای ایجاد ترس و بازنمایی قدرت است. در واقع، بازدارندگی زمانی شکل می‌گیرد که طرف مقابل از پیامدهای اقدام خود اطمینان داشته باشد. اگر چنین تصویری از توان و اراده کشور وجود نداشته باشد، صرف در اختیار داشتن یک سلاح نمی‌تواند بازدارندگی کامل ایجاد کند.

وی با اشاره به ضرورت پرهیز از ساده‌سازی موضوع تغییر دکترین هسته‌ای تصریح کرد: نباید این تصور ایجاد شود که با تغییر دکترین، تمام مشکلات کشور حل خواهد شد و دیگر هیچ تهدید یا جنگی متوجه ایران نخواهد بود. حتی پس از هرگونه تغییر در این حوزه، همچنان باید شبکه مقاومت، مناسبات امنیتی در خلیج فارس و روابط با سایر واحدهای سیاسی را دنبال کنیم.

این کارشناس در بخش پایانی سخنان خود با اشاره به پیامدهای منطقه‌ای تغییر دکترین هسته‌ای ایران گفت: تغییر دکترین، پرسش‌ها و چالش‌های جدیدی ایجاد می‌کند. بر اساس منطق نظام بین‌الملل، ممکن است ترکیه و عربستان نیز در واکنش به چنین تغییری، در دکترین هسته‌ای خود بازنگری کنند. بنابراین باید از هم‌اکنون درباره نحوه تنظیم مناسبات با قدرت‌های سنتی و منطقه‌ای و پیامدهای احتمالی این تحولات اندیشید.

وی تأکید کرد: بحث تغییر دکترین هسته‌ای موضوعی پیچیده است و نباید آن را به راهکاری ساده و تک‌مرحله‌ای برای حل همه مشکلات کشور تقلیل داد. این موضوع به بررسی یک بسته جامع از الزامات امنیتی، سیاسی و راهبردی نیاز دارد و دانشگاه باید محل اصلی طرح و بررسی علمی این پرسش‌ها باشد.

انتهای پیام/