به گزارش اقتصادنیوز، افزایش هزینه‌های زندگی، رشد قیمت خدمات گردشگری و کاهش قدرت خرید خانوارها، تصمیم‌گیری برای سفر را دشوارتر از گذشته کرده است. در این وضعیت، هزینه اقامت به یکی از مهم‌ترین متغیرهای تعیین‌کننده در سبد هزینه سفر تبدیل شده است؛ هزینه‌ای که در کنار بلیت حمل‌ونقل، خوراک و سایر خدمات، می‌تواند بخش قابل‌توجهی از درآمد خانوار را به خود اختصاص دهد.

خبر مرتبط

مسکن در حومه تهران گران‌تر شد اما... | قیمت‌ها در پردیس و پرند به پایتخت نزدیک‌تر می‌شود؟ + جدول

اقتصادنیوز: متوسط قیمت پیشنهادی هر مترمربع مسکن در آبان ۱۴۰۵ در پردیس و پرند سریع‌تر از تهران افزایش یافت؛ به‌طوری که رشد ماهانه این شاخص در پردیس به ۱۰٫۸ درصد و در پرند به ۶٫۶ درصد رسید، درحالی‌که تهران رشد ۳ درصدی را تجربه کرد.

بررسی نرخ‌های اقامت هتل‌های یک تا پنج‌ستاره در سه شهر تهران، اصفهان و مشهد نشان می‌دهد بازار اقامت از نظر سطح قیمت و دامنه نرخ‌ها تفاوت قابل‌توجهی دارد. بر اساس داده‌های بررسی‌شده، بیشترین نرخ ثبت‌شده برای یک شب اقامت در اتاق یک‌نفره مربوط به یک هتل پنج‌ستاره در پونک تهران با قیمت ۱۸ میلیون تومان است. در مقابل، کمترین نرخ مشاهده‌شده به یک هتل یک‌ستاره در خیابان عنصری مشهد با قیمت ۶۰۰ هزار تومان تعلق دارد.

این اختلاف قیمت، تنها به تفاوت میان شهرها محدود نیست و حتی در میان هتل‌های یک رده ستاره‌ای نیز دامنه قابل‌توجهی از نرخ‌ها مشاهده می‌شود. به‌عنوان مثال، در تهران قیمت اقامت یک‌شب در هتل‌های پنج‌ستاره از ۷ میلیون و ۱۵۰ هزار تومان تا ۱۸ میلیون تومان متغیر است. در اصفهان این دامنه از ۷ میلیون و ۲۹۳ هزار تومان تا ۹ میلیون و ۲۹۳ هزار تومان و در مشهد از ۴ میلیون تا ۱۰ میلیون و ۱۳۴ هزار تومان گزارش شده است.

تهران؛ گران‌ترین بازار اقامت در میان سه شهر

مقایسه قیمت‌ها در رده‌های مختلف هتلی نشان می‌دهد تهران در هر پنج گروه یک تا پنج‌ستاره، بالاترین نرخ سقف اقامت را در میان سه شهر مورد بررسی دارد.

در گروه هتل‌های یک‌ستاره، بیشترین نرخ اقامت در تهران ۶ میلیون و ۵۰۰ هزار تومان است؛ در حالی که این رقم در اصفهان ۲ میلیون و ۷۵۰ هزار تومان و در مشهد ۲ میلیون و ۴۵۰ هزار تومان است.

در هتل‌های دو‌ستاره نیز سقف قیمت تهران به ۴ میلیون و ۲۹۰ هزار تومان می‌رسد. این رقم در مشهد ۳ میلیون و ۳۰۰ هزار تومان و در اصفهان ۲ میلیون و ۶۵۰ هزار تومان است.

اختلاف قیمت در رده هتل‌های سه‌ستاره بیشتر می‌شود. بیشترین نرخ اقامت در این گروه در تهران ۱۲ میلیون و ۹۵۰ هزار تومان، در مشهد ۷ میلیون و ۷۰۰ هزار تومان و در اصفهان ۵ میلیون و ۵۰۰ هزار تومان است.

در هتل‌های چهارستاره، سقف قیمت تهران به ۱۴ میلیون و ۳۰۰ هزار تومان می‌رسد؛ در حالی که این رقم در اصفهان ۷ میلیون و ۸۴۰ هزار تومان و در مشهد ۷ میلیون تومان است.

در نهایت، بازار هتل‌های پنج‌ستاره نیز همین الگو را نشان می‌دهد. نرخ ۱۸ میلیون تومانی تهران تقریباً دو برابر سقف قیمت ثبت‌شده در اصفهان و حدود ۷۸ درصد بیشتر از بالاترین نرخ مشاهده‌شده در مشهد است.

مشهد؛ ارزان‌ترین نقطه ورود به بازار اقامت

در سوی دیگر بازار، مشهد در میان سه شهر مورد بررسی پایین‌ترین نرخ اقامت را به خود اختصاص داده است. ارزان‌ترین اتاق یک‌نفره در این شهر با قیمت ۶۰۰ هزار تومان برای هر شب عرضه می‌شود. این رقم در اصفهان ۸۰۰ هزار تومان و در تهران یک میلیون و ۳۲۰ هزار تومان است.

البته پایین‌تر بودن کف قیمت به معنای ارزان بودن تمام گزینه‌های اقامتی در مشهد نیست. در هتل‌های پنج‌ستاره این شهر، نرخ یک شب اقامت به بیش از ۱۰ میلیون تومان می‌رسد؛ رقمی که نشان می‌دهد بازار اقامت مشهد نیز از فاصله قیمتی قابل‌توجهی میان هتل‌های اقتصادی و لوکس برخوردار است.

در اصفهان نیز اگرچه سقف قیمت هتل‌های پنج‌ستاره از دو شهر دیگر پایین‌تر است، اما کمترین نرخ در همین گروه به ۷ میلیون و ۲۹۳ هزار تومان می‌رسد. این موضوع نشان می‌دهد حتی انتخاب هتل در یک رده مشخص نیز لزوماً به معنای برخورداری از گزینه‌های اقامتی با قیمت نزدیک به یکدیگر نیست.

تقاضای سفر همچنان وجود دارد؛ اما توان پرداخت مسئله اصلی است

با وجود افزایش هزینه‌های سفر، شواهد آماری نشان می‌دهد تقاضای گردشگری داخلی به‌طور کامل متوقف نشده است. بر اساس اظهارات معاون گردشگری وزارت میراث فرهنگی در شهریورماه ۱۴۰۵، ضریب اشغال هتل‌ها در برخی استان‌ها همچنان در سطوح بالایی قرار داشته است.

طبق این آمار، ضریب اشغال هتل‌ها در خراسان رضوی در شهریور امسال به ۸۰ درصد رسیده؛ در حالی که این رقم در مدت مشابه سال گذشته ۷۲.۵ درصد بود. در اصفهان اما ضریب اشغال از ۸۰ درصد در شهریور سال گذشته به ۷۵ درصد در سال جاری کاهش یافته است.

در همین دوره، بنا به گزارش تسنیم، ضریب اشغال مراکز اقامتی در گیلان به ۹۸ درصد، مازندران به ۹۵ درصد و اردبیل به ۹۳ درصد رسیده است. این ارقام نشان می‌دهد با وجود فشارهای اقتصادی، برخی مقاصد گردشگری همچنان توانسته‌اند بخش قابل‌توجهی از ظرفیت اقامتی خود را فعال نگه دارند؛ با این حال، به گفته محمد جهانشاهی، مدیر گردشگری سبز وزارت میراث فرهنگی در جنوب کشور به دلیل حاکم بودن شرایط جنگی، در شهریورماه امسال ضریب اشغال هتل‌های کیش، قشم و بندرعباس به حدود ۱۰ تا ۲۰ درصد رسیده است؛ درحالی‌که این رقم در کیش طی شهریور سال گذشته ۸۰درصد بود.

با این حال، افزایش یا تداوم ضریب اشغال را نباید معادل بهبود قدرت خرید خانوارها یا دسترسی عمومی به سفر دانست. ضریب اشغال تنها بخشی از واقعیت بازار را نشان می‌دهد و بدون بررسی متوسط نرخ فروش اتاق، مدت اقامت، ترکیب مسافران و درآمد واقعی هتل‌ها نمی‌توان درباره رونق فراگیر گردشگری قضاوت کرد.

از سوی دیگر، گزارش روزنامه دنیای اقتصاد در نهم آبان‌ماه با استناد به گزارش مرکز پژوهش‌های مجلس از یک مانع جدی دیگر در بازار سفر پرده برمی‌دارد. بر اساس این گزارش، ۷۹ درصد افرادی که طی دو سال گذشته تمایل به سفر داخلی با هواپیما داشته‌اند، به دلیل گرانی بلیت از انتخاب این شیوه حمل‌ونقل صرف‌نظر کرده‌اند.

این آمار به‌خوبی نشان می‌دهد که وجود تمایل به سفر لزوماً به معنای تحقق آن نیست. بخشی از تقاضای بالقوه گردشگری ممکن است به دلیل هزینه بالای حمل‌ونقل یا اقامت به سفر ارزان‌تر، تغییر مقصد یا حتی انصراف از سفر منجر شود.

تورم؛ فشار مضاعف بر سبد هزینه سفر

این تحولات زمانی رخ می‌دهد که تورم همچنان یکی از مهم‌ترین محدودیت‌های اقتصادی خانوارهاست. بر اساس تازه‌ترین آمار بانک مرکزی که در ۱۹ آبان ۱۴۰۵ منتشر شد، تورم دوازده‌ماهه منتهی به مهرماه به ۷۱.۴ درصد رسیده است. شاخص بهای کالاها و خدمات مصرفی نیز در مهرماه نسبت به ماه قبل ۴.۶ درصد افزایش داشته است.

همچنین بر اساس گزارش مرکز آمار ایران، تورم ماهانه مهرماه ۴.۴ درصد، تورم نقطه‌به‌نقطه ۸۸.۷ درصد و تورم سالانه ۷۶.۸ درصد اعلام شده است. این دو مجموعه آماری از نظر جامعه آماری و روش محاسبه یکسان نیستند، اما هر دو از تداوم فشار تورمی بر هزینه‌های خانوار حکایت دارند.

در وضعیت فعلی، سفر بیش از آنکه صرفاً تابع علاقه خانوارها به گردشگری باشد، به مسئله توان مالی تبدیل می‌شود. افزایش هزینه اقامت، حمل‌ونقل و خوراک می‌تواند سهم سفر را در بودجه خانوار کاهش دهد؛ به‌ویژه برای گروه‌هایی که بخش عمده درآمدشان صرف هزینه‌های ضروری زندگی می‌شود.

از این منظر، اختلاف قیمت هتل‌های تهران، اصفهان و مشهد تنها یک مقایسه ساده میان مراکز اقامتی نیست؛ بلکه نشانه‌ای از چندلایه شدن بازار سفر است. در یک سوی این بازار، هتل‌های لوکس با نرخ‌های چندمیلیونی قرار دارند و در سوی دیگر، گزینه‌های اقتصادی با ظرفیت و سطح خدمات متفاوت.

سفر در ایران؛ تقاضای باقی‌مانده در برابر قدرت خرید محدود

مجموع این شواهد نشان می‌دهد بازار گردشگری داخلی با یک تناقض روبه‌رو است: از یک طرف، آمارهای اشغال هتل‌ها از تداوم تقاضا در برخی مقاصد حکایت دارند و از طرف دیگر، افزایش هزینه‌ها بخشی از تقاضای بالقوه را از بازار خارج کرده است.

در واقع، مسئله امروز گردشگری ایران صرفاً نبود علاقه به سفر نیست؛ بلکه فاصله میان تمایل به سفر و توانایی تأمین هزینه‌های آن است. در چنین بازاری، افزایش نرخ اقامت بدون توجه به قدرت خرید خانوارها می‌تواند به تغییر ترکیب مشتریان، کوتاه‌تر شدن مدت اقامت و حرکت مسافران به سمت گزینه‌های ارزان‌تر منجر شود.

بنابراین، برای ارزیابی وضعیت واقعی گردشگری داخلی، صرفاً بررسی تعداد مسافران یا ضریب اشغال هتل‌ها کافی نیست. باید مشخص شود چه سهمی از خانوارها همچنان امکان سفر دارند، چه میزان از تقاضای بالقوه به دلیل افزایش هزینه‌ها حذف می‌شود و بازار اقامت تا چه اندازه با قدرت خرید مصرف‌کنندگان تناسب دارد.