بازار خودروهای سنگین اروپا در سال ۲۰۲۶ در حالی به ارزش تقریبی ۳۵.۷۵ میلیارد دلار رسیده که این بخش بیش از هر زمان دیگری در معرض تحولات فناورانه و سیاستی قرار دارد.

کامیون‌های سنگین که ستون فقرات حمل‌ونقل کالا در قاره سبز به‌شمار می‌روند، اکنون نه‌تنها از منظر اقتصادی بلکه از منظر زیست‌محیطی نیز به کانون توجه سیاست‌گزاران و فعالان صنعت تبدیل شده‌اند.

داده‌های منتشرشده از سوی موسسات بین‌المللی از جمله Mordor Intelligence نشان می‌دهد بازار کامیون‌های سنگین (Heavy-Duty Trucks) در اروپا طی سال جاری میلادی به مرز ۳۶ میلیارد دلار نزدیک شده و در صورت تداوم روندهای فعلی، طی پنج سال آینده نیز رشد باثباتی را تجربه خواهد کرد.

این ارقام در شرایطی ثبت شده که صنعت حمل‌ونقل جاده‌ای اروپا با سه متغیر کلیدی مواجه است: فشار مقررات کاهنده آلایندگی، رشد تجارت الکترونیک و افزایش تقاضای لجستیک و نیز رقابت فزاینده در حوزه فناوری‌های برقی و هیدروژنی. ترکیب این عوامل باعث شده ارزش بازار نه صرفا ناشی از افزایش تیراژ فروش، بلکه متاثر از تغییر ترکیب فناوری و افزایش قیمت واحد محصولات نیز باشد.

تصویری از اندازه بازار در ۲۰۲۶

براساس برآوردهای منتشرشده، ارزش بازار کامیون‌های سنگین اروپا در سال ۲۰۲۶ حدود ۳۵.۷۵ میلیارددلار برآورد شده است. این رقم مربوط به بخش کامیون‌های بالای ۱۶ تن است که عمدتا در حمل‌ونقل بین‌شهری و بین‌المللی مورد استفاده قرار می‌گیرند.

اگر بازار خودروهای تجاری متوسط و سنگین را به‌صورت تجمیعی در نظر بگیریم، ارزش کل این بخش به حدود ۴۷ میلیارددلار می‌رسد که نشان‌دهنده سهم بالای کامیون‌های سنگین در ساختار بازار خودروهای تجاری قاره است.

رشد بازار در سال‌های اخیر گرچه با نوساناتی همراه بوده، اما درمجموع مسیر صعودی خود را حفظ کرده است. پیش‌بینی‌ها حاکی از آن است که این بازار تا ابتدای دهه آینده می‌تواند به حدود ۴۶ میلیارد دلار برسد؛ به این معنا که نرخ رشد مرکب سالانه‌ای در حدود پنج درصد برای آن متصور است.

نکته قابل توجه آن است که رشد ارزش بازار الزاما به معنای جهش چشمگیر در تعداد فروش نیست. بخشی از افزایش ارزش ناشی از حرکت به سمت کامیون‌های پیشرفته‌تر با فناوری‌های کم‌کربن و نیز افزایش هزینه‌های تحقیق و توسعه است که در قیمت نهایی محصولات منعکس می‌شود.

فشار مقررات زیست‌محیطی و بازتعریف سبد محصول

یکی از مهم‌ترین پیشران‌های تحول در بازار کامیون‌های سنگین اروپا، سیاست‌های سخت‌گیرانه زیست‌محیطی است. اتحادیه اروپا طی سال‌های اخیر استانداردهای کاهش انتشار CO₂ را به‌طور مستمر تشدید کرده و اهداف مشخصی برای کاهش آلایندگی ناوگان حمل‌ونقل سنگین تعیین کرده است.

در نتیجه، خودروسازان اروپایی ناگزیر شده‌اند سرمایه‌گذاری قابل‌توجهی در توسعه کامیون‌های برقی، هیبریدی و حتی هیدروژنی انجام دهند. هرچند سهم این فناوری‌ها هنوز در مقایسه با موتورهای دیزلی غالب چندان بالا نیست، اما روند تغییر ترکیب فروش کاملا مشهود است.

بسیاری از تولیدکنندگان بزرگ اعلام کرده‌اند که در افق میان‌مدت، بخش قابل توجهی از سبد محصولات خود را به مدل‌های بدون آلایندگی مستقیم اختصاص خواهند داد.

این تغییر فناوری دو پیامد اقتصادی دارد: نخست افزایش هزینه تولید در کوتاه‌مدت و دوم افزایش متوسط قیمت فروش هر دستگاه. به همین دلیل بخشی از رشد ارزش بازار در سال ۲۰۲۶ به افزایش ارزش واحد محصولات مرتبط است، نه صرفا افزایش تعداد کامیون‌های فروخته‌شده.

رونق لجستیک و تقاضای پایدار حمل‌ونقل

عامل دیگر اثرگذار بر ارزش بازار، پویایی بخش لجستیک در اروپا است. گسترش تجارت درون‌قاره‌ای، افزایش حجم صادرات و واردات میان کشورهای عضو و همچنین رشد تجارت الکترونیک، تقاضا برای حمل‌ونقل جاده‌ای را تقویت کرده است.

با وجود توسعه شبکه‌های ریلی و دریایی، کامیون‌های سنگین همچنان انعطاف‌پذیرترین و در دسترس‌ترین ابزار حمل کالا در بسیاری از مسیرها هستند. به‌ویژه در حمل‌ونقل «آخرین حلقه» و اتصال مراکز توزیع به شبکه‌های خرده‌فروشی، نقش این خودروها حیاتی است.

پس از دوره‌ای از اختلالات زنجیره‌تامین در سال‌های گذشته، بسیاری از شرکت‌های لجستیکی به سمت نوسازی ناوگان خود حرکت کرده‌اند تا بهره‌وری سوخت، ایمنی و قابلیت اطمینان را افزایش دهند. این موج نوسازی، تقاضای جایگزینی را در بازار تقویت کرده و به رشد ارزش معاملات کمک کرده است.

فناوری‌های نوین و رقابت در بازار

تحول دیجیتال نیز به یکی از مولفه‌های تعیین‌کننده ارزش بازار تبدیل شده است. کامیون‌های نسل جدید به سامانه‌های پیشرفته کمک‌راننده (ADAS)، مدیریت هوشمند ناوگان، پایش مصرف سوخت و اتصال‌پذیری آنلاین مجهز شده‌اند.

این امکانات علاوه‌بر افزایش ایمنی و کاهش هزینه‌های عملیاتی، ارزش افزوده بیشتری برای مشتریان ایجاد می‌کند. در نتیجه، رقابت میان تولیدکنندگان نه‌تنها بر سر قدرت موتور و ظرفیت بار، بلکه بر سر نرم‌افزارها، خدمات پس از فروش هوشمند و مدل‌های تامین مالی نیز شکل گرفته است.

شرکت‌ها تلاش می‌کنند با ارائه قراردادهای لیزینگ، خدمات تعمیر و نگهداری جامع و راهکارهای مدیریت ناوگان، سهم بیشتری از زنجیره ارزش را در اختیار بگیرند.

همین تحول در مدل کسب‌وکار باعث شده بازار کامیون‌های سنگین از یک بازار صرفا محصول‌محور به بازاری خدمات‌محور نیز تبدیل شود. در برخی کشورها، درآمد ناشی از خدمات پس از فروش و قراردادهای نگهداری بلندمدت سهم قابل‌توجهی از گردش مالی شرکت‌ها را تشکیل می‌دهد.

چالش‌های پیش‌ رو؛ هزینه، زیرساخت و تامین مال

با وجود رشد ارزش بازار، صنعت کامیون‌های سنگین اروپا با چالش‌های جدی نیز روبه‌رو است. نخستین چالش، هزینه بالای توسعه و تولید فناوری‌های پاک است. کامیون‌های برقی به باتری‌های پرظرفیت و گران‌قیمت نیاز دارند و کامیون‌های هیدروژنی نیز مستلزم سرمایه‌گذاری کلان در زیرساخت سوخت‌رسانی هستند.

دومین چالش، کمبود زیرساخت شارژ سریع و ایستگاه‌های سوخت هیدروژن در بسیاری از مسیرهای بین‌المللی است. بدون توسعه هم‌زمان زیرساخت، پذیرش گسترده فناوری‌های جدید با کندی مواجه خواهد شد.

سومین چالش به تامین مالی شرکت‌های حمل‌ونقل بازمی‌گردد. افزایش قیمت کامیون‌های جدید، به‌ویژه مدل‌های برقی، فشار مضاعفی بر شرکت‌های کوچک و متوسط وارد می‌کند. در چنین شرایطی، سیاست‌های حمایتی دولت‌ها و ابزارهای مالی نوین نقش مهمی در تداوم رشد بازار ایفا خواهند کرد.

چشم‌انداز پیش ‌رو

با در نظر گرفتن روندهای کنونی، بازار کامیون‌های سنگین اروپا در سال‌های آینده نیز مسیر رشد ملایم اما باثباتی را طی خواهد کرد. حرکت به سمت ناوگان کم‌کربن، دیجیتالی‌ شدن عملیات حمل‌ونقل و افزایش بهره‌وری انرژی، سه محور اصلی تحول این بازار خواهند بود.

اگرچه موتورهای دیزلی همچنان سهم غالب را در اختیار دارند، اما سهم فناوری‌های برقی و هیدروژنی به‌تدریج افزایش خواهد یافت و ترکیب ارزش بازار را تغییر خواهد داد.

در چنین فضایی، شرکت‌هایی که بتوانند هم‌زمان در حوزه فناوری، خدمات و تامین مالی نوآوری کنند، جایگاه رقابتی بهتری خواهند داشت. درمجموع، رسیدن ارزش بازار کامیون‌های سنگین اروپا به حدود ۳۶ میلیارد دلار در سال ۲۰۲۶، تنها یک عدد اقتصادی نیست؛ بلکه نشانه‌ای از گذار ساختاری صنعتی است که نقشی کلیدی در اقتصاد قاره ایفا می‌کند.

بازاری که اکنون در تقاطع سیاست‌های زیست‌محیطی، تحولات فناوری و نیازهای رو به رشد لجستیک قرار گرفته و مسیر آینده آن، نه صرفا با افزایش تولید، بلکه با کیفیت تحول فناوری و کارآمدی مدل‌های کسب‌وکار تعیین خواهد شد.