صنعت دارو در ایران گرفتار دوگانه‌ای پیچیده شده است: کنترل شدید قیمت‌ها در کنار افزایش بی‌سابقه هزینه‌های ریالی و ریسک‌های سیاسی، مسیر فعالیت شرکت‌های دارویی را پرچالش کرده است. شرکت‌هایی که تاب‌آوری ویژه داشته باشند، می‌توانند در این شرایط حیاتی به فعالیت ادامه دهند.

به گزارش سلامت نیوز به نقل از سالم‌خبر؛ حسین عبده تبریزی، استاد دانشگاه و تحلیلگر اقتصادی در نشست پایان سال دارو، با بیان این مطلب اظهار داشت: وضعیت فعلی اقتصاد ایران نه در بحران که در حالیت تعلیق است ما نه در وضعیت جنگ تمام‌عیار هستیم و نه در شرایط صلح؛ بلکه در فضایی بینابینی قرار داریم که نه فرو می‌ریزد و نه رشد می‌کند.

همچنین توضیح داد که این شرایط تعلیقی مانع از وقوع توسعه اقتصادی می‌شود: توسعه نمی‌تواند اتفاق بیفتد. نتیجه اقتصادی زنده است و حرکت می‌کند، اما آینده‌اش قابل پیش‌بینی نیست. حتی پیش‌بینی دو ماه آینده نیز غیرممکن شده است.

تبریزی با تأکید بر اینکه این تعلیق موقتی نیست، هشدار داد: «اگر این وضعیت طولانی شود، به یک تعادل بد جدید تبدیل خواهد شد؛ یعنی یک نرمال بد شکل می‌گیرد و این مسئله بسیار نگران‌کننده است.»

وی درباره صنعت دارویی گفت: «این صنعت در یک دوگانه سخت گرفتار شده است. کنترل قیمت‌ها وجود دارد و در همه جای دنیا دارو محصولی است که کنترل می‌شود. مداخلات همزمان با رشد شدید هزینه‌های ریالی و افزایش ریسک سیاسی، شرایط فعالیت شرکت‌های دارویی را دشوار کرده است. بنابراین شرکت‌هایی که عملیات حیاتی دارند باید تاب‌آوری ویژه‌ای داشته باشند.»

تبریزی افزود: «دارو همواره یک مشکل نمایندگی دارد؛ تولیدکننده، مصرف‌کننده، ناظر و بیمه‌گر همه افراد مختلفی هستند که اطلاعات مشابهی ندارند و این وضعیت تصمیم‌گیری را پیچیده می‌کند. قیمت‌گذاری دارو در چنین شرایطی اجتناب‌ناپذیر است.»

او با بیان اینکه «اقتصاد در تعلیق به معنای فروپاشی نیست»، توضیح داد: تجارت متوقف نشده اما تصمیم‌های بزرگ گرفته نمی‌شود. هدف در چنین اقتصادی حفظ شرایط حداقلی است؛ بقا اولویت دارد و تعویق تصمیم‌های بزرگ اقتصادی معمول است.

تبریزی در پایان به روند توسعه در دهه‌های گذشته اشاره کرد: در دهه ۷۰ و ۸۰، فضاهای جدید ایجاد می‌شد و توسعه در جریان بود، اما امروز فعالیت اقتصادی به حداقل رسیده و به جای پذیرش ریسک، شرکت‌ها به بقا و حفظ حداقل‌ها متمرکز شده‌اند.

سرمایه‌گذاری بدون اعتماد غیرممکن است

عبده تبریزی تأکید کرد که شرایط اقتصادی کشور باعث فلج شدن سرمایه‌گذاری و توسعه شده است در اقتصاد بازار با ریسک، می‌توان کنار آمد، اما در شرایط نااطمینانی بنیادین، اقتصاد فلج می‌شود و ما به سمت قفل شدن پیش می‌رویم.»

او توضیح داد که سرمایه‌گذاری صرفاً تابع نرخ بهره یا بازده نیست: انتظارات درباره آینده اهمیت اساسی دارد. وقتی آینده قابل تصور نیست، سرمایه‌گذاری شکل نمی‌گیرد. این وضعیت باعث می‌شود سرمایه‌گذاران حتی وقتی پروژه‌ای سودآور است، جرات عمل نداشته باشند.

تبریزی به مفهوم «انیمال اسپریت» (Animal Spirit) اشاره کرد و گفت: این نیرو، غرایز و اعتماد سرمایه‌گذاران است که آن‌ها را به عمل و سرمایه‌گذاری سوق می‌دهد. فعال شدن آن مستلزم قابل پیش‌بینی بودن آینده، ثبات نسبی قواعد بازی و امکان جبران خطا است. وقتی این شرایط نباشد، حتی محاسبات دقیق اقتصادی نمی‌تواند فرد را به عمل وادارد.

او با مثال‌هایی از تاریخ اقتصاد جهانی افزود: «در بحران ۲۰۰۸، حتی وقتی سود بانکی به صفر رسید، سرمایه‌گذاران حرکت نکردند. مشابه آن در دهه ۹۰ در ژاپن رخ داد؛ بعد از بحران بزرگ، بانک مرکزی نرخ سود را به صفر رساند اما سرمایه‌گذاری‌ها انجام نشد. این نشان می‌دهد که مشکل ایران تنها کمبود سرمایه یا ابزار نیست، بلکه «انیمال اسپریت» خاموش شده است.»

تبریزی ادامه داد: «وقتی این روحیه سرمایه‌گذاری خاموش است، هیچ سیاست اقتصادی به تنهایی مؤثر نخواهد بود. منابع و فرصت‌ها ممکن است موجود باشند، اما انگیزه عمل نیست. حتی نهادهای تصمیم‌گیر مانند وزارت بهداشت و سایر سازمان‌ها نیز به دلیل هزینه بالای تصمیم‌گیری، اصلاحات ساختاری را به تأخیر می‌اندازند و اداره روزمره بر حکمرانی اقتصادی غلبه می‌کند.»

وی نتیجه‌گیری کرد: «در این شرایط، محاسبه اقتصادی، منابع و فرصت‌ها کافی است، اما عمل و توسعه متوقف شده‌اند. اقتصاد ایران در تعلیق نهادی گرفتار شده است و تا زمانی که اعتماد و روحیه سرمایه‌گذاری بازنگردد، هیچ حرکت بلندمدتی امکان‌پذیر نیست.»

عبده تبریزی: بازگشت اقتصاد ایران پله‌پله است

عبده تبریزی با اشاره به ساختار بحران اقتصادی ایران توضیح داد: «وضعیت اقتصاد ما از نوع پله‌ای است؛ یعنی مسائل انباشته شده‌اند و برای اصلاح آن‌ها باید قدم‌به‌قدم، پله‌پله اقدام کنیم تا بتوانیم به پله بعدی برسیم. به گمان من، کافی نیست که تنها در حوزه اقتصاداصلاح کنیم؛ لازم است در حوزه سیاست نیز پله‌های متناظری برداشته شود.»

او با اشاره به مشکلات ساختاری و بانکی کشور گفت: «مثلاً بودجه هزار میلیاردی که مجلس برای سال آینده تصویب کرده، در سال بعد ممکن است به حدود ۴ هزار میلیارد همت برسد در حالی که کسری بانک‌ها همچنان باقی است و همه می‌دانند بسیاری از بانک‌ها با مشکلات جدی مواجه‌اند. مسئله اصلی، حکمرانی است؛ حتی در حوزه‌هایی مانند انرژی و قیمت‌گذاری، ریزش سریع اتفاق نیفتاده است. این سقوط تدریجی، ریشه‌دار بوده و نهادهای ضعیف ظرفیت تولید، بهره‌وری و بودجه کشور را آسیب زده‌اند.»

تبریزی ادامه داد: «بحران در ایران صرفاً یک شوک کوتاه‌مدت نیست، بلکه حاصل تجمیع مشکلات است. مدل‌های تحلیل نشان می‌دهد که بازگشت به سطح قبل از بحران، زمان بیشتری طول می‌کشد و هر پله اقتصادی نیازمند اقدامات مشخص، اصلاحات ساختاری و سیاست‌های پایدار است. بازگشت تدریجی است و با یک جهش ناگهانی اتفاق نمی‌افتد.»

او افزود: «در هر مرحله از بازیابی اقتصادی، گام‌های متناظر در سیاست داخلی و خارجی ضروری است. حتی اگر اصلاحاتی در سیاست‌ها اتفاق بیفتد، بدون هماهنگی با ساختارهای اقتصادی و بانکی، مشکل به‌طور کامل حل نخواهد شد. نمودارهای تحلیلی نشان می‌دهد که این مسیر طولانی است و بازگشت کامل زمان‌بر خواهد بود.»

تبریزی در پایان با یادآوری تجربه تاریخی گفت: «اگر به سال‌های پس از جنگ نگاه کنیم، می‌بینیم درصد قابل توجهی از جمعیت زیر خط فقر بوده‌اند. در آن مقطع، با رهبری آقای هاشمی، اقدامات مرحله‌ای و تدریجی آغاز شد که نمونه‌ای از بازگشت اقتصادی پله‌پله بود.»