به گزارش سلامت نیوز به نقل ازوبگاه سای‌تِک‌دِیلی ،دانشمندان در پژوهشی تازه دریافته‌اند که توهم ناشی از مواد روان‌گردان نه یک پدیده مبهم، بلکه نتیجه تغییری مشخص در معماری ارتباطی مغز است؛ تغییری که طی آن، خاطرات به جای اطلاعات واقعی محیط در مرکز ادراک قرار می‌گیرند.

این مطالعه که توسط محققان دانشگاه رور بوخوم انجام و در مجله Communications Biology منتشر شده، با استفاده از تصویربرداری نوری پیشرفته، فعالیت مغز را در لحظه تجربه حالت‌های شبیه به توهم بررسی کرده است.

اختلال در تعادل ادراک

مواد روان‌گردان کلاسیک پس از ورود به مغز، به گیرنده‌ای موسوم به «5-HT2A» متصل می‌شوند؛ گیرنده‌ای که نقش مهمی در پردازش اطلاعات حسی، به‌ویژه بینایی، دارد. فعال شدن این گیرنده باعث کاهش انتقال سیگنال‌های بصری از محیط بیرون به نواحی پردازشی مغز می‌شود.

به بیان دیگر، شدت و وضوح داده‌هایی که از چشم به مغز می‌رسد کاهش می‌یابد. در چنین شرایطی، مغز که همواره برای درک جهان به پیش‌بینی و تکمیل اطلاعات متکی است، برای جبران کمبود داده‌های واقعی به منابع درونی خود یعنی حافظه رجوع می‌کند.

وقتی حافظه فعال‌تر از واقعیت می‌شود

محققان نشان دادند که پس از مصرف مواد روان‌گردان، امواج آهسته‌تری با فرکانس حدود پنج هرتز در قشر بینایی تقویت می‌شود. این نوسانات عصبی مانند پل ارتباطی عمل می‌کنند و ارتباط میان نواحی بینایی و بخش‌هایی از مغز که با یادآوری خاطرات مرتبط‌اند ـ به‌ویژه قشر پس‌پینه‌ای ـ را افزایش می‌دهند.

در نتیجه این همگام‌سازی غیرمعمول، خاطرات و تصاویر ذهنی با شدت بیشتری وارد جریان آگاهی می‌شوند و بر ادراک لحظه‌ای غلبه می‌کنند. آنچه فرد تجربه می‌کند، آمیزه‌ای از واقعیت بیرونی و بازسازی‌های حافظه‌ای است؛ پدیده‌ای که به صورت توهم دیده یا احساس می‌شود.

نقش سلول‌های هرمی در شکل‌گیری توهم

در این پژوهش، آزمایش‌ها روی موش‌های آزمایشگاهی انجام شد که به گونه‌ای طراحی شده بودند تا فعالیت نورون‌های خاص در مغزشان قابل مشاهده باشد. داده‌ها نشان داد سلول‌های هرمی در لایه‌های میانی و عمیق قشر مغز نقش کلیدی در این فرایند دارند.

این نورون‌ها پیام‌های عصبی را میان بخش‌های مختلف مغز جابه‌جا می‌کنند. هنگامی که فعالیت آن‌ها تحت تأثیر مواد روان‌گردان تغییر می‌کند، شبکه‌های مرتبط با بینایی و حافظه بیش از حد به یکدیگر متصل می‌شوند و مغز وارد وضعیت عملکردی تازه‌ای می‌شود؛ وضعیتی که شباهت زیادی به رویاپردازی در حالت نیمه‌بیداری دارد.

پیامدهای درمانی احتمالی

یافته‌های این پژوهش می‌تواند توضیح دهد چرا در سال‌های اخیر، استفاده کنترل‌شده از برخی مواد روان‌گردان در چارچوب درمانی برای افسردگی و اختلالات اضطرابی مورد توجه قرار گرفته است. تغییر موقت در شبکه‌های مغزی ممکن است به بیماران کمک کند از الگوهای فکری منفی و تکرارشونده فاصله بگیرند و تجربه‌های ذهنی تازه‌ای را در محیطی امن بازسازی کنند.

البته پژوهشگران تأکید می‌کنند که این نتایج به معنای بی‌خطر بودن مصرف خودسرانه این مواد نیست و هرگونه استفاده درمانی باید تحت نظارت دقیق پزشکی و در چارچوب پژوهش‌های بالینی انجام شود.

این تحقیق نشان می‌دهد توهم صرفاً یک «خطای ساده حسی» نیست، بلکه نتیجه برهم خوردن توازن میان ورودی‌های بیرونی و بازنمایی‌های درونی مغز است. هنگامی که سیگنال‌های واقعی تضعیف می‌شوند، خاطرات فرصت می‌یابند جای آن‌ها را پر کنند و تجربه‌ای بسازند که برای فرد کاملاً واقعی به نظر می‌رسد.

درک دقیق این سازوکار، علاوه بر روشن‌تر کردن راز توهم، می‌تواند راه را برای طراحی درمان‌های هدفمندتر در حوزه سلامت روان هموار کند.