در شرایطی که رشته‌های مرتبط با میراث فرهنگی، به‌ویژه مرمت بنا و بافت‌های تاریخی، با افت کیفیت آموزش، مدرک‌گرایی و فاصله روزافزون دانشگاه از میدان عمل مواجهند، ایسنا به عنوان خبرگزاری دانشجویان ایران بر آن آمده است تا در پرونده‌ای به بررسی کیفیت آموزش این رشته در دانشگاه‌ها، کمبودها، و چالش‌های آن و همچنین جایگاه آکادمیک این رشته در بازار کار، از دیدگاه دانشجویان، فارغ‌التحصیلان و اساتید حوزه مرمت بپردازد.

مظفر عباس‌زاده از فارغ‌التحصیلان رشته مرمت از مرکز آموزش عالی میراث فرهنگی و عضو هیأت علمی دانشکده معماری، راه و شهرسازی دانشگاه ارومیه، در ادامه سلسله گفت‌وگوهای ایسنا، درباره کیفیت آموزش مرمت و وضعیت اشتغال فارغ‌التحصیلان آن، گفت: اگر قرار باشد درباره کیفیت آموزش در رشته مرمت صحبت کنیم، باید آن را در چارچوب کلی نظام آموزشی کشور بررسی کنیم. اگر بر این باوریم که کیفیت آموزش در کشور به‌طور کلی با ضعف‌هایی مواجه است، طبیعی است که رشته مرمت نیز از این وضعیت مستثنا نباشد. نمی‌توان گفت در یک سیستم آموزشی، کیفیت آموزش در رشته‌ای مانند شیمی یا برخی رشته‌های هنرهای تجسمی مطلوب است، اما فقط در مرمت ضعف وجود دارد. این مسئله، به ساختار کلی نظام آموزشی بازمی‌گردد و یک موضوع عمومی است.

او افزود: واقعیت این است که کیفیت آموزش ما با چالش‌هایی روبه‌روست، اما اگر بخواهم به‌طور مشخص به رشته مرمت بپردازم، چه در مقطع کارشناسی و چه کارشناسی ارشد، به نظرم پیش از پرداختن به کیفیت آموزش، باید به این پرسش اساسی پاسخ دهیم که این رشته دقیقاً چه جایگاهی در کشور دارد و چه نیازی را پاسخ می‌دهد. آیا اساساً کشور ما به این رشته نیاز دارد یا خیر؟  

این مرمتگر ادامه داد: به اعتقاد من، نسبت به بیست سال گذشته، جایگاه شغلی رشته مرمت نه‌تنها کمتر نشده، بلکه گسترده‌تر هم شده است. دو دهه پیش، این رشته عملاً محدود به وزارت میراث فرهنگی بود و فارغ‌التحصیلان تقریباً فقط می‌توانستند در همان دستگاه مشغول به کار شوند. اما امروز، با تغییراتی که در ساختار وزارت راه و شهرسازی، شهرداری‌ها و حتی برخی نهادهای دیگر ایجاد شده، جایگاه‌های شغلی متنوع‌تری برای این رشته تعریف شده است. حتی ردیف‌های استخدامی مشخصی برای آن ایجاد شده و در مواردی می‌بینیم که آموزش و پرورش نیز امکان جذب فارغ‌التحصیلان این رشته را فراهم کرده است، به‌طوری‌که بخشی از دانش‌آموختگان ما وارد حوزه آموزش می‌شوند.

عباس‌زاده اظهار کرد: از این منظر، چندان موافق نیستم که گفته شود موقعیت شغلی فارغ‌التحصیلان مرمت در مقایسه با رشته‌هایی مانند معماری یا شهرسازی ضعیف‌تر است. اتفاقاً به اعتقاد من، جایگاه اجتماعی این رشته در مواردی حتی از برخی رشته‌های هم‌گروه نیز بهتر است. البته اگر بخواهیم درباره کیفیت آموزش در رشته‌هایی مانند معماری یا شهرسازی هم صحبت کنیم، آنجا نیز با مسائل مشابهی روبه‌رو هستیم. به نظر من، وضعیت آموزش معماری در کشور حتی در مواردی اسفبار است؛ چراکه این رشته بیش از حد گسترش یافته و به‌نوعی از انسجام کیفی فاصله گرفته است.

عباس‌زاده با اشاره به موضوع بازنگری در ساختار آموزشی، گفت: به اعتقاد من، مرمت یک رشته کاملاً تخصصی و میان‌رشته‌ای است. پیشنهاد من این است که مقطع کارشناسی مرمت از نظام آموزش عالی حذف شود و این رشته صرفاً در مقاطع تحصیلات تکمیلی ارائه شود. دانشجویان می‌توانند در مقطع کارشناسی، در رشته‌هایی مانند معماری، شهرسازی، عمران یا برخی رشته‌های هنری مرتبط تحصیل کنند و پس از کسب مبانی نظری و فنی لازم، در مقطع کارشناسی ارشد وارد حوزه تخصصی مرمت شوند. البته چالشی که اکنون وجود دارد، شناور بودن پذیرش در مقطع ارشد است، به‌گونه‌ای که فارغ‌التحصیلان رشته‌های غیرمرتبط نیز می‌توانند وارد این حوزه شوند. اگر قرار باشد این اصلاح صورت گیرد، باید برای ورود به کارشناسی ارشد مرمت محدودیت‌هایی تعریف شود تا صرفاً دانش‌آموختگان رشته‌های مرتبط امکان ادامه تحصیل داشته باشند.

او افزود: بر اساس تجربه نزدیک به بیست سال فعالیت آموزشی، به نظرم فارغ‌التحصیلان کارشناسی مرمت با چالش‌های جدی روبه‌رو می‌شوند؛ زیرا مرمت تخصصی ویژه است که نیازمند پیش‌زمینه علمی در حوزه‌های معماری، عمران، شهرسازی یا هنرهای مرتبط است. دانشجو ابتدا باید این پایه‌ها را بیاموزد و سپس وارد عرصه تخصصی مرمت شود. البته دیدگاه‌های متفاوتی نیز وجود دارد. برخی همکاران معتقدند که رشته مرمت باید در مقطع کارشناسی باقی بماند. همان‌طور که می‌دانید، این رشته در ایران از دو جریان اصلی تأثیر پذیرفته است، بخشی از پیشگامان آن فارغ‌التحصیلان ایتالیا بوده‌اند و بخشی دیگر در انگلستان تحصیل کرده‌اند. کسانی که از سنت آموزشی ایتالیا تأثیر گرفته‌اند، بیشتر بر آموزش مرمت از مقطع کارشناسی تاکید دارند، اما در بسیاری از کشورهای دیگر، مرمت بیشتر در مقاطع تحصیلات تکمیلی ارائه می‌شود. به اعتقاد من، تمرکز بر مقاطع کارشناسی ارشد و دکتری، هم برای کیفیت آموزشی بهتر است و هم برای نظام اجرایی کشور نتایج مطلوب‌تری به همراه خواهد داشت.

این کارشناس ارشد مرمت درباره اینکه برخی فارغ‌التحصیلان مرمت می‌گویند دستمزد خدمات تخصصی‌شان پایین است و اشتغال در این حوزه پایدار نیست، گفت: من این مسئله را نیز مختص رشته مرمت نمی‌دانم. تقریباً در بیشتر رشته‌های دانشگاهی چنین وضعیتی وجود دارد. حتی اگر بخواهم مقایسه‌ای انجام دهم، به‌صورت تقریبی می‌توان گفت وضعیت اشتغال در رشته مرمت از بیش از ٧٠ درصد رشته‌های دانشگاهی بهتر است. برای مثال، در استان آذربایجان غربی، سالانه حدود ۱۵ تا ۲۰ نفر در مقطع کارشناسی و چند نفر در مقطع کارشناسی ارشد فارغ‌التحصیل می‌شوند. این آمار بالا نیست. ضمن آنکه در هیچ کشوری تضمینی وجود ندارد که همه فارغ‌التحصیلان بلافاصله پس از اتمام تحصیل، در رشته خود مشغول به کار شوند. در کشورهای مختلف، درصدی از فارغ‌التحصیلان، شاید بین ۱۰ تا ۵۰ درصد، در رشته تخصصی خود وارد بازار کار می‌شوند. این یک مسئله جهانی است و مختص ایران یا رشته مرمت نیست.

او افزود: در کشور ما نیز مسئله اشتغال، یک موضوع ملی است و تمامی رشته‌ها را دربرمی‌گیرد. مرمت هم تابع همین شرایط است. با این حال، همچنان معتقدم احتمال اشتغال فارغ‌التحصیلان مرمت در حوزه تخصصی‌شان، نسبت به بسیاری از رشته‌های دیگر، بالاتر است.

این مرمتگر درباره تاثیر وضعیت اقتصادی و اجتماعی کشور بر حوزه مرمت توضیح داد: حوزه میراث فرهنگی، مانند سایر حوزه‌های فرهنگی، در زمان رکود اقتصادی و بحران منابع مالی، در اولویت‌های بودجه‌ای به حاشیه رانده می‌شود. طبیعی است وقتی کشور با چالش اقتصادی مواجه است، حوزه فرهنگ به‌طور عام و حفاظت و مرمت میراث فرهنگی به‌طور خاص با محدودیت منابع روبه‌رو می‌شود. این موضوع می‌تواند در کوتاه‌مدت بر فرصت‌های شغلی فارغ‌التحصیلان نیز اثرگذار باشد. اگر افق اقتصادی کشور با تنگنا همراه باشد، طبیعتاً حوزه حفاظت و مرمت هم دچار چالش خواهد شد؛ زیرا منابع کافی برای سرمایه‌گذاری در امور فرهنگی وجود نخواهد داشت.

این دانش‌آموخته مرمت اضافه کرد: اما در کنار این نگرانی، یک نکته امیدوارکننده نیز وجود دارد و آن توجه دولت به بخش گردشگری است. گردشگری حوزه‌ای زودبازده و درآمدزا است و بخش مهمی از آن به بناهای تاریخی وابسته است. برای توسعه گردشگری، ناگزیر باید این بناها حفاظت، نگهداری و مرمت شوند. بنابراین، اگر پیوند میان مرمت و گردشگری تقویت شود، می‌توان انتظار داشت که حوزه حفاظت و مرمت نیز از این مسیر رشد پیدا کند.

انتهای پیام