رمضان که می‌آید، اصفهان ردای دیگری بر تن می‌کند، ردایی از جنس سکوت‌های روشن و نجواهای آسمانی. در میانه این شهر کاشی و کبوتر، چهارباغ عباسی مثل دفتری کهن گشوده می‌شود، برگ‌هایی از چنارهای بلندش ورق می‌خورد و هر برگ، آیه‌ای است که در باد تلاوت می‌شود. جوی‌های آب، واژه‌ها را با خود می‌برد و نور غروب بر رحل‌های قرآن می‌نشیند، گویی آفتاب هم برای شنیدن آمده است.

در بلوار میانی چهارباغ، کنار جوی آب، رحل‌ها صف کشیده‌اند، چوب‌هایی ساده که بر دوش‌شان کتابی نشسته است که قرن‌ها دل‌ها را به تپش می‌اندازد. قاریان نام‌آشنا با حنجره‌هایی که بوی سحر می‌دهد، آیات را در فضای چهارباغ می‌پراکنند و صدا، مثل پرنده‌ای سپید، از شاخه‌ای به شاخه دیگر می‌پرد. جز خوانی از روز نخست ماه مبارک برپاست و هر روزه‌دار سهمی از این سفره نور برمی‌دارد.

چهارباغ در رمضان فقط یک مکان نیست، میعادگاهی است که زمان در آن آرام‌تر قدم می‌زند. صدای قرآن با صدای آب درهم می‌آمیزد و گفت‌وگویی قدیمی را زنده می‌کند، گفت‌وگوی زمین و آسمان. رهگذران می‌ایستند، برخی روی سنگ‌فرش‌ها می‌نشینند، برخی تسبیح به دست دارند و برخی قرآن، اما همه در یک چیز مشترک‌اند، دل‌هایی که می‌خواهند سبک‌تر شوند.

در این فضا، انگار شهر نفس عمیق‌تری می‌کشد. مغازه‌ها آرام‌ترند، گام‌ها شمرده‌تر و نگاه‌ها مهربان‌تر. چهارباغ عزیز و دوست‌داشتنی هر سال در رمضان به آغوشی بدل می‌شود که روزه‌داران را گرد هم می‌آورد، آغوشی که در آن صداها نه برای هیاهو، بلکه برای هدایت برمی‌خیزد.

مریم سادات، معلم ادبیات ۳۸ساله و مادر دو فرزند به ایسنا اظهار می‌کند: هر سال از روزهای نخست رمضان خودم را به چهارباغ می‌رسانم. برای من، رمضان بدون چهارباغ ناقص است. وقتی روی سنگ‌فرش‌ها می‌نشینم و صدای تلاوت در فضا می‌پیچد، حس می‌کنم کلمات جان می‌گیرند، انگار آیه‌ها از روی صفحه جدا می‌شوند و در هوا راه می‌روند.

وی به پیوند آب و آیه اشاره می‌کند و می‌افزاید: این جوی‌های آب برای من استعاره‌ای از رحمت است. همان‌طور که آب بی‌صدا جاری است، قرآن هم آرام و پیوسته در زندگی ما جریان دارد، حتی اگر گاهی صدایش را نشنویم. اینجا که می‌آیم، صدای آن جریان را واضح‌تر می‌شنوم.

این بانوی معلم بیان می‌کند: معتقدم جزءخوانی جمعی نوعی همدلی اجتماعی می‌آفریند. وقتی صدها نفر با هم یک جزء را می‌خوانند، حس می‌کنم دل‌ها هم‌صدا می‌شوند. این هم‌صدایی فقط خواندن نیست، نوعی همدلی است، انگار هرکس باری از دوش دیگری برمی‌دارد.

مریم سادات ادامه می‌دهد: فرزندانم را هم می‌آورم تا یاد بگیرند قرآن فقط در خانه و مسجد نیست، در خیابان هم می‌تواند جاری شود، در دل‌زندگی. چهارباغ برای آن‌ها کلاس درسی است که معلمش نور است و کتابش آیه.

حسین رضایی، کاسب چهارباغ و روزه‌دار ۵۶ساله اظهار می‌کند: سال‌هاست در نزدیکی چهارباغ کسب‌وکار دارم و از زمانی که این مراسم برگزار می‌شود، در آن حضور پیدا می‌کنم. آن زمان شاید جمعیت کمتر بود، اما حال‌وهوا همین بود، آرام و پر از احترام. حالا که سنم بالاتر رفته، بیشتر قدر این لحظه‌ها را می‌دانم و حاضر نیستم این روزها و لحظات معنوی را از دست بدهم.

وی می‌افزاید: صدای قاریان طنین بیدارباش دل است. وقتی قاری آیه‌ای را با تحریرهای زیبا می‌خواند، حس می‌کنم کسی در دل را می‌زند. برخی آیه‌ها را بارها شنیده‌ام، اما اینجا طور دیگری می‌نشیند، شاید به‌خاطر فضا، شاید به‌خاطر جمع.

این کاسب اصفهانی بیان می‌کند: در طول روز با افراد مختلف سروکار دارم و گاهی خسته می‌شوم، اما عصر که به جزءخوانی می‌آیم، خستگی‌ها شسته می‌شود. مثل همین جوی آب که گردوغبار را می‌برد، قرآن هم دل را می‌شوید.

رضایی تأکید می‌کند: چهارباغ همیشه زیبا بوده است، اما در رمضان جلوه دیگری دارد. اینجا می‌فهمیم شهر فقط ساختمان و مغازه نیست، شهر یعنی مردمی که کنار هم می‌ایستند و برای چیزی فراتر از خودشان وقت می‌گذارند.

آسیه نعمتی، دانشجوی فلسفه ۲۲ساله اظهار می‌کند: حضور در جزءخوانی چهارباغ را تجربه‌ای وجودی می‌دانم. برای من، این فضا شبیه یک مکاشفه جمعی است. هرکس با دغدغه‌های خودش می‌آید، اما وقتی آیه‌ها خوانده می‌شود، انگار همه در یک افق مشترک قرار می‌گیریم.

وی به جنبه زیبایی‌شناسانه تلاوت اشاره کرده و می‌افزاید: صوت قاریان فقط خواندن متن نیست، یک هنر است. ترکیب موسیقی صدا با معماری چهارباغ حس عجیبی می‌سازد. ستون‌های درختان مثل نت‌های یک قطعه بزرگ‌اند و صدا میان آن‌ها حرکت می‌کند.

این دانشجو بیان می‌کند: چنین مراسمی پیوند سنت و زندگی معاصر است. ما نسل جدید شاید شکل‌های متفاوتی از دین‌داری داشته باشیم، اما اینجا می‌بینم که سنت می‌تواند زنده و پویا باشد. جز خوانی در قلب یک گذر تاریخی یعنی دین در متن زندگی.

نعمتی می‌گوید: هر سال با دوستانم قرار می‌گذاریم که حداقل چند روز در این مراسم شرکت کنیم. برای ما، چهارباغ در رمضان قرارگاه آرامش است، جایی که می‌توان چند دقیقه از شتاب دنیا فاصله گرفت و با خود روبه‌رو شد.

معنای اجتماعی تلاوت، وقتی شهر با قرآن نفس می‌کشد

حجت‌الاسلام علی موسوی، استاد حوزه دین و فلسفه و مشاور دینی در مدرسه امام صادق اصفهان اظهار می‌کند: برگزاری جزءخوانی قرآن در فضاهای عمومی نشانه اجتماعی بودن ایمان است. در سنت اسلامی، قرآن فقط کتابی برای خلوت فردی نیست، کتابی برای ساختن جامعه است. وقتی آیات در فضای شهری طنین‌انداز می‌شود، دین در متن زیست جمعی حضور دارد و از حاشیه به متن بازمی‌گردد.

وی با اشاره به جایگاه مکان در تجربه معنوی می‌افزاید: مکان‌های تاریخی مانند چهارباغ عباسی حامل خاطره‌اند. این گذر فقط مسیر عبور نیست، حافظه زنده شهر است. وقتی قرآن در چنین فضایی خوانده می‌شود، پیوندی میان حافظه تاریخی و حافظه دینی شکل می‌گیرد. این پیوند هویت شهری را تقویت می‌کند و به شهر روح می‌بخشد.

این استاد حوزه دین و فلسفه بیان می‌کند: صدای تلاوت قرآن صرفا صوت نیست، معناست که در قالب نغمه حرکت می‌کند. از منظر فلسفی می‌توان گفت این صدا نوعی دعوت به بازگشت به خویشتن است. در هیاهوی زندگی مدرن که انسان در معرض پراکندگی ذهن و اضطراب است، چنین لحظاتی فرصتی برای تمرکز و سکون درونی فراهم می‌کند.

موسوی با تأکید بر اهمیت جزءخوانی می‌گوید: جزءخوانی نظم و استمرار را آموزش می‌دهد. هر روز بخشی مشخص با تعهد جمعی خوانده می‌شود، این یعنی سلوکی گام‌به‌گام، نه شتاب‌زده و نه پراکنده. جامعه‌ای که با قرآن انس روزانه دارد، در برابر بحران‌های اخلاقی و اجتماعی مقاوم‌تر است، زیرا مرجع مشترک معنایی دارد که می‌تواند به آن رجوع کند.

وی به بعد تربیتی این مراسم اشاره می‌کند و می‌افزاید: حضور خانواده‌ها و جوانان در چهارباغ نشان می‌دهد دین می‌تواند عامل پیوند نسل‌ها باشد. کودکی که امروز در کنار پدر و مادرش آیه می‌شنود، تجربه‌ای عاطفی در ذهن خود ثبت می‌کند که ممکن است سال‌ها بعد در بزنگاه‌های تصمیم‌گیری راهگشا باشد.

این کارشناس دینی تصریح می‌کند: زیبایی‌شناسی تلاوت نیز اهمیت دارد. هنر قرائت پلی میان عقل و دل است. وقتی آیات با صوت خوش و رعایت قواعد تجوید خوانده می‌شود، معنا آسان‌تر در جان می‌نشیند. این هنر سرمایه‌ای فرهنگی است که افزون بر بعد عبادی، بعد هنری و تمدنی نیز دارد و می‌تواند در ارتقای ذائقه معنوی جامعه نقش‌آفرین باشد.

موسوی در ادامه توضیح می‌دهد: در دوره‌ای زندگی می‌کنیم که بسیاری از پیوندهای سنتی اجتماعی سست شده است، از همسایگی گرفته تا روابط خانوادگی. آیین‌های جمعی مانند جزءخوانی در فضاهای شهری می‌تواند به بازسازی سرمایه اجتماعی کمک کند. وقتی افراد با پیشینه‌ها و دیدگاه‌های متفاوت کنار هم می‌نشینند و به یک متن مشترک گوش می‌دهند، نوعی همگرایی نمادین شکل می‌گیرد که ارزشمند است.

وی تأکید می‌کند: اگر در کنار تلاوت، فرصت‌های کوتاه برای فهم و تدبر در آیات فراهم شود، این حرکت می‌تواند آثار عمیق‌تری بر سبک زندگی مردم بگذارد. قرآن کتاب زندگی است و وقتی در متن زندگی شهری خوانده می‌شود، باید به پرسش‌های روزمره انسان معاصر پاسخ دهد، از اخلاق حرفه‌ای گرفته تا روابط خانوادگی و مسئولیت اجتماعی. در این صورت، چهارباغ نه‌تنها گذرگاه تاریخ، بلکه گذرگاه تحول فردی و جمعی خواهد بود.

این استاد فلسفه و کارشناس دینی خاطرنشان می‌کند: چهارباغ در رمضان نمونه‌ای روشن از هم‌زیستی سنت و زندگی شهری است. اگر این تجربه‌ها تقویت شود، شهرها نه‌تنها کالبدی زیبا، بلکه روحی زنده خواهند داشت، روحی که با آیه‌ها نفس می‌کشد و در پرتو آن مسیر آینده روشن‌تر می‌شود.

به گزارش ایسنا، آفتاب که آرام‌آرام پشت گنبدهای فیروزه‌ای نصف جهان پنهان می‌شود، چهارباغ هنوز جان دارد و در انتظار اذان مغرب است. صدای تلاوت مانند رشته‌ای از نور میان درختان کشیده شده است و دل‌ها را به هم گره می‌زند. رحل‌ها بسته می‌شود، اما آیه‌ها در هوا می‌ماند، در گوش رهگذران، در ذهن کودکان و در قلب شهر.

رمضان هر سال می‌آید و می‌رود، اما آنچه در چهارباغ می‌ماند خاطره جمعی مردمی است که زیر سقف آسمان، کنار جوی‌های آب با کلام وحی هم‌صدا می‌شوند. اینجا شهر فقط محل عبور نیست، محل حضور است، حضوری در سایه‌سار آیات، جایی که زمین و آسمان در گفت‌وگوی آرام قرآن به هم نزدیک‌تر می‌شود.

انتهای پیام