پنجم اسفند در تقویم رسمی کشور به نام «روز مهندس» ثبت شده است؛ روزی که بهانه‌ای برای پاسداشت اندیشه، خلاقیت و مسئولیتی است که مهندسان در قبال آینده جامعه بر عهده دارند. این روز همزمان با بزرگداشت خواجه نصیرالدین طوسی، دانشمند برجسته ایرانی، یادآور پیوند عمیق دانش نظری و کاربست عملی آن در مسیر پیشرفت تمدنی است؛ پیوندی که جوهره اصلی مهندسی را شکل می‌دهد.

مهندسی صرفاً یک حرفه یا عنوان دانشگاهی نیست، بلکه رویکردی نظام‌مند به حل مسئله است؛ نگاهی که بر پایه علم، تجربه، خلاقیت و مسئولیت‌پذیری شکل می‌گیرد و هدف آن بهبود کیفیت زندگی انسان‌هاست. از طراحی زیرساخت‌های شهری و صنعتی گرفته تا توسعه فناوری‌های نوین، از مدیریت منابع طبیعی تا ارتقای کیفیت تولید، نقش مهندسان در همه لایه‌های توسعه ملی قابل مشاهده است. هر پل، هر خط تولید، هر سامانه هوشمند و هر راهکار فناورانه، حاصل سال‌ها آموزش، تلاش و تعهد متخصصانی است که تصمیم‌هایشان مستقیماً بر زندگی امروز و فردای جامعه اثر می‌گذارد.

در جهان پرشتاب کنونی که فناوری با سرعتی بی‌سابقه در حال تحول است، جایگاه مهندسان بیش از گذشته اهمیت یافته است. تغییرات اقلیمی، چالش‌های زیست‌محیطی، رقابت‌های صنعتی، نیاز به بهره‌وری بیشتر و حرکت به سوی اقتصاد دانش‌بنیان، همگی مسائلی هستند که بدون حضور فعال و مؤثر جامعه مهندسی قابل حل نیستند. مهندسان نه‌تنها باید همگام با دانش روز حرکت کنند، بلکه لازم است توانایی یادگیری مستمر، نگاه میان‌رشته‌ای و قدرت تبدیل ایده به راهکار عملی را در خود تقویت کنند.

روز مهندس فرصتی است برای بازنگری در این مسئولیت بزرگ؛ فرصتی برای تأکید بر اخلاق حرفه‌ای، تعهد اجتماعی و نقش اثرگذار مهندسان در ساختن آینده‌ای پایدار و متوازن. این روز یادآوری می‌کند که توسعه صرفاً در اعداد و آمار خلاصه نمی‌شود، بلکه در کیفیت زندگی مردم، سلامت محیط زیست، ایمنی زیرساخت‌ها و کارآمدی نظام‌های تولید و خدمات معنا پیدا می‌کند.

پنجم اسفند زمانی برای شنیدن صدای مهندسان است؛ آنان که در دانشگاه‌ها، صنایع، شرکت‌های فناور و نهادهای اجرایی مشغول فعالیت‌اند و هر یک به سهم خود در مسیر پیشرفت کشور نقش‌آفرینی می‌کنند. پاسداشت این روز، در حقیقت ارج نهادن به تفکر علمی، نوآوری و مسئولیت‌پذیری است؛ ارزش‌هایی که بنیان توسعه پایدار را شکل می‌دهند و آینده‌ای روشن‌تر را رقم می‌زنند.

مهندس امروز مسئول آینده زمین و جامعه است

زهراسادات رضوی، دکترای مهندسی محیط‌ زیست و عضو بنیاد نخبگان استان اصفهان با اشاره به نقش مهندسان در جامعه به ایسنا اظهار می‌کند: مهندس امروز صرفاً طراح پروژه نیست، بلکه در برابر آینده زمین و جامعه‌ای که برای آن تصمیم‌گیری می‌کند مسئول است. به اعتقاد من، فارغ‌التحصیلان دانشگاهی باید به سمتی حرکت کنند که دانش آن‌ها کاربردی باشد و بتوانند نیازهای واقعی کشور را برطرف کنند.

دانش تئوریک کافی نیست

وی با بیان اینکه کشور با معضلات متعدد زیست‌محیطی روبه‌روست، می‌افزاید: در حوزه آب، خاک، هوا و تنوع زیستی با چالش‌های جدی مواجه هستیم و طبیعتاً انتظار می‌رود فارغ‌التحصیلان رشته محیط‌زیست در حل این مسائل نقش‌آفرین باشند. با این حال، متأسفانه بسیاری از دانش‌آموختگان این حوزه بیشتر آموزش‌های تئوریک دیده‌اند و پس از فارغ‌التحصیلی آمادگی لازم برای مدیریت پروژه یا تعریف طرح‌های کاربردی متناسب با نیاز کشور را ندارند.

کمرنگ بودن نقش دانشجو در تعریف موضوعات پژوهشی

دکتری مهندسی محیط زیست با اشاره به روند تعریف موضوعات پژوهشی در دانشگاه‌ها بیان می‌کند: در مقاطع تحصیلات تکمیلی معمولاً اساتید موضوع پایان‌نامه را پیشنهاد می‌دهند و دانشجو نقش کمرنگ‌تری در ارائه ایده‌های مستقل دارد. هرچند تلاش می‌شود این موضوعات به نیاز صنعت نزدیک باشد و از طریق صندوق‌های پژوهشی حمایت مالی دریافت کند، اما دانشجو کمتر فرصت می‌یابد ایده‌های خود را پرورش دهد و آن‌ها را به طرح‌های کاربردی تبدیل کند؛ همین مسئله موجب می‌شود ذهن او پس از فارغ‌التحصیلی بسته‌تر باشد.

ارتباط دانشگاه و صنعت؛ روندی رو به بهبود، اما ناکافی

رضوی با بیان اینکه در سال‌های اخیر ارتباط دانشگاه و صنعت تا حدی تقویت شده است، می‌گوید: برخی صنایع از جمله شرکت‌هایی مانند فولاد مبارکه پروژه‌هایی را تعریف کرده و با دانشگاه‌ها قرارداد منعقد کرده‌اند و دانشجویان تحصیلات تکمیلی در این پروژه‌ها مشارکت دارند. این روند نسبت به گذشته بهتر شده، اما هنوز کافی نیست. بسیاری از صنایع کوچک یا نیازهای خود را اعلام نمی‌کنند یا توان و دغدغه لازم، به‌ویژه در حوزه محیط‌زیست، را ندارند. در حالی که اگر نیازسنجی دقیق انجام و پروژه‌ها به دانشگاه معرفی شود، دانشجویان می‌توانند زیر نظر استادان در حل مسائل واقعی صنعت نقش داشته باشند.

وی درباره تعارض میان منافع اقتصادی و ملاحظات محیط‌زیستی در پروژه‌های توسعه‌ای تأکید می‌کند: به نظر من مسئولیت‌پذیری باید بر منافع اقتصادی ارجح باشد. اقتصاد مهم است، اما اگر محیط‌زیست و سلامت مردم آسیب ببیند، دیگر ظرفیتی برای رشد اقتصادی باقی نمی‌ماند. ابتدا باید شرایطی فراهم شود که انسان بتواند در محیطی سالم زندگی کند و سپس به توسعه اقتصادی اندیشید.

نخبگان و چالش نابرابری شغلی

این عضو بنیاد نخبگان استان اصفهان با اشاره به تجربه خود در جذب از طریق بنیاد نخبگان ادامه می‌دهد: متأسفانه شایستگی افراد آن‌گونه که باید در نظر گرفته نمی‌شود. من با مدرک دکتری از دانشگاه صنعتی، به‌عنوان کارشناس استخدام شدم؛ جایگاهی که با مدرک کارشناسی نیز قابل تصدی است. در چنین شرایطی امکان تعریف پروژه یا تبدیل ایده به طرح کاربردی برایم فراهم نیست و حتی برای انجام کارهای پژوهشی ناچارم خارج از مجموعه و با هزینه شخصی اقدام کنم.

رضوی توضیح می‌دهد: پس از سال‌ها تحصیل و تدریس، انجام امور اداری و منشی‌گری برای فردی با این سطح از تخصص، نشان‌دهنده نابرابری شغلی است. اگر قرار است نخبگان از طریق بنیاد نخبگان وارد دستگاه‌های اجرایی شوند، باید فرصت بروز توانمندی و اثبات شایستگی به آن‌ها داده شود، نه اینکه دوباره از نقطه صفر و در جایگاهی نامتناسب با تخصص خود شروع کنند.

وی با اشاره به پدیده مهاجرت نخبگان می‌افزاید: قطعاً باید برای ساختن کشور ماند و برنامه‌ریزی کرد، اما زمانی که افراد در جایگاه متناسب با تخصص خود قرار نمی‌گیرند و برخی مدیران بدون تخصص لازم در مسئولیت‌های تخصصی حضور دارند، انگیزه‌ها کاهش می‌یابد. رفع این نابرابری‌ها شرط اساسی برای حل مسائل کشور است.

مسئولیت‌پذیری و توجه به نیازهای جامعه

این نخبه استان اصفهان در پایان و در آستانه روز مهندس، خطاب به نسل جدید مهندسان می‌گوید: توصیه می‌کنم از فرصت‌ها و امکانات کشور استفاده کنند، چالش‌های جامعه را بشناسند و آن‌ها را به فرصت تبدیل کنند. مهندس موفق کسی است که مسئولیت‌پذیر باشد، شایستگی‌ها را در کنار نیازهای جامعه قرار دهد و تنها به پیشرفت فردی نیندیشد. به‌ویژه در حوزه محیط‌زیست که با بحران‌های متعددی روبه‌رو هستیم، باید تلاش کنیم ایده‌ها را کاربردی کنیم و با هم‌افزایی میان دانشگاه، صنعت و جامعه، در مسیر حل چالش‌های کشور گام برداریم.

مهندس بودن یک مسئولیت اجتماعی است، نه صرفاً یک عنوان تخصصی

محمد امامی، دکتری مهندسی برق و نخبه کارآفرین استان اصفهان با تأکید بر جایگاه اجتماعی مهندسی به ایسنا اظهار می‌کند: برای من، مهندس بودن بالاتر از یک عنوان تخصصی است و یک مسئولیت اجتماعی محسوب می‌شود. عنوان تخصصی صرفاً نشان می‌دهد که ما مجموعه‌ای از دانش و مهارت‌ها را در کلاس‌های درس و آزمایشگاه‌ها یاد گرفته‌ایم، اما آنچه به این دانش معنا می‌دهد، زمانی است که در حل مسائل واقعی کشور به کار گرفته شود.

وی می‌افزاید: از ابتدای دوره کارشناسی با شرکت در مسابقات رباتیک تلاش کردم در کنار کسب دانش، مراحل کاربردی آن را نیز در ساخت ربات‌ها تجربه کنم و این مسیر تا امروز ادامه داشته است؛ به‌گونه‌ای که اکنون از طریق یک شرکت دانش‌بنیان، در صنایع مختلف کشور پروژه‌های صنعتی در حوزه پردازش تصویر را اجرا می‌کنیم.

این فعال فناور با اشاره به فعالیت‌های جاری مجموعه خود ادامه می‌دهد: در حال حاضر محصولاتی برای خطوط تولید ارائه می‌کنیم که حل آن‌ها مستقیماً بر کیفیت، ایمنی و رقابت‌پذیری محصولات صنایع کشور اثر می‌گذارد. در چنین فضایی، مهندس بودن یعنی پذیرفتن مسئولیت برای خلق ارزش، حل مسئله و کمک به ساختن آینده‌ای بهتر. به باور من، مهندس واقعی کسی است که دانش خود را در خدمت پیشرفت جامعه قرار دهد؛ نه صرفاً برای کسب یک عنوان، بلکه برای ایجاد اثری ماندگار.

امامی در ادامه تصریح می‌کند: مهندس بودن در درجه اول به معنای داشتن تخصص فنی عمیق و توانایی حل مسئله است و الزاماً همه مهندسان نباید کارآفرین شوند. بسیاری از مهندسان با تمرکز بر توسعه دانش تخصصی، تحقیق و توسعه و حل مسائل پیچیده فنی، نقش بسیار ارزشمندی در پیشرفت فناوری و صنعت ایفا می‌کنند و این مسیر خود یکی از مهم‌ترین نقش‌های مهندسی است.

کارآفرینی، یک الزام نیست، یک فرصت برای اثرگذاری عمیق‌تر است

وی می‌افزاید: با این حال، در میان مهندسان افرادی هستند که علاوه بر توانایی فنی، در خود ظرفیت مدیریت، رهبری و ایجاد یک جریان کاری را می‌بینند. این افراد اگر در کنار دانش فنی، دانش مدیریت و کسب‌وکار را نیز به‌صورت اصولی فرا بگیرند و توانایی مهندسی کردن یک کسب‌وکار جدید با تمام ابعاد آن از جمله مالی، اداری، بازرگانی و فنی را کسب کنند، می‌توانند از طریق تبدیل یک مسئله واقعی به یک راهکار و سپس به یک محصول یا خدمت، ارزش‌آفرینی گسترده‌تری ایجاد کنند. به طور خلاصه، کارآفرینی برای مهندسان یک الزام نیست، اما برای آن دسته از مهندسانی که این توانایی و علاقه را در خود می‌بینند، فرصتی مهم برای اثرگذاری عمیق‌تر در خلق ارزش و ایجاد اشتغال است.

مزیت میان‌رشته‌ای مهندسان ایرانی در عرصه‌های جهانی

این دکتری مهندسی برق با اشاره به تجربه حضور در مسابقات جهانی رباتیک می‌گوید: تجربه نشان داده است که مهندس ایرانی هر زمان فرصت حضور در عرصه‌های بین‌المللی را پیدا کرده، توانسته شایستگی خود را به‌خوبی اثبات کند. تجربه حضور در مسابقات جهانی رباتیک برای من نشان داد که مهندسان ایرانی از نظر توانایی فنی، خلاقیت و قدرت حل مسئله، جایگاه قابل احترامی در سطح بین‌المللی دارند.

امامی ادامه می‌دهد: آنچه مهندسان ما را متمایز می‌کند، صرفاً دانش تئوریک نیست، بلکه توانایی ارائه راهکار عملی در شرایط محدودیت است. شرایط خاص کشور اگرچه چالش‌هایی ایجاد کرده، اما در عین حال باعث شده مهندسان ما نگاه چندبعدی‌تری پیدا کنند و تا حدی فراتر از رشته تخصصی خود حرکت کنند. برای مثال، در پروژه‌ای مانند ساخت ربات، یک مهندس برق معمولاً درک قابل قبولی از برنامه‌نویسی، مکانیک و یکپارچه‌سازی سیستم نیز پیدا می‌کند. این نگاه میان‌رشته‌ای موجب می‌شود مهندس ایرانی بتواند یک سیستم را به‌صورت یکپارچه ببیند و حتی با منابع محدود، محصولی کامل و کارآمد بسازد؛ موضوعی که در رقابت‌های جهانی یک مزیت ارزشمند محسوب می‌شود.

وی با اشاره به اجرای بیش از ۵۰ پروژه موفق پردازش تصویر در صنایع خودرو، پزشکی و فولاد اظهار می‌کند: تجربه ما نشان می‌دهد که مهندس ایرانی تا حد زیادی از مرز تئوری عبور کرده و وارد مرحله اثرگذاری واقعی شده است. آنچه این موضوع را اثبات می‌کند، صرفاً تولید مقاله یا کار آزمایشگاهی نیست، بلکه توسعه و استقرار محصولاتی است که امروز به‌صورت عملیاتی در خطوط تولید و محیط‌های صنعتی و در کنار محصولات اروپایی مورد استفاده قرار می‌گیرند و به بهبود کیفیت، افزایش بهره‌وری و کاهش هزینه‌ها کمک می‌کنند.

این نخبه کارآفرین می‌افزاید: ما توانسته‌ایم محصولاتی را توسعه دهیم که از نظر عملکرد و قابلیت اطمینان، در سطح محصولات شرکت‌های خارجی قرار دارند و این محصولات توسط مشتریان صنعتی استفاده می‌شوند. این دستاورد نشان می‌دهد دانش فنی موجود در کشور، در صورت جهت‌دهی صحیح و اتصال به نیاز واقعی صنعت و سرمایه‌گذاری مناسب، قابلیت تبدیل شدن به محصول رقابتی را دارد. در حال حاضر نیز برنامه ما توسعه بازار این محصولات در سطح منطقه است، زیرا معتقدیم این توانمندی نه‌تنها پاسخگوی نیاز داخل کشور است، بلکه ظرفیت حضور در بازارهای بین‌المللی را نیز دارد.

امامی تأکید می‌کند: مهم‌ترین نشانه عبور مهندس ایرانی از مرز تئوری، شکل‌گیری چرخه کامل «دانش تا محصول» است؛ چرخه‌ای که در آن مهندس مسئله واقعی را می‌شناسد، راهکار فناورانه طراحی می‌کند و در نهایت آن را به محصولی قابل استفاده و قابل اعتماد تبدیل می‌کند. این روند نویدبخش آینده‌ای است که در آن مهندسی ایرانی نه‌تنها مصرف‌کننده فناوری، بلکه تولیدکننده و صادرکننده آن خواهد بود.

مهندس تراز؛ انسانی متعادل در ذهن، جسم و روح

وی در ادامه با اشاره به ابعاد شخصیتی مهندس تراز می‌گوید: به اعتقاد من، مهندس تراز صرفاً با شاخص‌های علمی و فنی تعریف نمی‌شود، بلکه انسانی متعادل است که به همه ابعاد وجودی خود توجه دارد. انسان نیازمند تعادل میان ذهن، جسم و روح است و هر فرد در کنار فعالیت تخصصی خود باید به سلامت جسم از طریق فعالیت ورزشی مستمر و نیز به آرامش و تعالی روحی توجه کند.

این فناور می‌افزاید: تجربه حضور در فعالیت‌های قرآنی و مسابقات تواشیح برای من بیش از هر چیز منبعی برای ایجاد آرامش، تمرکز و انسجام درونی بوده است و این آرامش تأثیر مستقیمی بر کیفیت فعالیت حرفه‌ای من دارد. از این رو، این مسیرها را مکمل مهندسی می‌دانم.

امامی خاطرنشان می‌کند: به‌عنوان یک مهندس و مدیر یک مجموعه فناور به این نتیجه رسیده‌ام که موفقیت پایدار حاصل نگاه جامع به زندگی است. مهندس تراز فردی است که علاوه بر تخصص و دانش، از درون نیز به ثبات و آرامش رسیده و همین تعادل به او کمک می‌کند در مسیر حل مسائل واقعی، عملکردی مؤثرتر داشته باشد.

یادگیری مستمر و شجاعت در برابر چالش‌ها

وی در پایان تأکید می‌کند: دانش مهندسی زمانی ارزشمند می‌شود که بتواند گره‌ای از یک نیاز واقعی باز کند، چه در صنعت، چه در جامعه و چه در زندگی روزمره. مهندسان جوان باید بدانند فناوری به‌سرعت در حال تغییر است و ابزارهایی که امروز می‌آموزند ممکن است در آینده دگرگون شود، اما توانایی یادگیری مستمر، تحلیل مسئله و ارائه راهکار سرمایه‌ای ماندگار است. از این رو توصیه می‌کنم یادگیری را هیچ‌گاه متوقف نکنند، صبور باشند و از مواجهه با مسائل پیچیده نترسند، چراکه بخش مهمی از رشد حرفه‌ای در دل همین چالش‌ها شکل می‌گیرد.

به گزارش ایسنا، مهندسی امروز فراتر از یک عنوان تخصصی است و مسئولیتی اجتماعی و ملی را بر دوش دارد. مهندسان واقعی کسانی هستند که دانش و مهارت خود را در خدمت حل مسائل واقعی جامعه و صنعت قرار می‌دهند، ایده‌ها را به پروژه‌های کاربردی تبدیل می‌کنند و در توسعه پایدار کشور نقش‌آفرینی می‌کنند. به ویژه در حوزه‌هایی مانند محیط زیست و فناوری‌های نوین، مهندسان باید مسئولیت اخلاقی و حرفه‌ای خود را جدی بگیرند و با نگاه میان‌رشته‌ای، خلاقانه و پایدار، اثرگذاری خود را افزایش دهند. روز مهندس فرصتی است برای قدردانی از این تلاش‌ها، بازنگری در جایگاه مهندسان در جامعه و یادآوری اهمیت اتصال دانش دانشگاهی به نیاز واقعی صنعت و مردم.

انتهای پیام